Kranenburgia, Kranenburg, Cranenburch, Cranenburgh, Cranenburg, Kranenborg, Kranenberg

Kranenburgia


home - lexicon - links - forum - nieuwsbrief - contact

Anglisch-Nederlands Woordenboek

	Dixicon
	woordenlijst Anglisch-Nederlands / Anglish-Dutch vocabulary Anglisch is de hoofdtaal in de periode 150vC-1200nC in Angelland, het gebied in NO Nederland en NW Duitsland tussen Denemarken en de Rijn, waar sinds 150vC voornamelijk Angelen wonen. De Anglo-Saxon Chronicles noemen dit gebied rond 835nC Angle. Sinds 750nC arriveren ook Saxen in dit gebied. Zij komen uit Noord Polen en Pommeren in NO Duitsland en settelen voornamelijk in NW Duitsland, later genaamd Neder Saxen en Westfalen. Vandaar migreerden rond 800nC enige kleine groepen Saxen naar enige kleine grensstreken van NO Nederland. I.e.: enige oostelijke grensstreken van de provincies Groningen, Drente, Overijssel en Gelderland. Sinds 800nC wordt het oorspronkelijk Anglisch daardoor geleidelijk een mix van Anglisch en Saxisch. Dit Angel-Saxisch, of beter Saxo-Anglisch, bestaat uiteindelijk voor circa 70% uit Anglische en 30% Saxische componenten. Onderstaande woordenlijst is tijdloos, dwz ze bevat woorden uit alle tijden, inclusief Klassiek Anglisch (> PgAng). Ze is gebaseerd op alle beschikbare bronnen, van runestenen uit circa 100nC tot de Anglo-Saxon Chronicle (832-1154nC) en latere bronnen. Door de grote similariteit tussen Continentaal Anglisch en Oud Engels kan een groot deel van de Anglische woordenlijst gedateerde worden op de tijd vóór 450nC, toen circa de helft van de Coninentale Angelen migreerde naar Brittannia. Anglisch is een West Germaanse taal en als zodanig nauw verwant aan andere West Germaanse talen als Fries, Saxisch, Scandinavisch en Frankisch. Anglisch, Saxisch en Normandisch vormen samen de basistalen van het Engels. Anglisch, Saxisch, Frankisch en Fries vormen samen de basistalen van de Nederlandse taal. Anglish is the main language in the period 150BC-1200AD in Angelland, the area in NE Netherlands and NW Germany between Denmark and the river Rhine, where since 150BC mainly Anglish people dwell. The Anglo-Saxon Chronicles call this area around 835AD Angle. Since 750AD Saxons arrive in this area as well. They come from North Poland and Pommern in NE Germany and settle mainly in NW Germany, later called Lower Saxony and Westfalia. From there around 800AD some small groups of Saxons migrated to some small border regions of NE Netherlands. I.e.: some eastern border areas of the provinces of Groningen, Drente, Overijssel and Gelderland. Since 800AD original Anglish therefore becomes gradually a mix of Anglish and Saxon. This Anglo-Saxon, or rather Saxo-Anglish, consists finally for around 70% of Anglish and 30% of Saxon components. The vocabulary below is timeless, i.e. she contains words from all times, including Classic Anglish (> PgAng). She is based on all available sources, from runestones of about 100AD to the Anglo-Saxon Chronicle (832-1154AD) and later sources. Because of the great similarity between Continental Anglish and Old English a great part of the Anglish vocabulary can be dated back to the time before 450AD, when about half of the Continental Anglish migrated to Brittannia. Anglish is a West Germanic language and as such closely related to other West Germanic languages as Frisian, Saxon, Scandinavian and Frankish. Anglish, Saxon and Normandish together form the basic languages of English. Anglish, Saxon, Frankish and Frisian together form the basic languages of the Dutch language. Codes: A=Anglisch :A=Anglisch AH=Achterhoek AS=AngelSaxisch AV=AfgeleidVan AVA=AfgeleidVanAnglisch avs = achtevoegsel Ax=Anglicana bn=BijvoeglijkNaamwoord BT=Betreft BU=BijUitbreiding bz= BezittelijkVoornaamwoord DT=Duits ES=EngelsSlang/Streektaal ev=enkelvoud EZ=ElzasDuuts Fr=Fries HAG=HistorischAnglischGebied HZ=GrootHezenland ivm=InVerbandMet LB=LetterlijkeBetekenis ld=lidwoord LM=Liemers LT=Letterlijk LV=LatereVorm LW=Litouws Lx=Lexicon(A-Z) MA=ModernAnglisch ME=ModernEngels ML=Maleis MO=MogelijkOok mv=meervoud mvA=MeervoudVanAnglisch NL=Nederlands NWD=NWDuitsland OAS=OudAS OB=OudsteBetekenis OE=OudEngels ON=OudNederlands NA=AS Pg=pagina PV=PersoonlijkVoornaamwoord sn=synoniem SW=Stellingwarfs TW=Twente tw=telwoord VB=voorbeeld vd=VoltooidDeelwoord VW=Veluwe VL=Vlaanderen vv=vervoeging wv=werkwoordvorm ww=werkwoord ZA=ZieAldaar ze=ZieEventueel ZF=ZuidAfrikaans zn=ZelfstandigNaamwoord zt=zoekterm >A=ZieAnglisch []=uitspraak {}=vervoeging;etc =mogelijk @=dubieus #=soort,bron a::* A [aik] (Ah, Ick) = ik a (av, o) = altijd, voor altijd a- = ge-; AS e- a- =A ar- aa (awa) = water; ML ajar abbaye = abdij abbod = abt abel = geschikt, bekwaam, handig abele = abeel = zilverspar; ON abele abeodan = aankondigen abidan = wonen, afwachten, verblijven, verdragen; ON verbijden; ME abide abitan = verslinden, verbijten; AS verbieten ablendan = verblinden abugan = afbuigen, buigen, zwenken; AS afbugen ac (aek) = eik; ON eek, heek, hyek ac (and) = ook, en aceran = eikels rapen; ON akeren aca = aak; > naca acan = ww ernstig pijn lijden; zn:A aece acennan = dragen van een kind acer =A aecer acolian = afkoelen, koud worden acre (acer, aecer) = akker, veld acreblom = akkerbloem acrebow = akkerbouw acrebour = akkerboer acrecrod = akkerkruid: herik, perzikkruid en kleefkruid acreland = akkerland acreman = landbouwer acwellan = doden, vermoorden acwencan = uitroeien acweorna = eekhoorn -ad (-ta) = -te; iets wat ergens veel voorkomt; vbA stillad = stilte; drugad = droogte -ad = -d, -ed, -et, -t; voltooid deelwoord van werkwoord adele = aalt, aal = mestvocht; VA NL adel; NB "adel stinkt" ader = of; ON eder, edder; ASoud ader, eder; >A ohtthe adesan = etsen; ME adze adh =A ath adrincan = verdrinken adune = beneden, omlaag; > dune ae = wet aec (ac, aek, ock) = eik; ON eek, aek, heek, hyek; AS eek aece = zn ernstige pijn, enrstig lijden; ww:A acan aeccel (aecer) = eikel (vruch van eikeboom); AS ekkel aeccelwyrm = meikever; AS ekkelwurm aecer (aeccel) = eikel (vrucht van eikeboom); ME acorn; ccx aecer (acre) = akker aecwaeter = eikewater; AS eekwater Wordt gebruikt om linnen bruin te kleuren. > smudda aedel = zn adel aedele = bn adelijk aedre = adder; > naedre aef (fan) = of, van; AS of; ME of; MA af aefaestness = vastigheid, geloof aefen = avond; ASoud avent aefenglomung = avondgloed, schemering aefnian = avond aefre = altijd, steeds; ME ever; >A naefre aefre aelc = ieder, iedereen aeftan = vz achter aefter = achter, achteraft, achterna, volgens, door; ON: after, efter; > eftir waen aefter ran = de wagen reed achter aefterbaec = bn+bw achterbaks aeftertiadae = nadien aeg {mv aegas} (ey) = ei; ME egg aeg >A eag = ieder aegan (agan) = ww bezitten aegan (agan) = bn eigen; AS/Gro aigen aegenere (agenere) = eigenaar; AS/VWoud eygener aegas (eyan) = eieren aegbour = eierboer aeghwelc (eaglic) = ieglijk, iedereen aegmond = eiermand aegther = ieder, elk, beide aeghwaether =A aegther aehan = bezitten, hebben aeht = bezit, eigendom aek (ac) = eik aekta = veld met veel eiken; AS eekte ael = aal, paling (# vis); ASoud ail ael = altaar, tempel, offerplaats > PgAng/Ael aelan = verminderen, verdwijnen, wegkwijnen aelc = elk, ieder aelda (olla) = al de, alle aelda barnum = al de gebaarden (geborenen) > PgLing/Caedmon aelest (bifot) = aalst; # bijvoet, kruid aelf = elf, elve = mytholigusch wezen aelfbenc = elfenbank = soort boomzwam aelhista (alhista) = heiligdom De naam Elst in de Overbetuwe is daarvAn afgeleid. Daar stond kennelijk ooit een Anglisch heiligdom. aelhorn =A ellaern aeling = overig; ON aling aelmesse = aalmoes aelmessere = gelbuidel; ON aelmoesenere aelmette (eamp) = mier; ON ameise aelmihtig = almachtig aem (attam, braeth) = adem; ON aem aem = water, rivier; ON aam, eem aem (oem) = 150 liter (inhoudsmaat voor wijn) aembre (baernstin) = amber = barnsteen aembrestin (baernstin) = ambersteen aemetig = gemakkelijk aemetta = gemak aemlup = zn voorspoed > PgAng/Weven aen (an, on) = vz aan; AS oan aend (aened, ened) = eend aened (ened) = eend aendman = eendenman, -houder, -handelaar aenganc = zn begin; ON aenganc aengeland = eigenaar van aangrenzend land, eigenaar van land grenzend aan weg, dijk, wetering, e.d. Aenglisc (Anglisc) = Anglisch aengul = bn egaal, gelijkmatig; AS aengol aenholt {mv aenholts} = herberg, pleisterplaats, uitspanning; AS anholt Uitspanning = plaats waar paarden uitgespannen kunnen worden en verwisseld met met uitgeruste paarden. > PgAng/Reizen aenholtan = ww aanhouden, aanleggen aenig (enig) = enig; ME any; > naenig aens (elcor) = anders; AS aens aenta = tante aeppel = appel aeppelaere = appelgaarde = boomgaard met appelbomen; ON appelare aeppeltere = appelboom Aeppledore =A Aeppeldore aer = bw eer, vóór, voordat; ME ere aer (ar) = zn eer aercebiscop = aartsbisschop aerende = gerucht, bericht, boodschap aerendraca = boodschapper aerest = eerst, eerste aerestan = eerste; ASoud ersten aerfe (ierfe, yrfe) = erfdeel aerist = herrijzenis aerle =A alor (els; # boom) aerlic = eerlijk aerlicniss = eerlijkheid aern = plaats, locatie, plek aerne = vroeg aernemergen = smorgensvroeg aerpel =A earpel aerthaemthe = voordat aerthonthe = voordat aes = zn aas Aesc = mansnaam aesc =A aess aesc = oorlogschip gemaakt van essenhout Aescwine = mansnaam AVA aesc (es) + win (vriend) =A Aswin; NB Azewijn aesp = esp (# boom); AS espe aess = es (# boom); ON ase, aze; ME ash aet = ad, te, bij aet =A aen + tho = aan 't aet spraece = ter sprake, aan het spreken aetbregdan = wegnemen, jatten aeteowian = vertonen, showen aetforan = tevoren, van voren aetgaedre = tegader, bij elkaar aetiewan = vertonen, aantonen, showen, blijken, verschijnen aethel (ethel) = adel, edel aetheldom = adeldom aethelic = adellijk, edel aetheling = edeling aetlan = adelijk aetlan leodum = adelijke lieden aetlicgan = ww luieren aetren = giftig aetsamne = tesamen, meteen, direct aevan (efne) = even; AS/LM aeven aex = bijl; AS ax, axe; ME axe afaran = afvaren, wegvaren, weggaan, vertrekken afeallan = afvallen, neervallen afel (yfel, ofel) = euvel, slecht; ON avel afer (ofer) = vz over; ON aver, aever; ASoud aver VB Avervoorde (Terwolde) = over de voorde Aferysel = Overijssel affere = affaire, zaak; ON affere afleaman = wegjagen, verjagen afrian (frian) = bevrijden, vrijalten afrude = citroenkruid; ON averude, afrude afslegan = afslachten afslog = afslacht, afslachting afugar = avegaar = grote houtboor; > nafugar afylan = bevuilen afyrht = bevreesd, bang afyrthan = vrezen, bevrezen, bang zijn agan (aegan) = eigen agan (aegan, agnian) = ww bezitten agan (befallan) = ww gebeuren agen = eigen; AS/Gro aigen agenere = eigenaar; AS/VWoud eygener agendom = eigendom agenhad = eigenheid agiefan = afgeven, opgeven, overgeven aan agnian = bezitten, eigenen, toe eigenen agu = ekster Ah [aik] (A, Ick) = ik ah = af ahebban = verheffen, opstaan ahefde = verhief (vt ahebban) ahieldan = hellen, buigen, neigen; >A hieldan ahneapan = afknijpen, afplukken; AS afkniepen ahreosan = neervallen; >A hreosan ahrissan = opschudden; >A hrissan ahta =A eahta ahte = echte; >A agan ahton = ww echten; >A agan ahwaedher = elk van beide ahwaer (oferal) = overal ahyrian = afhuren; > hyrian aiw = eeuw; SW iew aiwig (ece) = eeuwig; AS/Gro aiwig; SW iewig al (ol, olla) = al, alle; ON ol(la), al, alle; ME all -al = -achtig Aladna = Aladnaweg in Aalten = AVA Ael (altaar, tempel) + ladna (weg naar). Dus: Aladna = AVA Aelladna = de weg naar het altaar/offerplaats i.c. aan de Romiendiek. alaeg = vaak ne alaeg = niet vaak, soms alca = alk (# zwemvogel) ald (eald, aold, ould, auld) = oud; ON old; AS ald, old, ould; ME old Aldensele = Oldenzaal alderman =A ealdorman alecgan = afleggen, neerleggen, wegleggen; >A lecgan aler =A alor alhista >A aelhista aliesan = loslaten, los maken, verlossen aliesend = bn verlossend; zn verlosser allmectig = almachtig allmehtig =A allmechtig allane = alleen; ON allene allanig = allenig, alleen allaniss = alleenheid allansum = eenzaam allansumniss = eenzaamheid allswa (alsa, as) = alsware, als almandyt = almandiet = halfedelsteen alor (aler, aerle, elle) = els (# boom); ME alder alreadig = alreeds, reeds; ON alrede als (allswa, alsa) = als; AS as; EZ ass; ME as alsa (allswa, as) = alsdat also = zoals alte- = alte- = al te altefeor = alteveer = al te ver, te veraf alteneah = altena = al te na, te dichtbij althid = altijd; AS altied althomid = samen, bijelkaar, totaal; AS/VWoud altemet alu (ealu) = eel = bier met weinig hop; ME ale alwaegs = altijd; ME always amber (eymmar) = zn emmer; >A eymar ambilt (onfilti) = aambeeld; ON aembelt amna =A emna ampna =A empna >A emna an (ane) = tw één, een, ene, dezelfde, alleen, etc; AS un; SW ien; EZ e an (aen, on) = vz aan; AS an, oan; SW an; EZ an -an {bij ww} = -en -an {bij zn} (-er) = -en = van, horend bij Anc- (Ang-) = Ank- NB Ankland (Angeln) en Ankehaarveld bij Peest in NW Drente. ancenned = enig geborene, enig kind ancleow = zn enkel; ON anclu, ancalu, ancluw, ancaluw ancor = anker ancorn = eenkoorn (# gewas) ancorsmidh = ankersmid (# beroep) and (andu, ond, ac) = en; ON ende; AS/oud and, ande; EZ un; MA and and- = ont- andbidian = ontbieden, afwachten andel = aandeel, 1 deel; ASoud endel andettan = bekennen andgiet = aangaande, betekenis, begrip andswarian (andwortan) = ww antwoorden andswaru = zn antwoord andu =A and andweard = aanwezig andwlita = gezicht, aangezicht andword = antwoord andwordan (andwyrdan) = antwoorden andwyrdan =A antwordan ane (an) = één (tw), een, ene; ON ene; AS/Gro ain(e); ME one ane while = een wijle, een ogenblik; ON ene wile, wijle anes = eens, eenmaal, ooit anfangan = aanvangen, beginnen Ang- (Anc-) =A Eng- anga (onga) = punt, stekel angar = weiland, grasland; ON anger angast = angst Angel (Engel, Ingel, Ongel, Ungel) = Angel (stamlid Angelen), Angeln angel (angul, ongel, hoc) = haak, vishaak, spits angel = schuthaar aan aar van rogge, haver of gerst; AS angel angel = dunne lat om reet of spleet te dichten (OudZeeuws) Angelcynn = Angelvolk, Angelen Angelslengi (Angeslengi, Engislingi) = Enzelens/Garrelsweer in NO Groningen. Angelrade = Angelrode = ontgonnen land waar Angelen wonen; > rode Angelslengi =A Angelslengi Angham (Anglum, Englum) = oord waar Angelen wonen anginn = aangaan, beginnen Angla = Anglisch, Angelen Anglaland = Engeland anglan = ww hengelen angle = hengel, vishaak Angle (Engle, Ingle, Ongle) = Angel Angle (Englum, Engle, Ongle) = Angelland = land der Angelen anglere = hengelaar Anglia = land der Angelen Anglian = Angel, Anglisch Anglisc (Aenglisc) = Anglisch Anglo = Angel, Anglisch Anglum = (Englum, Angham) Angelham = oord waar Angelen wonen Angol (Ingol) = Angel, Anglisch angol (angul, ingol, ungol, haecce, hoecce, picchoc, sciphoc, piccaex) = pikhaak, pikhouweel (# gereedschap, werktuig, wapen) angol (# wapen) = rechte heft met haak aan de top NB ML ongol = gebogen stukje deeg > Ongle angolstaef = angolstaf = staf met soort angol als kop > PgAng/Angolstaf angolsticc = angolstok = wandelstok met haakse (rechte) handgreep; werd o.a. tevens gebruikt om op deuren te kloppen of als slagwapen tegen agressie. angon = speer, lans; ML herder > PgAng/Angon angrislic = afgrijselijk, verschrikkelijk angul (ongel, hoc) = hoek, haak, angel, hengel, vishaak; ON angel angulan = hengelen; AS/ON angelen; ME angle angulere = hengelaar; >A -ere angwisse = kwelling, smart, pijn animan =A anniman anlaecan = aanleggen (boot), aanbinden, verbinden, vastbinden, verenigen anmod = aanmoed, neiging anmodan = aanmoedigen; ASoud anmoodn = toedichten, toeschrijven anmodlice = aanmoedigend anniman = aannemen anraed = aanrading, advies anraedan = aanraden, adviseren ansien = zn aanzien, verschijning; AS anseen ansien = ww aanzien, onder ogen zien; AS anseen ansund = gezond, helemaal, onbeschadigd anweald = bestuur, bestuurder aold (eald, ald, ould) = oud; AS aold apa (awa) = water ape = aap apostol = apostel ar = vroeger; ON eer; >A arlice ar (aer) = zn eer, gratie, genade ar (or) = bw eer, voordat, eerder ar- = ver- = aan, af, op, uit, etc -ar = -er (VB groter, mooier, etc) ara = rivier, beek araed = gereed araednes = gereedheid, gesteldheid araeran = rijzen, oprichten, bouwen aran (earn, eagle) = zn arend, adelaar aran (arnan) = ww stromen (# water) aran (bennan, sinan) = ww zijn arce (earc) = boog (# gebouw); ON arke arce = gewelfde oven; ON arke arce = boog (# wapen) arcman = boogschieter; AS arkman -ard (-art) =A -ert arian = eren, sparen, besparen ariman (rekanan) = rekenen, berekenen, ramen arimed = rekenkunde arimedlicu = berekenbaar arisan = rijzen, opstaan arleas = bn eerloos, slecht arleasniss = eerloosheid, slechtheid arlice (AVA ar = vroeg) = bn vroeg; ME early arm = zn arm armey = leger; ON armeye arnan (aran) = ww stromen, vlieden (# water) Arnleag = mansnaam: LB aran(=arend) + leag(=sjamaan) arod = snel, direct, flink, stoer, dapper arodlice =A arod arsatere = arts, heelmeester, geneesheer; ON arsatere arsatery = artsenij, heelkunde, geneeskunde; ON arsaterie arsedy = medicijn, geneesmiddel, tovermiddel; ON arsedi -art (-ard) =A -ert arwe (earh) = pijl; ME arrow arweorth = zn+bn eerwaarde arweorthig = bn eerwaardig arword = zn erewoord as = zn god, godheid as = bw als, toen; AS as as (alswa) = als, zoals; AS as asce (eax, axe) = as; o.a. gebruikt als bemesting van land; ME ash ascfaet = opslagplaats voor as; AS/VW assevat >A faet ascfeager = asveger = borstel om as weg te vegen ascian (fraegan) = eisen, vragen ascufan = aanschuiven, vertrouwen; AS anskoeven ase- =* god, godheid; NB Aswin, Azelo/Borne, Azewijn, Azeven/Appelscha asendan = toezenden asettan = opzetten, bouwen asmeagan = overleggen, nadenken assa (esol) = ezel ast = vuur -ast = -ste; VB eerste, grootste, etc Deze uitgangsvormen komen alleen voor in het Nederlands, Engels en Anglisch. astelidan = verbranden; > PgLng (Caedmon) astleac = astlook (# bieslook) astreccan = uitstrekken astyrian = aansturen aswaeman = weggaan Aswin = mansnaam =A Aescwine ate (haefar) = haver; ME oat ateon = trekken, uittrekken, uitnemen ateorian = falen, wegvallen ath (adh) = eed; ME oath athweran = roeren atrendlian = rollen attam (aem) = adem, nevel attaman = ww ademen attan (ettan, etan) = ww eten; AS etten, atten Attem = Hattem/Veluwe Attembrook = Hattemerbroek/Oldebroek atting = voedsel, onderhoud, kostgeld; ON attinghe auck (ock) = ook; ON ouc, oick Augustus = Augustus auld =A eald av (a, aefre) = altijd, voor altijd; ME ever awa (apa, aa) = water await = wacht, wachtpost, schildwacht, bewaking, nachtwake; ON awaet aweallan = uitzwermen aweccan = ontwaken, wakker worden awedan = gek worden awendan = aanwenden, omkeren, vertalen aweorpan = toewerpen, verwerpen, afwijzen awerian = verweren awestan = verwoesten, woest (onontgonnen) laten awiergan = vervloeken awierged = vervloekt awiht = iets awritan = schrijven, copiëren awyrtwallan = ww wortelen axe =A asce aynde = zn einde; ON ende; AS/Gro ainde ayne = zn einde; AS aen, aan; ASoud ane Komt o.a. voor in plaatsnamen: Ane (Drente), Eindhoven, Westeind, etc. Betekenis: locatie aan het einde van iets. ayse (eyse) = gemak ayseofa = gemakzucht aysig = gemakkelijk ayt = altijd, steeds; AS ait b:: bac = zn bak, waterbak bac = vz achter baca (mearc) = baken, grens; AS bake, boak bacan = ww bakenen, afbaken, begrenzen, afgrenzen bacan = ww steunen, ondersteunen, dekken bacan =A baecan bacbord = zn bakboord, achtersteven van schip bacc (bac) = vz achter, achteraf baccan =A baecan bacchus (bachus) = achterhuis; AS bakhuus bacere =A baecere bacery = bakkerij bacheler = jonge edelman; ON bachelear bachus (bacchus) = bakhuis, bakoven; AS bakhuus; staat op erf bachus = achterhuis = bijgebouw met stal; AS achterhoes; ASoud bakhus baciser = braadpan, wafelijzer; AS bakieser bacsten (bric) = baksteen bactand = zn kies (# lichaam); ON bactant bactune = achtertuin badde (baeddel) = bn slecht badgerd (badgeard) = das (# dier) badgeard =A badgerd badniss = slechtheid baec = zn rug baec = bw terug baecan (bacan, baccan) = bakken; ON baken baecere = bakker; ON backere baecery = bakkerij baecestre = bakker baeco = bacon, spek; ON bake baeddel (badde) = bn slecht baeka (mv baekas; sn beacan) = baken, straatlicht; AS boake bael = zn baal baela {mv baelas} = bedelaar baelan = balen, bedelen baene = baan, weg, vlakte, slagveld; ON baen, bane baer = bn baar, puur (VB baar geld), -baar (VB draagbaar) baer = zn baar; >A baerwe baere =A baer baerg = zn berging, bergplek, schuilplaats baergan = ww bergen, verbergen, bewaren bearlic = bn baar, puur baerlic (gorst, bere) = zn gerst; ME barley baerman = medelijden hebben; ON barmen baermheortig = barmhartig; ON barmhertich baermheortigniss = barmhartigheid baern = brandhout baernan = branden; ON barnen; ME burn baerne = zn brand baerning = brandstof; ON berninghe baernstin (aembre, aembrestin) = barnsteen baernte = veld waar brandhout wordt gehaald; ON barnte baeran (beran) = dragen baers = bn kaal, bloot, bosig, nors; AS bars NB Barsdijk in Ziewent. baerwe = zn draagbaar, lijkbaar; AS barwe, baarwe baes = baas, vriend, gezinshoofd; ON baes baest (bast) = bast baestan = bn van bast baeth (bathu) = bad (# ww baden) baets = zn schop, schep; AS batse baey = baai, hemd; ON baay; AS boai baft (=be+aeftan) = achtersteven van schip bagert = huichelaar; ON bagaert bagge = bagage, tas, zak baggpipe = doedelzak (# muziek) bairn (cind) = kind; AV baren bal = zn bal, bol bal = bal, dansfeest balc = balk; ON balc balca = balk balcan = blaffen; ON balchen balchund (waecdog) = waakhond; ON balchhont bald =A buld balder =A bulder baldercrod = balderkruid, balderiaan (# valeriaan) Ballard = Bollert (mansnaam) balsme = balsem; ON balseme, balsom ban = been, bot; ME bone bana = dood, moord band = band banham = beenham = gerookt rundvlees bantholt (mv -s) = bandhout = dunne repen buigzaam hout; o.a. voor tonnen Bantum = Mariënberg/Vecht in Salland banwyrhta = beenwerker, uitbener, slager bar (bere) = ever, beer (mannetjesvarken) bar (bere) = beer (# wild dier), manlijk zwijn, stormram; ON bere, bare bar (ber, bever) = bever >A bever bar = bn bar, erg, vreselijk baran = ww baren barbar = zn barbaar barbara = bv barbaars; ON barbe, barbariën barbur = barbier, chirurgijn; ON barbar barce = bark (# lichte boot van hout); ON barke barcian = blaffen barclaw = bereklauw (# plant, gereedschap) barde = bard, troubadoer barliban = duivel; ON barlibaen, barlebaen barnum = gebaarden, geborenen; > aelda barnum barra = bn bar, droog, onvruchtbaar barre = zn slagboom, barričre Bart = Bart (mansnaam) AVA Bartel bart (bert, bort, bord) = hout, plank; ON bert, bart, bort NB De Bart = weg bij DeValk/Wekerom bart = houten brugdek barta = brede bijl Bartel = Bartel (mansnaam) AV Barholomeus bartel (raefter, tengel) = houtschroot, brandhout Barteld = Barteld (mansnaam) AVA Bartel bartelere = plankenmaker, schrootmaker; ON barteler; NB Bartelerweg in Haaksbergen barteling =A bartelere; ON barteling; NB Bartelingweg in Neede en Hengelo Ov bartelt = ON barteld = plek waar bart (hout) liggen barun = baron, edelman; ON baroen barwa = zn berg, baar, grafheuvel barwan = ww dragen basile = basilicum (# kruid) basone = bazuin; ON basune, basone; AS basoon bast (baest) = bast bat (bot, bote) = boot bataet = bataat (# zoete aardappel) bathe = bad (# bade) bathian = ww baden bathhus = badhuis batholy = badolie bathu (baeth) = bad battan = ww slaan, strijden, vechten battan = zn soort balspel batte = slaghout, knuppel battel = strijd, veldslag Battum = Bathmen/Deventer bay = bn roodbruin (# kleur) bayard = roodbruin paard; ON bayaerd baye = laurierbes; ON baye be [bi] = bij, over, betreffend, volgens, in; AS bi beacan (mv beacans; sn baeka) = zn baken, straatlicht, vuurbaken, teken Baken = ijzeren mand op een paal. In donker werd de mand gevuld met blokken hout, die aangestoken werden. Zulks diende als straatverlichting of als soort vuurtoren. bead = zn bod, aanbod, gebod beag = buging, bocht beag (torcca) = torque (# arm-, halsband van goud) beagan (biegan, bugan) = ww buigen bealca = balk bealcge = balg, buik; AS balg, boek bealcge = bult, heuvel, weide; ON belc beald =A buld bealder =A bulder bealluc = bal, testikel bealt (bylt) = belt, bult, hoogte, heuvel bealtar = belter = veld met veel belten beam {mv beamas} (treo) = boom, balk; ON boem beamas = zn bomen beamgaerd = boomgaard; ON boomgaert bean {mv beanas} (benn) = zn boon (# peulvrucht) beanas = zn bonen bear (baer) = baar, bed; AS berre bearan = baren, dragen beara = huis, schuur; AS/Gro bere beard = baard bearg = barg = gesneden varken bearn = geborene, baby, kind bearth = schittering, twinkeling bearthan = schitteren, twinkelen beast = zn beest beast = bn slecht, erg; AS biest beastar = bn biester (bijster) = slecht, erg; AS biester; VB biester weer = slecht weer beastmaerct = beestenmarkt beat = zn slag beatan = slaan, verslaan bebeodan = bevelen, commanderen, aanvoeren bebyrgan (byrgan) = begraven bec =A bok becca = steekwapen bece =A beck beck (bece, bace) = beek; ON beck; AS bek, bekke beclyppan = ww vastklampen, omarmen becuman = ww bekomen, aankomen, arriveren; AS bekommen becuman (wurdan) = ww worden bedaelan = bedelen bedeccan = ww bedekken, versieren bedelfan = bedelven, begraven bedd = bed, slaapplaats bedd = plek waar hoenders een zand- of zonnebad nemen beddcladh = bedkleed, beddesprei, deken; ON beddecleet beddnot = bedgenoot, echtgenoot; ON beddegenoot beddpanne = bedpan = pan met lange steel voor hete kolen om bed te warmen bedu = bede, verzoek bedudan = beduiden befaestan = vastmaken, begaan, vertrouwen befallan (agan) = gebeuren; ON ghevallen befealan = bevelen befelan, befelad, befolan; Ick befela, ye/he/se befelat, we/ye/se befelan; Ick befolad, etc; Ick hev befolan befician = ww bedriegen beforan = bevoor, tevoren, voordat; ON bevoren began = ww begaan, beoefenen begann = begonnen begdan = ww verwekken, voortbrengen, veroorzaken begeat = begaat, krijgt begen = beide(n) begeond (AVA geond = ginds) = voorbij, over begietan = krijgen, verkrijgen; >A gietan beginnan {begint, began, begon} = beginnen behatan = beloven behausing (behusung) = behuising; ASoud behausing beheafdian = onthoofden behealdend = behoudend behofian = behoeven, hoeven behoran = behoren behorig (gehorig) = behorend behorsian = paard afnemen of afpakken behreowsian = berouwen behusung (behausing) = behuizing; ASoud behusung behydan = behoeden, verbergen, verstoppen belaewan = belazeren, verraden belaf = verblijf belafan = blijven, verblijven belcg =A bealcge beleapan = belopen, oplopen beliefan = beloven, geloven belifan = blijven bellan = ww bellen, aanbellen belle = zn bel belucan = sluiten; >A luca ben (bun) =A caer benc = bank, oever; ASoud benck; ME bank bend = bocht, bond; ON bente NB "In de Bente" = gehucht bij Dalen/Coevorden (kaart HTN/19 1773); ligt precies in een grote bocht. bendan = ww buigen beneothan = vz beneden benet (beonet) = bentgras, riet; AS bunt; ME bent benn {mv benna} (bean) = boon (# peulvrucht) NB Benneveld (Drente) wordt in acte Ao 1276 "Boneveld" genoemd. benn = mand, korf >A binn bennan {is, waes, west} (aran) = ww zijn; AS bennen bent =A bend beo = zn bij (# insect); ON bey; AS bie beocepere = bijenehouder, imker beocepery = bijenhouderij, imkerij beodan (bidian) = ww bieden, aanbieden, gebieden beofor = (bever) bever beoforhuntere = beverjager beolene = bilzenkruid beomaerct = bijenmarkt beon = geweest beonet (benet) = bentgras, riet; ME bent beor (alu, ealu) = bier mv beors = bieren; ASoud biers beorcruce = bierkruik beorc = berk (# boom) beorc = bark (# boot) beorcan = ww blaffen beorchaga = berkenhaag; AS/LM/Aerdt berkhaag beorg = berg, heuvel beorg = borg, burcht, bergplaats, schuiloord; AS burg, berg, barg beorgan = ww bergen beorht = bn helder, stralend, schitterend, eerlijk, nobel beorhus = bierhuis beorm = gist, bierdroesem; rrx beorth >A beorht beost = biest; AS biest = ruw beot = bot, grof, dreigend beotlic = bot, grof, dreigend beoton =A beatan beoweax = zn bijenwas bepaecan = pakken, bedriegen; NB NL gepakt = belazerd, bedrogen, opgelicht ber (bar, bever) = bever; >A bever bera (bare) = beer (# wild dier); ON bere, bare beran (baeron) = baren, dragen bere (gorst, baerlic) = gerst berec = bestuur, rechtspraak; ON berec berecan = ww besturen, recht spreken; ON berecken berende = barende, vruchtbaar, productief berewic = gehucht, buurt, buurtschap berie = bes; AS bere; ME berry beriemaerct = bessenmarkt bern = schuur berstan = barsten; ON bersten; AS bersten bert =A bart berth (bura) = buurt; VB Engelbert (Gro); > PgAng/Siddeburen besargian = bezorgd zijn bescieran =A scieran bescufan = toewerpen, toevertrouwen besencan = bezinken, onderduiken besma = bezem beseon = bezien besettan = bezetten, omgeven, bedekken bestealcian = bestelen, gluipen bestelan = bestelen bestowan = bestouwen, schenken bestreowian = bestrooien bestridan = bestrijden bestriepan = beproeven bestyrian = besturen, veroorzaken besutian = bevuilen beswaered = bezwaard; ASoud beswaret beswaernes = bezwaar; ASoud beswarnisse beswican = bezwijken bet {bet, betera, betst} = bn goed bet (beth) = vz tot, tot aan; ASoud bet (beth) = tot aan betaecan = begaan, toevertrouwen betaelge = bataljon, leger, gevecht; ON betaelge betan = boeten; > bote bete = zn biet (# gewas) bete = vloeistof voor bewerking van leer betera = beter; >A bet beth =A bet (vz) bethearf = behoefte, noodzaak; ON bederf, bedurf bethearfan = behoeven, nodig hebben; ON bedervan, bedurven bethian = koestern betonica = plant met purperen bloemen betst = best; MA best; >A bet betweon = tussen twee = tussen betwix (betwixen, twixen) = tussen twee = tussen betwixen (twixen) =A betwix betwixt =A betwix betwixt thaem = ondertussen beuce (bucc) = beuk (# boom); AS boek bever (beofor, ber, bar) = bever Beverburne In 904 door bisschop Werefrith beleend met Beverburn, een gehucht aan rivier de Severn nabij Worcester. Bron BHO schrijft: Land at BARBOURNE (Beferburna, x cent.; Beverburne, Berborne, xiv cent.) was granted by Werefrith, Bishop of Worcester, in 904 to Ethelred II ealdorman of Mercia and his wife Æthelflæd. (fn. 64). De naam Beverburne is afgeleid van Anglisch bever, beofor (bever) + burna (stroom, beek) Beverey = Bevereiland; eiland in rivier de Severn noord van Worcester; > ey beverhuntere = beverjager beverwan = (rood) verven; ON beverwen. NB rood is de kleur van bevervel bewaefan = omwinden, omwikkelen bewaessan = begroeid; ASoud bewassen bewerian = verweren, verdedigen bewitan = bewaken, toezien bi = bij, door; ON = bi; AS bi; AS/Gro bie; AS/VWoud by; EZ bi bi daele = ten dele, enigszins bi- = be- bibel = bijbel; AS biebel bicc = steen, blok; bick biccan = bikken, afbikken, uithouwen, eten biccaran = kibbelen, ruziën, kletteren (regen), kabbelen (beek) bicce = zn teef, vrouwtjeshond bicce = zn bikhamer, steenhamer; ON bicke biccere = steenhouwer; ON bickelaer bicoman = bijkomen, bekomen, gebeuren, worden; ON bicomen bictan = biechten bid = bod, verzoek bidan = beiden, wachten, afwachten, verbeiden; ON beiden; ME bide bidbrot = bedelaar; ASoud bidbrot biddan {bidt, bad, bedan} = bidden, vragen bidian (beodan) = bieden biding = uitspanning = plaats waar paarden uitgespannen worden en verwisseld met uitgeruste paarden bieg = buiging, bocht biegan (beagan, bugan) = ww buigen bieldu = verbeelding, arrogantie bieme = trompet bien = been (lichaamsdeel); ON bien bierce = berk biergan = ww bergen, eten, proeven biernan = ww branden bifot (aelest) = bijvoet (#kruid) bigang (bigeng) = begaan, aanbidding bigangan = begaan zijn met, aanbidden bigeng =A bigang bigenga = bewoner, inwoner, houder bigge (pigge, pogge) = zn big, varken bigge (pigge, pogge) = bn groot bihalve = behalve bihavan = ww gedragen bihave = zn gedrag biker [bieker] = beker; ME beaker bilaex = strijdbijl; AS bielaxe bile = bijl; AS bil, biele bilewit = onschuldig bilhoc = bijlhaak, meshaak, snoeimes, kapmes bin = touw om lading vast te binden; AS bin bindan {bindt, bund, bunden} (bunden, bundon) = ww binden binn (benn) = zn mand, korf, bak; AS benne binnan (= be+in) = binnen; ASoud bynnen binnandic = binnendijks, landinwaarts; ASoud bynnendyckes bira = vraag, verzoek; AS birre biran = bedelen, vragen, verzoeken birman = bedelaar; AS birman bisan = wild rondlopen, zwerven; ON bisen; ASoud bissen = driftig rondlopen biscop = bisschop; ON biscop, bisscop; AS biskop bisig = bezig; AS bissig; ME busy bisittar = bijzitter; ASoud bysitter bisleac (astleac) = bieslook (# kruid) bismer = schande, belediging bismeran = besmeuren bismerful = schandelijk bismerian =A bismeran bist = is bita = beet, beetje; AS bitje bitan = bijten; AS bieten bite = bit (van paard) bitel = bijtel; AS bitel biter (bitter) = bn bitter biterniss = bitterheid bith = is bitter (biter) = bitter bittercrod (bitteric, bitterweod) = bitterkruid (# kruid); AS bitteriek bitteric =A bittercrod bitterweod =A bittercrod bitula = kever biwesen = gezelschap; actualiteit; ON biwesen blac (blaec) = zn bleek; ME black (zwart) is afgeleid van Anglisch blac. NB ME bleach = bleek, bleekveld, bleken NB Anglisch sweart = zwart blac = zn blak (# vis) blac (bleac) = zn bleek, bleekveld blac (bleac) = bn bleek, schoon, effen; AS blak blac (blaec) = bn zwart blacan (bleacan) = ww bleken, wassen, schonen, effenen blace (bleace) = zn bleek, bleekveld, droogveld, vlak veld; AS blake; ASoud blaece blacere (bleacere) = bleker, wasser blacery (bleacery) = blekerij, wasserij blacfeld (bleace, blick) = bleekveld = veld waar bleekgoed gebleekt en gedroogd wordt; ON blece, blick blacgudh (bleacgudh) = bleekgoed = goed (kleding e.d.) dat gebleekt wordt blacloc =A blacpol blacpol (blacloc) = waterpoel waar wasgoed wordt gebleekt en gedroogd; AS blekkenpol; > PgAng/Blekenpol blacsmidh (smidh) = ijzersmid, smid blacwerc (bleacwerc) = bleekwerk blaec = vlam, licht, gloed; >A blaexem blaec (blac) = bn zwart blaecan = ww blaken, gloeien, vlammen, branden, lichten, schitteren blaecaran = ww blakeren = schroeien, afbranden blaed (leaf) = zn blad (# plant, boom) blaed = zn blad (van mes, zwaard, etc) blaedre = zn blaas (# lichaam) blaem = blaam, schande; ON blaem blaeman = blamen, verwijten, beschuldigen blaemte =A blaem; ON blaemte blaenc = bn blank, licht van kleur, overstroomd door water blaenc = zn gebied dat blank staat, overstroomt gebied; ON blanc blaenc = zn zilveren munt; ON blanke blaer = blaar, witte vlek, kaal blaesan (blawan) = blazen, waaien blaesbealcge = blaasbalg blaese (blase) = heldere vlam of vuur; vlaag blaesere = zn blazer blaest = harde windvlaag, rukwind; ME blast blaester = stuk, splinter, schilver; AS blaster blaetan = ww blaten (# schapen) blaexem (blicsem) = bliksem; ON blaexem; AVA blaec blagett = zn blaag, schreeuwerd blagettan = ww schreeuwen blaw = bv blauw blawan = ww blazen, waaien; AS bloazen; ME blow blawcaece = blaaskaak; AS blaoskake blawere = blazer; vb hornblawere = hoornblazer blawfot = steenvalk; ON blauwvoet blawmaen = blauwmaan (# kruid, plant) blawmaensaed = blauwmaanzaad blayan = waaien, wapperen; ON blaeyen bleac = bn bleek, schoon, effen; AS blak bleacan = ww bleken, wassen, schonen, effenen bleace = zn bleek, bleekveld, droogveld, vlak veld; AS blake; ASoud blaece bleacere = bleker, wasser bleacery = blekerij, wasserij bleacfeld (bleace, blick) = bleekveld; ON blece, blick bleacwerc = bleekwerk bleade = mes, speerpunt bleanc =A blenc bleancan =A blencan blearan = ww bleren, zeurend huilen bleat = bn bloot, arm, ellendig bleatan = ontbloten bledsa = zegen; ME bless bledsian (bleodsian, bletsian) = zegenen bleg = buil, puist blegen = builen, puisten blenc = zn bedrog blenc = bn bedrieglijk blencan = bedriegen; AS blenken bleo = kleur; EZ farwe bleodsian =A bledsian bleow = blaas, geblaas bleowon (blawan) = blazen bletsian =A bledsian bletsung = zegening blic = blik, uitzicht, lichtstraal blican = ww schitteren, zichtbaar worden, blijken; ON bliken; AS blieken blican = ww blijken; AS blieken blick (bleace) = bleekveld; ON blick, blece blicsem (blaexem) = bliksem; ON bleksem, blaexem blidhe = blij, vrolijk, vriendelijk; ON blide, blijde; AS blide blidhhed = blijheid blidhniss = blijdheid blidhscip = blijdschap; AS bliescap blincan = blinken, schitteren; AS blenken blind = blind blindniss = blindheid bliss = blijdschap blissian = verblijden, blij zijn blithe = blij, vrolijk; ON blide; ASoud bli, bliede bloc = blok, kist, door sloot of hek afgesloten akker; ON block bloce = flinke jongen, kerel blochus = fort, omwalde vesting; ON blochuus blod [bloed] = bloed; AS blood blodan = bloeden blodig = bloedig blodinge = bloeding blodgian = bloedig maken blodscead = zn bloedvergieten blodseofa = bloedvloeien, dyaree; ON bloetsucht blodwreke = bloedwraak; AS bloodwrake blondran = ww blunderen blondre = blunder blom = bloem (# vegetatie); ON blom; AS blom, bloom blom = bloem = meel; ON+AS blom bloman = zn bloemen; ww bloeien; AS blooien blomcole = bloemkool (# groente) blommaerct = bloemenmarkt blompott = bloempot blomthun = bloementuin blomtune = bloementuin blont = bn bot, stomp, troebel, rossig blontan = ww blunderen blosma = bloesem; AS blosem blowan = bloeien; AS blooien blyde = blijde = steenwerper (# wapens) blysian = blozen, rood zijn, gloeien Boarn = Borne/Twente; AS Boarn boas = boos; AS boas boashed = boosheid boc (bok) = boek; AS book bocan = ww beuken, slaan; ON boken boccel = bokel (# slagwapen), bukkel (# gesp) boccepere = boekhouder boce = laurier; ON boke boccest = boekenkast bocian = ww boeken, inschrijven bock = bok (mnl geit); ON bock bocrean = bokraan = stof geweven van geitehaar; ON bocraen bod (bot) = bericht; ON bode; ASoud bod bod don = ww bericht doen, berichten; AS bod done boda = bode bodian = aankondigen, preken bodig = zn lichaam; ME body bog = schouder, arm bog = bocht, turf bog = boeg (# schip) boga (boge, earc) = boog (# wapen); ME bow bogan = buigen; AS boegen boge (boga, earc) = zn boog bogga = moeras, drasland, veenland; ON bogge boggart = bagger; ON boggert boggelere = baggelaar, veenwerker; ON boggelaer NB Boggelaar = buurt in buitengebied Warnsveld. bogger = ES wildplasser boggig = drassig, nattig, veenachtig; ME boggy boghus = wc; ES pouphus; ON kakhoes bogian = ww bogen, zich beroemen bogman = boogschieter bogmakere = boogmaker (# wapens) boi = zn jongen, jongeman, boef; AS boaj boi = bn boos, ontstemd, wild; ON boy = boos, ontstemd, geërgerd boian = ontstemmen, ergeren; ON boyan ON het hevet me boy = het heeft me ontstemd, geërgerd boifenc = jongensgek; AS boajveenke bok (boc, bec, buk) = boek; AS book bolc (bollic) = bolk (# wijting, kabeljauw); > PgAng/bolc bolcrod = bollekruid = StJanskruid bold (beald, bald, buld) = bn moedig, dapper, sterk, flink; ON bolt; AS bolt, boolt; ME bold bold = zn bouwwerk, huis, woning boldan (buldan) = ww bouwen boldar = bolder = meerpaal (# scheepvaart) boldarston = bolder, bodersteen = door water rond geworden grote steen boldr = held > PgAng/Bolder Holten bolla = nap, beker bollard (bullart) = stierenwei; AS bollard, bollert bolle (bulle, bule) = stier bollic =A bolc bolt = zn bout; ON bolte bonda (bunda) = bond, band bong = trommel; ON bonge bongaerd = bongerd, boomgaard; AS/VW bongeart, bongert bongan = ww bonken, trommelen bongwaeg = bonkweg = hobbelweg, hobbelige weg; AS boongweg, boonkweg bonian = ww boenen bonn = ban bonnan = bannen, verbannen boozan = boezen, zuipen booze = jenever; AS boeze bor = boor borc (burg, burh) = borg, burcht; > PgAng/Westerbork borchit = borghit = versterkte boerderij bord (bort) = rand, boord (scheepsboord), plank; AS/AH boord = legakker borgan (borgian) = bergen, borgen (borg staan) borgar = burger, borger, poorter borgian =A borgan borgmaester = burgemeester borgweard = stadswacht borian = ww boren borne = vluchtheuvel, burcht; AS borne; ME bourne bors (burs) = beurs, geldbuidel; ON borse bort (bord, bert, bart) = plank; >A bert bortmyl = houtzaagmolen; AS bordmool bosig = boes, ruif, koestal bosm = boezem bosmfreond = boezemvriend bosse = schoorsteenmantel, schouw; AS bossum bot = bot (# vis) bot (bat, bote) = boot bot (bote) = boete bot (bod) = mededeling, bevel bot = maar; AS mar; SW mar; ES bot; > buta botan (betan) = boeten, vergoeden bote (bot, bat) = zn boot; AS bote bote = zn boete, vergoeding; > betan bote (stewel) = laars (# schoeisel) bothus = boothuis, woonboot botm = bodem botman = bootsman, zeeman belast met zeiltuig boulwarc = bolwerk bouar =A bour bour (bur, buer, ceorl) = boer; ASoud buer, buyr; > gebur NB hoeve Bourdam in Nijbroek. Naam dateert van vóór 1648. Nadien: Boerdam. De hoeve lag in Anglisch gebied langs de IJssel. bourcarre = boerenkar = houten kar getrokken door koe, os of paard bourdery (na 1800nC) = boerderij; AS boerderie bouery = (tot 1800nC) = boerderij; ON boererij; AS boerderie bouran = ww boeren, beuren, ontvangen, innen; ASoud boiren bourbreaf = boerbrief = brief van een boerraad aan de leden bourearf = boerenerf; ON boerenerf = boerderij bourhave = boerenhof, boerderij; AS boernhaowe bourhus = boerenhuis, boerderij bourmmaerck = boermark(e); ASoud buermarcke bourraed = boerraad = bestuur van een boermark bourredgar (bourrihter) = boerrichter; AS/Gro bourredger bourrihter (bourredgar) = boerrichter = bestuurder van een marke bourscap (burscap, byrtscap) = buurtschap; AS buurskap; ASoud buerschap, buyrschap boursal (bourstocc) = boerstok; AS boerzele bourstocc (boursal) = boerstok = stok met berichten in code, bezorgd door een bode bourugt = opbrengst; ASoud beurucht bourugtan = opbrengen bourweard = buurtwacht bourwyrmcrod = boerenwormkruid bouse (buise) = bn dronken, bezopen bouse (buse, buise) = zn buis, buisje, lang smal glas, pijpje; ON buse; AS boeze bouta = boete = bundel vlas bouzan (boozan) = zuipen, brullen, gieren, blazen; ON busen; ASoud boezen bouze (booze) = jenever; AS boeze), bouzy = dronken; VA NL bouse bow = bouw, gebouw, landbouw bowan (buan) = ww bouwen, wonen, landbouwen; ON buwen bowand = bouwer, bewoner bowcunst = bouwkunst, bouwkunde bowhere = bouwheer = opdrachtgever voor de bouw van iets bowing = exploitatie van land bowinge = bouwgrond, bouwsel; AS/VW bouwinge bowland = bouwland bowmaester = bouwmeester, architect bowman = bouwman, landbouwer bowwarc = bouwwerk boxe = broek (# kleding); ON bokse; AS bokse bra (brade) = kuit, spier; ON bra, brade bra (bru, briw) = zn brouw, brouwsel bracan = braken, varen bracce = brak (# boot) bracce (haccle) = soort ijzeren kam om vezels (vlas, hennep, e.d.) te scheiden bracka = brak = # jachthond bracla = brakel, gescheurd weiland, breukland braclog = ?; > PgAng/Bruggelen brad (brea) = bn breed; AS broad; Gro braid bradan = verbreden, uitbreiden; ON breden brade (bra) = zn kuit, spier; ON bra, brade bradth = zn breedte braec = bn braak, onontgonnen braec = zn breuk braec =A braecland braecacre = braakakker = onbebouwde akker braecan (brecan) = breken braecland = braakland = braak liggend land = niet ontgonnen land braecmaent = juni; ON braecmaent braedan = ww braden; AS broaden braedspitt = braadspit braedu = breedte braegan = ww denken; ON bragen NB: het hoofd breken = diep nadenken braegd (ava bregdan) = trek braegn = brein, hersens; ON bragen braem (bremel) = braam = braamstruik, bes van braamstruik Komt voor in: Van Braam (familienaam), Braambrug (locatie bij Haaksbergen/HAG), Braem (dorp in Cumbria/HAG/NW.Engeland). braend = brand, vlam braendan = branden, verbranden, brandmerken; AS braanden braendere = brander, destilleerder braendery = branderij; ON brandery braendreith = brandrek = rek tegen brand voor haard, kachel, etc; AS brandriet braendscada = brandschade braent = brandhout, fakkel, zwaard; ON brant; AS braand braentscattan = ww brandschatten = belasting opleggen onder bedreiging van brandstichting braes = soort koperlegering; ON braes; ME brass braeth (aem) = adem, zucht braethan = ww ademen, zuchten brand = brand, vlam brandan = branden; AS braanden brandere = brander, destilleerder brandery = branderij; ON brandery Brandreada = Brandrode = ouddste koeiensoort van Nederland > PgAng/Koeien brandnetele = brandnetel (# onkruid); AS braandnettel brandwine = brandewijn; ME brandy brea (brad) = breed; ON bree; NB Breesegge (straat in Almelo). breac = bruik, gebruik bread = brood; LW duon (mv douonos) breadofen = broodoven = oven voor bakken van brood breaf = zn brief; AS breef breaf = bn braaf, dapper, moedig breafniss = braagheid, dapperheid breal = zn zaak, bedrijf, markt brec = breuk, nieuw ontgonnen land brec (bric, bacsten) = baksteen brecan (braecan) = breken, bestormen, innemen; AS brekken brecan = ontginnen, in cultuur brengen van woest gebied; ON breken brecc = breekijzer breccan (brecan) = breken; AS brekken breccle (bracla) = gescheurd weiland; ASoud breckle breccles =A laes (weide) bij een brec (pas ontgonnen land) NB Breckles (Norfolk/GB) en Breukelen (Utrecht) brecfaest = zn ontbijt bred (brod) = plank, kastje; ON bret bredan (brodan) = ww broeden bregdan = nemen, trekken, rukken, vlechten, breien bregg = zn breuk breggan = breken; AS brekken brego = vorst, koning bremel (brommel, braem) = braamstruik bremman = brommen, grommen, loeien brengan =A bringan breost = borst breostscyrte = borstrok (# kleding) breot (bryt) = bruut breotan (brytan) = breken, bruten, geweld gebruiken breowan = brouwen; ON bruwen breowere = brouwer breowery = brouwerij Breten = Brittannia Bretene (Brettas) = Britten brethel =A bridel Bretta = zn Brit; bn Brits Brettas (Bretene) = Britten Brettum = Brittannia Bretwalda = heerser (koning) van Brittannia Bretweala = Brittannia bric (brec, bacsten) = brik = baksteen NB Brikkenweg/Markelo brid (fugol) = vogel bridel (brigdel) = breidel, teugel, toom, hoofdstel; AS briedel bridelan (brigdelan) = ww breidelen, intomen, beteugelen bridman = vogelman, vogelaar brigdel =A bridel brigdelan =A bridelan briggbow = bruggenbouw brigge (brycge, till) = brug; ON brucge, brugge; AS brugge NB Brigge komt nog voor in Engelse plaatsnamen. O.a. in Cumbria (HAG/NW Engeland). O.a. Heabrigg. brimse = brems, bremze = bromvlieg brine = brijn = pekel bringan {bring, brohte, brohteth} (brengan) = brengen, voortbrengen; ON bringen bringan, brogt (SW brocht), bragt brink = brink; ASoud brinck brink = hoog gelegen grasland brinksittar = brinksitter = iemand die woont aan de rand van een brink briw (bru) = brouwsel, brij broc (cunt) = achterste, kont broc {mv brec} (broce) = broek, kniebroek (# kleding); ON broec; AS brook broc = broek, drasland, veen, moeras; AS brook, brok; ASoud broick; ME brook Na drooglegging bleef men het gebied broek noemen. broc = smalle stroom in moerasland, genaamd broek of broekland brocce = bouwland omheind met houtwal; AS broake broccole = broccoli (# groente) broce (broc) = broek, kniebroek; ON broec; AS brook broche = broche brocland = broekland = laag drasland brocere = broker = veenwerker, ontginner brod = zn broedsel brodan = 1: broeden; 2: tobben brodar = zn tobber brodd = bn bruut, bot, ruw, lomp; AS brod broddal = broddel = knoeiwerk broddal = bordeel broddan = ww broddelen, knoeien brodhor =A brothor brogden =A bregden brohte {v bringan} = bracht brom = bezem broman = ww bezemen, vegen brommel =A bremmel, braem brommelbusk = braamstruik bronc = bn wild, woest bronc = zn wildernis, woestenij > PgAng/Bronc bront = brand, vuur, brandend stuk hout, zwaard brohte (AVA bringan) = bracht; AS brogt bross = soort els (# bomen); AS bros brotherred = broederschap; ME brotherhood brothor = broeder, broer; AS broder, breur; Afgaans: barader bru (bra, briw) = brouw, brouwsel brucan =A bruccan bruccan = gebruiken; AS bruken, broeken; ASoud brucken brulft = bruiloft; AS brulfte brun = bn bruin brunbread = bruinbrood bruncol = bruinkool bruns = zn brons; bn bronzen, bronskleurig (= groenbruin) brunst = brand, gloed brunt = brandhaard, kernmacht van een aanval, centrale kracht in een veldslag, hevigste furie in een strijd; > PgAng/Brunt bryc = zn breuk, boete; ON breuc, breuk; ASoud breuc brycg (brigge, till) = brug; ON brucge, brughe, brugge; AS brugge bryd = bruid; AS bruud; ME bride brydhlop = bruiloft brydguma = bruidegom brydmaid = bruidsmeid brydscat = bruidsschat brysan = briezen, kwetsen, kneuzen, verwonden bryse = bries (wind) bryse = blessure, kwetsing, kneuzing, wond bryt (breot) = bruut brytan (breotan) = bruten, geweld gebruiken, verbrijzelen brytta = bruteling, opschepper bryttian = schenken, uitgeven, spenderen bu (by) = burcht, borg buan =A bowan buend =A bowand buc = buik, romp; AS buuk, boek buc = emmer bucc (beuce) = beuk (# boom); AS boek NB1 Buckingham = heem (huis) bij de beuken NB2 Beuceleuch = Buccleuch = ME Buckley [buklie] = de laagte bij de beuken buccing = bokking (# haring); AS bukking buce = buik; ON buuc; AS boek bucefell = buikloop; ON buucevel bucero = boekero = soort klei voor aardewerk bucs (bus) = bus, doos, buis; AS bukse buer =A bour bufan (ufan) = boven AVA be+oven; AS boaven; ME above bufe = boef bufery = boeferij = oud gokspel; ON boeverie bugal = bugel (posthoorn), beugel; AS bugel bugan (beagan, biegan, bygan) = buigen, neigen, onderwerpen; AS bugen bugge = insect buise >A bouse buk =A bok bul =A bule buld (bald, beald, bold, byld) = bn moedig, dapper, sterk, flink; ON bolte; AS bolt, boolt; ME bold buldan (boldan) = ww bouwen buldarwaegn = bolderwagen, bolderkar = boerenkar zondere vering; oudste koeienkar; ON bulderwagen bulder (bealder, balder, bolder) = de moedige, dappere, sterke, flinke; AS balder, bolder, bulder, belder buldere = zn bouwer, bouwheer bulding = gebouw, bouwwerk bule (bul, bolle) = bul, stier; AS bule, bolle; AS/Bremen boelle; ME bull bulgan = ww bulken, rochelen bulge = bult, blaas, blaar, gezwel; ON bulge bullart (bollard) = stierenwei = wei met jonge stieren; AS bollert bultel = zeef; ON bultel bun (ben) zn =A caer bun = ben (van Ick bun) bunda =A bonda bunden =A binden bundon =A binden bunsan = ww bonzen bunse = zn bons, dreun bunt = bn bont bunt = zn bont, vacht buntceapa = bonthandel buntceapere = bonthandelaar buntceapery = bontbedrijf bunting = bunting (# vogel) buntwerc = bontwerk buntwercere = bontwerker buntwercery = bontwerkerij bur (bour) = boer, kinkel, boerekinkel bur = vertrek, huis bura (berth) = buurt, streek; Vgl: NL locaties met -buren = buurt, buurtschap. O.a. Buren (Gld), Pieterburen (Gro), Kloosterburen bij Leens (Gro), Kloosterburen bij Drachten (Frl), Siddeburen (Gro). NB1 Usumbura is een regio in Noord Kongo. De term bura betekent hier mogelijk hetzelfde als buurt of streek. NB2 In het Maleis is pura = stad. Singapore is afgeleid van Singapura = stad van de leeuw. Tandjongpura (Sumatra) = stad op de kaap (schiereiland) = kaapstad. Het Maleis (ML) heeft roots in het Arisch (Indo-Germaans) via het Indisch van de Hindu's in India. (> PgAng/Maleis) De Indiërs hebben zich circa 500vC verbreid over Malakka en het Indonesich Archipel. burd = bord burg (burh, borc) = burg, burcht = versterkte plaats, omwalde nederzetting burggerefa = burggraaf, burchtgraaf, kasteelheer burgeriht = buurgericht = rechtbank van buren (buurtbewoners) burggeat = kasteelpoort, stadspoort burgwarena = burggraaf, borgheer burh =A burg buri =A burig; ME bury, burg; EZ buri OE Lundenburi = ME Londen EZ Strosburi = NL Straatsburg; EZ Luxeburi = NL Luxenburg burig = burg NB OE Lundenburig = Londenburg = Londen burna (sorce) = bron; ON borne, bern, borre = bron, fontein, put, bronwater, drinkwater; VA ME bourne = beek, stroompje In 904 door bisschop Werefrith beleend met Beverburn, een gehucht aan rivier de Severn nabij Worcester. Bron BHO schrijft: Land at BARBOURNE (Beferburna, x cent.; Beverburne, Berborne, xiv cent.) was granted by Werefrith, Bishop of Worcester, in 904 to Ethelred II ealdorman of Mercia and his wife Æthelflæd. (fn. 64). De naam Beverburne is afgeleid van Angglisch bever, beofre (bever) + burna (stroom, beek) burs (bors) = beurs, geldbuidel; ON burse burscap (bourscap) = buurschap, buurtschap burston (berstan) = ww barsten; ON bersten; AS bersten bus (bucs) = bus, doos, buis busan = zuipen, onmatig drinken; ON busen, boezen; AS boezen; >A bouse, buse busc = bus, geweer, geschut, kanon busccrut = buskruit buscere = bussenmaker buscery = bussenmakerij buscmaester = geschutmeester buscsceotar = busschieter, matroos buse = buis, korte jas, jekker; AS beus buse = buis, kanaal; ON buse busk = bos; AS buske, busge > PgAng/Kousmansbuskes buskase = bossage; ASoud bosschage buskgast = bosgeest buskthorn = bosdoorn (# sprinkhaan) buskweard = boswachter bussaga =A buskase buta (butan, buter) = buiten, zonder, behalve; ON buten; AS buten; ASoud buta buta (bot) = maar; ME but = maar; ES/Yor [bot] Buta-Ee = Buiten-Ee = Engerhave/1250 > PgAng/Engerhave butan (buta) = buiten, behalve, zonder; ON buten, behalve, zonder; AS buten, boeten bute = hut, schuurtje; ON boet buter (butan) = buiten, buitendien, behalve, zonder, maar buteran = ww buitensluiten, uitsluiten buteran = ww lappen, poetsen, schoonmaken butere (buttor) = boter butor = roerdomp (# vogel); ON butoor buttor = boter; AS botter buttorfleoge = vlinder; ON botervlieg buttormaerct = botermarkt buttormilc (cyrnmilc) = karnemelk buxhorn = bokking = gerookte haring; ON buxhorne by [bi] (bu) = zn burg, burcht, borg = safezone by [bai] (bi) = vz door; MN bij; ON bi, by bycgan = ww kopen byde = bode, heraut bygan (bugan, beagan) = buigen byhth [bait] = bocht, buiging byl (beal) = buil, hoogte; AS buul, biel byld =A buld bylt (bealt) = bult, belt, heuvel; NB De Bilt; ME buldge byltar = bulter, belter = veld met veel bulten byn = beun, bun = viskaar = mand of bak waarin vis wordt bewaard byn = beun, bun = zolder of vliering met losse planken byn = vlechtwerk, visnet, schutting, omheind veld; AS beune bync = zn bink, stoere jongen; AS beunk bync = bn stoer, bot, grof, lomp, woest byran = ww beuren, dragen byrda = zn last, gewicht byrdan = belasten byrdig = lastig, zwaar byrga = borg, graf byrgan (bebyrgan) = ww bergen, begraven byrgen =A byrgan byrian = ww beuren byrig = bn burig, naburig, nabij byrig (burg) = burg, burcht = safezone byrman = bedelaar; AS birman byrran = vragen, bedelen, bidden; AS birran byrst = borstel byrthan = beuren, dragen byrthe = last; ON burde, borde byrtscap = buurtschap; ASoud beurtscap bys = tot bysan = model, voorbeeld byse = beetje, stukje, voorbeeld; ON beuze, biese byse (russe) = bies, biezen (veenplant) bysegrund = drasland met bies (biezen); ASoud buissgrund bysen =A bysan bysher (byshere) = tot hier (toe) byshere =A bysher; ASoud bushero bysnian = voorbeeld geven of stellen bysning = voorbeeld bysnung =A bysning byth [bait] = bocht c:: (ze k) c [k] cablaw = kabeljauw; ON cabelau cabot = kabot (# vis); ON cabotse cabuse = kombuis; ON cabuyse caccan = ww kakken, poepen cachus = wc; ON+AS kakhoes cadril = kadril (# fluitekruid) caece = kaak, kinnebak, wang; ON cake; AS koake caed (cay) = kade caedman = kademan, kadewerker = lader en losser van schepen caedwalla = kadewal, kademuur caedweal =A caedwalla caeg = keg, pin, wig caeg = sleutel; ON keg = kleine kegel; ME key caeg = puntbrood caefener = kavener, kavenier, kovenier = bewoner van een kate (=A caete) caemere = kamer, gewelf; versterkt huis, hoeve of landhuis; borg, burgt, vesting De term caemere is al sinds de Romeinse Tijd (12vC-400nC) in gebruik bij de Germanen. Kennelijk is ze overgenomen uit het Latijn camera = gewelf, woning. caemere = penningmeester; ON cameraar caemergudh = landgoed caemerman = kamerheer, kamerdienaar caemp = kamp = hoog gelegen open veld, akker, stuk bouw- of weiland; ook: omheind of afgeperkt stuk cultuurland. AS kamp, kaamp; mv kempe; kempeken = kleine kamp Het Anglisch woord caemp lijkt overgenomen van het Latijn campus door de contacten van de Angelen met de Romeinen. Dat zal dan ergens rond 200nC kunnen zijn gebeurd. caemeric =A caemere caempfur = kampvuur caempian = kamperen caent = kant, rand, hoek; AS kaant caeppan = ww kappen, hakken caeppar (barbur) = kapper; ON caper caeppe = kap, pet caer =A care = zorg, etc caer = korf, ben, bun; ASoud kaer caerd = kaarde = soort vezelkam, wolkam, hekel; ON caerde caerdan = ww kaarden = ww kammen van vezels, wolkammen, hekelen caerdmome = kardemom (welriekend kruid uit India); ON cardamome caerdbolle = kaardebol (# bloem, plant); ON caerdenbolle caesar (cesar, casere) = sterke man, leider, keizer Arisch: Khesar = godfather, sterke man caete =A cait, cate, cathe, cote, cott = keet, kote, kleine hoeve; caeter =A caiter, cater, cather, coter, cotter = kater, keuter, keuterboer, kleine boer; ASoud catter, kaeter, katter, koetter, kotter caeteri = koterie = kote + bijhorend land caeterstede = katerstede = woonstede van een kater (keuterboer) caetman = bewoner van een kate, kleine boer; ASoud kaatman caetsan = ww kaatsen, terugkaatsten, sneren; ON caetsen caetse = kaatsebal (# spel, sport); ON caetse caetsballan = kaatseballen (# spel, sport); ON caetseballen cag = boomstronk cait =A cott; AS/VW cait, caith cal = dam, haag; ON kal cales* = caleche = open koets; ON cales calfel = kalfsvel, perkament; ON calfel callan = roepen, zeggen, kletsen; ON kallen = vertellen; AS kallen = praten, bazelen calle = kalle (# vogel), liefje; ON calle calle = tijdens, gedurende @ calsid = kassei, kei, straatsteen, straat, verharde weg; ON calside calsidere = stratenmaker; ON calsieder caltere = dorpsomroeper calquhoun = kalkoen calsid = kazei = straatsteen; ON calsiede calu = kaal; ON caluwe; ME callow caluan = kaal maken, kaal plukken, beroven; ON caluwen camin = comijn (# kruid); ON camin cammisol = kamizool = kort jack (# kleding) can = kan (av cunnan) candelere = kaarsenmaker; ON candeliere candelery = kaarsenmakerij; ON candelierie), caneal = kanaal, sloot; ON caneel canele = kaneel, riet; ON canele canevas = canvas = sterk weefsel gemaakt van hennepdraad; ON canevas cannit = kan niet canny = kenne, verstandig, kundig, slim canser = kanker, gezwel; ON cancer, canser cant = kant; VA NL kant cantan (singan) = ww zingen cantere (singere) = zanger; ON canter, cantere Cantwaraburg = Canterbury Cantware = mensen van Kent cape = zn kaap, landtong capel = kapel; ON capelle capelan = kapelaan capelery = kapelfonds; ON capellerie capon = kapoen = gesneden haan; ON capoen cappe = kap; ON cappe; AS kappe capron = kaproen = soort kap, muts; ON capron, caproen captane = kapitein; ON captayn, captein Car = Carolusgulden ingevoerd door Karel V in 1521 = 20 stuivers. > PgAng/Munten cara = mand, korf; ON care caran = ww dragen, zorgen carboncle = karbonkel (felrode robijn), dikke puist; ON carbonkel care (caer) = zn zorg; bn zorgzaam, liefdevol; ON care, caer carcere = kerker, gevangenis; ON carkere carduwaener = leerbewerker; ON carduwener carian = zorgen voor, verzorgen carine = pijn, smart; ON carine carine = 40 dagen vasten; ON carine carine = rijtuig, koets; ON carine carosse = karos = koets getrokken door paarden carpe = karper; ON carpe, carpre, carper carran = karren, kar duwen, vervoeren; ON carren carre = kar; ON carre carrman (furman) = voerman, vervoerder, vrachtrijder; ON carreman, kerman carryge = rijtuig caru = zorg; bezorgd, zorgzaam, karig; ON care, caer = lief, zorgzaam, teder casar (caesar, casere) = sterke man, keizer casere =A casar cass = kast, kist; ON cas, casse cass (cess) = kast, groot huis; NB broeikas; "kast van een huis" castnut = kastanje (# vrucht); ON castanie, castange) castnuttreo = kastanjeboom cate =A caete, cott catel = vee; ON catele cathe =A caete catcrod = kattekruid (# valeriaan) catte = kat; ON catte, cat caw = kauw (# kraai) cawtar = kauter = rosmes =A hrosmaesse; ON cauter cay = kaai, kade; ON caay; AS kaai, kai ceaf = kaf ceafal = zn kaak; bn tandeloos; ON kevel ceafell = bedevaarplaats; AS keevel ceafl =A ceafal ceafor = kever ceal = keel ceal (cealdre) = kelder; ON celre cealc = kalk, krijt; ON calc cealcan = ww kalken, met kalk besmeren, pleisteren cealcere = witkalker, pleisteraar; ON calcere cealwaerd = keldermeester; ON kelweer cealan = ww kelen, doden; AS kielen; ME kill ceald (cold) = koud; ON colde; AS kold, koold; ME cold cealdre (ceal) = kelder In Eijsden (Limburg) hebben archeologen in 2009 een kelder opgegraven onder een oude mottetoren. De oudste motten dateren van rond 100nC. cealf = kalf cealu = bn kaal; ON calu ceaman = stoken, verbranden ceame = oven, stookplaats, schouw ceamel = kameel; ON kemel ceamere = stoker (# beroep) ceamery = stokerij ceamme = kemme = kamer met open haard; ON kemme, kemenade ceamme = hofstede, woning; ON kemme, kemenade NB Kemweg in Schuinesloot/Slagharen. NB Huis Kemenade te Keppel/Achterhoek. ceap (ciep, cop) = koop, vee; ON cope, coop ceapa (ciepa) = handel ceapan (ciepan) = kopen; AS kiepen ceapar = koper (# handel) ceapceorl = marskramer, handelaar; AS kiepkerel ceapend = verkoper ceapere = handelaar ceapery = handelsbedrijf cearf (ceorf) = kerf, snee cearfan = kerven, snijden cearfstocc = kerfstok = stok met kerven aangevende hoeveel schuld iemand heeft; ON kerfstoc cearn = kern, pit, punt, piek cears = kaars cearsmaerct = kaarsenmarkt cearsmakere = kaarsenmaker cearsmakery = kaarsenmakerij cearssmeor = kaarsvet cearte = kaart, document; ON carte ceas = berisping ceasan = ww berispen ceast = ruzie, woordewisseling; ON ceast ceastan = ww ruziën cedre = ceder, cederhout; ON cedrin cene (kin) = bn kien, koen, flink, moedig; AS keen cennan 1 = baren, voortbrengen > cind cennan 2 = kennen ceode = buidel ceol (cule, kyl) = kiel van een boot, kielboot; AS kuul, koel; ASoud kel; ME keel; > kuyl, kyl ceol =A ceolholt ceole = keel ceolholt = houtskool; ASoud kel ceon = keun = big ceorf =A cearf ceorfan =A cearfan ceorl = kerel, man, boer, onvrije, vlerk, vlegel; AS kerl ceort (sceort) = bn kort ceort (sceort) = zn haxel, afval ceortan (sceortan) = ww korten ceortlings (ceorts) = kortelings, onlangs ceorts =A corltings; ASoud korts ceosan = ww kiezen; ME choose ceowan = kauwen; ON chiuwan; ME chew cepan = houden, hoeden, bewaken cepan = neigen, van plan zijn, uitzien naar cepere = houder, hoeder, bewaker, opzichter -cepere = -houder; VB sceapcepere = schapenhouder cermes = kermis; ON kermesse; AS karmis cerse = kers cerselaer = kerseboom; ON kerselare cershed = christendom; ON kersteheid cesar (caesar) = keizer. Arisch: Khesar = godfather, sterke man cese (cyse, cies) = kaas; ON case, kese; AS kese cesemaercet = kaasmarkt; ON cesemarket cesemaerckt = kaasmarkt cesemakere = kaasmaker cesemakery = kaasmakerij cesesteckere = kaasschaaf; ON caesstecker cesesticcere = kaashandelaar; ON caessticker cess (cass) = kast, groot huis cest = kist, kast, koffer cestmakere = kistenmaker cestmakerste = kistenmaker; AS/VW kistemakerste NB hoeve Kistemakerste te Nijbroek, N.Veluwe cestwaegn = kistenwagen = wagen voor vervoer van kisten of koffers cetel = ketel, vat; ON ketel; AS kettel cetelbutere = ketellapper; ON ketelboetere cetelere = ketelaar = ketelsmid; ON ketelaer cetelery = ketelarij = ketelsmid; ON ketelaerie; AS kettelrie cetelmakere = ketelmaker; AS kettelmaker cetelmakery = ketelmakerij; AS kettelmakerie cetten {mv cettens} = zn keten, ketting; ASoud ketten {mv kettens} cey = kei, steen; ON cey; NB Ceyenburgh ceylim = keileem = mengsel van leem, zand en stenen ceylimgrove = keileemgroeve NB Keileemgroeve in Heetveld, NW Overijssel. ceyta = keienveld; ON keite = veld met veel stenen; NB De Keite in Markelo chap = kap, hak chapan = kappen, hakken char = kier; >A cier a char = op een kier chaertre = charter, verklaring; ON chaertre cibling = kibbeling (# vis) cic = kip (# pluimvee) cicen (mv cicens) = kuiken; ON+AS+VL kieken = kuiken cicentheof = kiekendief (# vogel); AS kiekendeef cidda = klein paard; AS kidde; ML kuda = (klein) paard cidh = kiem, spruit cief = kief, den, denneboom; ASoud kif; >A cif, cyff ciefta = kiefte = veld waar veel kiefen staan ciele = zn kil = watergeul ciele = bn kil ciepan (ceapan) = ww houden, handelen, verkopen ciepend = verkoper cier = kier, keer, draai; >A char = kier cierman = ww kermen, roepen, schreeuwen cierran = ww keren, draaien, terugkeren, onderwerpen, vegen cies =A cese cif (cyff) = kuif, hoogte, piek; >A cief ciffan = kiffen, kijven cift = kift, ruzie ciftan = kiften, ruzie maken cifwit (ciwit, pewit, hleapwince) = kievit; AVA cif (kuif) + wit (wit); >A cyff cild = kind cildhad = kindheid cimbael = cimbaal (# snaarinstrument) cin = kin cind [kind] {AVA cennan (ZA)} (bairn) = kind; ES [kind]; EZ kend cinan = ww kienen, uitzoeken, raden, kiemen cinan = zn kienen, kienspel; AS kienen cine = geul, spleet, kiem; ON keen; AS kien cingel = singel = gracht, buitenmuur, ringmuur, wal cinnban = kaakbeen cipel (enion) = ui; ON ciepel; AS siepel; ASoud sypel cipper = kipper = gerookte haring; normaliter gegeten bij ontbijt cippian = afsnijden, afschaven circclocc = kerkklok; ON cerkclock circe [kirk, kerk] (cirice) = kerk circgeard = kerkhof circmaester = kerkmeester cirice =A circe cirpan = ww tjirpen cisil = kiezel cisterne = waterput; ON sisterne cisternes (ev cisterne) = waterputten ciwe = kieuw; AS/Gro kaiw ciwit (cifwit, pewit, hleapwince) = kievit cla =A clawu cladh (clath, cledar) = kleed, kleding; ME cloth = kleding cladhmakere (snidhere) = kleermaker cladhmakery (snidhery) = kleermakerij cladhstoppere = kledinghersteller cladhstoppery = kledingherstellerij claebot = korenworm; ON clabot claeg = klei, leem; ON clei; ME clay claegan (klagan) = klagen; ON claghen claege = klacht; ON claghe claegedaeg = klaagdag, rechtszitting claegere = klager, aanklager; ON claghere claeggeat = kleigat = gat in kleigrond gevuld met water claeghliodh = klaaglied claegsang = klaagzang claemot = klamot (# vlindertje) claen = klein; ON cleen; AS kleen claenan = ww schoonmaken, zuiveren claene = schoon, rein, zuiver, puur, onschuldig; ON clene; ME clean claensian = reinigen, zuiveren; ON kleinzen claerc (cleric, clerc) = klerk; ON claerc; AS klaerk clafre = klaver claman = ww eisen, opeisen; ON clameren clame = zn eis clampan = klampen, vastklampen clanc = klank; ON clanc; AS klank clap = klap clappan = klappen, slaan clappan = kleppen, kletsen clappe = klapbrug; AS/Gro klappe clappluppere = klaploper; AS klaplupper clarre = braamsluiper (# vogel); AS klarre clath (cladh) = kleed, kleding clawu (cla, cleo) = klauw cleadar (cladh) = kleren, kleding; ASoud cleder cleat (cladh) = kleed, klit, klamp cleatan = klitten, klampen clefan(clefian) = kleven, zich hechten aan clefian =A clifan cleft (clift) = grap, klucht, bedrog; ON cluft, cleft; >A cluft clem = zn klem clemman = ww klemmen clemp = zn band, armband clempan = ww binden clempere = binder, vastbinder cleo =A clawu cleofan = klieven cleowe = kluwe cleowen = kluwen clep = klep, afsluiter; BU mond, muil cleppan (lyteran) = ww kleppen, kletsen, leuteren clepper = klepper = soort ratel van hout cleppere = kletskous; ON clappere cleppere = klepperman = nachtwacht clepperan = klepperen = lawaai door tegenelkaar klappen van doeken e.d.; kletsen clepperman = klepperman = nachtwacht met klepper clerc =A claerc cleric =A claerc clicc = zn klik = klikkend geluid cliccan = ww klikken = een klikkend geluid maken cliccan = ww klikken, aanklikken = zodanige beweging dat een klik wordt gehoord cliccan = ww klikken, verklikken, verraden cliever = zn klauw (# gereedschap) cliever = bn handig, slim; ME clever clif (cliffe) = klif clifan(clifian) = ww klieven, kloven, splitsen clifcrod = kleefkruid (# akkerkruid) cliffe (clif) = klif, klip clifian =A clifan clift (cleft) = grap, klucht, bedrog; ON cluft, cleft clift = zwerm, groep; ON cluft, cleft clift = nederzetting, rechtsgebied; ON cluft, cleft clift = spleet, kloof; ON cluft, cleft climban (climman) = ww klimmen climman (climban) = ww klimmen clinc = klink, deurklink, klinknagel, bout, balk, plank; ON clince clinc (clincar) = klink, klinker = harde steen, baksteen, straatsteen clincan = ww klinken, toasten clincar (clinc) = klink, klinker = harde steen, baksteen, straatsteen clip = zn klip, haarklip, speld, rots clipan = ww kleppen, roepen, opdragen clipian =A clipan cliping = roep, opdracht cloc = overkleed, mantel; ON clock, clocke clocc = klok; ON clocke cloccere = klokkenluider; ON clockere cloccian = ww klokken, een klokkend geluid maken cloccmakere = klokkenmaker; ON clockmakere clod (clout) = klodder, klont, kluit cloddan = ww klodderen clodhoppere = boerenpummel clodsacc (cloutsacc) = klootzak (# scheldwoord) cloet =A clout clog (clyg) = steile ravijn met sterk stromende rivier of beek clog = paar, groep, troep; AS kloch clog = klomp clout (clod) = kloot, kluit, klomp, bal, bol, kogel, teelbal; ON cloet; AS kloet cloutan = ww ballen, balspel; ON cloeten cloutan = ww kloten, klooien cloutsacc (clodsacc) = klootzak (# scheldwoord) cloutsceotan = klootschieten (# balspel); AS klootskieten clouter = balspeler closter = klooster; ON cloester; AS kloster clostergearn = zn kloostergaren = ragfijn garen; AS klostergaarn clud (wolc) = wolk cluft = gehucht, wijk; AS/Gro kluft; >A cleft cluen (clun) = kleun = klap, slag, slaag, veen, (stuk) turf; AS kluun cluenan = kleunen = slaan, rotzooien, turf steken; AS klunen clummig (clumpsig) = klunzig, onhandig, boers; AS klommig clump (clog, holbloc, lump) = klomp, klunz; AS klump, klumpe clumpan = mvA clump = klompen clumpere = klompenmaker clumpery = klompenmakerij; AS/VW klumperij clumpmakere = klompenmaker; AS/TW klumpmaker NB Klompmakerweg in Diepenheim clumpmakery = klompenmakerij clumpsig (clummig) = klomperig, klunzig, onhandig, boers clun =A cluen cluse = kluis; ON cluse; AS kloeze clusnere = kluizenaar; ON clusenare clut = kluit, lap, plaatje metaal clutan = ww kloten, klooien, rondhangen, vervelend doen; AS/Bremen kluten clyg =A clog clyp = klip, gesp, klem clyppan = ww klippen, klemmen, klampen cnaep =A cnapa cnaep =A cnaepp cnaepp (cnaep, cnoepp, cnapp) = heuvel, hoogte; ON knapp; ME knap cnafa = jongen, knecht cnapa (cnaepe) = knaap; ON knape, knaepe cnapp (cnaepp) = hoogte, heuvel; ON knapp cnapp (fleaxbrecc) = vlasbraak, vlashekel cnapp = knop, bloemknop; ON knapp cnappan = ww knappen, breken, afbijten; ON cnappen cnappar = tand; ON knapper cnapsacc = knapzak = buidel met proviand; ON knappsack cnaw = zn kenner, weter cnaw = bn knap, deskundig cnawacre = kennisakker, hennepakker cnawan = ww kennen, weten cnawe = kennis, deskundigheid cnawere = kenner, weter, deskundige cnawlaeg (knaalaeg) = kennis cnawan (knaa) = kennen, weten; ME know cnean (conin) = konijn; ON conien; AS knien cneafal = knevel = snor, snorbaard, bakkebaard; AS knievel cnedan = ww kneden cneo (cneow) = knie; AS knee; ME knee cneobroc = kniebroek; AS kneebrook cneow =A cneo cneowan = knielen; ON cniën; AS kneen cneowian =A cneowan cnif = mes; ON cnijf; AS knief; ME knive cniht [knait] = bn jong; zn knecht, jongeman, ruiter, ridder; ON cnecht, cnegt, knegt; ASoud knecht, ridder; ME knight NB Het Engelse knight is ook een adellijke titel, die oorspronkelijk de betekenis had van ruiter (Frans: chevallier; Spaans: caballeros). Mogelijk is dat ook de oudste betekenis van cniht. Verzorgers van paarden werden vroeger ook paardeknechten genoemd. cnihthod = knechtschap, ridderschap cnihtwesende = kind (jong) wezende, zijnde cnipa = kneep, stukje land; AS kniepe cnipan (knipan) = knijpen; AS kniepen cnippan = ww knippen cnippere = kapper cniphus = kapper, kapperszaak; AS kniphoes cnobb = knop; AS knobbe cnocian = ww knokken, vechten, kloppen; ON cnocken cnocle = knokkel, wervel, gewricht; ON cnockel cnoef = homp, stuk, brok; AS knoef cnoepp (cnaepp) = bult, heuveltop cnofal = zn enkel, gewricht, bocht; ON cnovel cnolle = knol; ON knol cnolle = steile heuvel, berg, top; ON knol; ASoud knolle cnotta = knot, knoop cnottan = ww knotten, knopen cnottdeok = knottendoek = geknoopt doek cnottwelig = knotwilg cnowan = knauwen, kauwen; ON cnauwen cnupp = knoop, bult, heuveltop; AS knup cnuppan = ww knopen; AS knuppen cnuppel = knuppel, stam, stok cnuppelwaeg (fenbrigge) = knuppelweg = veenweg van boomstammen cnute (crawe) = kraai; ON cnuut cnyll = metaalklank; VA NL knallen cnyssan = kneuzen, slaan cnyttan = breien; ON knutten co (cow, cu) = koe; ON coe, couwe; AS ko, kow, cow cobbold = geest, huisgeest; ON cobboud coc = ww kok cocan = ww koken; AS kokken cocboc = zn kookboek; AS kokboek coccel = zn kokkel coccer = zn koker; AS kokker coce {mv coces} = koek, plak, vlakte; AS kook, kooke coces {ev coce} = zn koeken, plakken, vlaktes coces = kooks, steenkool; AS kooks cochus = kookhuis; staat buiten op het erf cocie = koekie, koekje cocies = koekies, koekjes codd = zak; ON kodde codd = knots, knuppel; ON cod, codde cofa = koof, vertrek, ruimte cofe = ijzeren kapje onder een helm; ON cofe, cufe cohhetan = ww kuggen; ON cuchen col (cole) = kool (# groente) col (cole) = houtskool, steenkool col (colle) = heuvel, platteau col = bn koel, koud colblom = kollebloem, klaproos; ON colleblom colbour = koolboer = boer die kool verbouwt colbraendere = kolenbrander = iemand die houtskool maakt colbraendery = kolenbranderij = bedrijf dat houtkool maakt colc = kolk = plas, meer cold (ceald) = koud; ON colde; AS kold, koold; ME cold coldfyr = koudvuur, gangreen (# aandoening) cole (col) = kool (# groente); AS kolle cole (col) = houtskool, steenkool colebour = kolenboer = handelaar in houts- en steenkool colemine = kolenmijn coler = halskraag, halsdoek; ON colere colere = buikloop; ON colere colfeld =A calwaye colff = kolf, knuppel, knots; ON colve, colv colff = club, vereniging; ON colve, colv colfisc = koolvis colgos = kolgans colhasu = koolhaas; ON coolhaes > Koolhaas colheap = koolhoop = kleihoop waarin houtskool wordt gebrand; AS kolheup colic = koliek (# aandoening) colle (col) = heuvel, platteau NB Collendoorn/Hardenberg is een regio die op een zandhoogte ligt. De omgeving ligt lager en bestond/bestaat voornamelijk uit drasland. > PgAng/Collendoorn colman = kolenbrander, warmoezenier, groenteboer; ON coleman, coelman colmase = koolmees (# vogel) color = kleur; ON colore colpitt =A colpytt colpytt = koolput = kuil waarin houtskool wordt gebrand; ON coelpitte, coelputte colraep = koolraap (# groente) colsacc = kolenzak; AS kolzak colsacc = doodlopende weg colsaed = koolzaad; ON coelsaet colsoppe = koolsoep; ON coelsop colwaye = groenteveld, moestuin; ON colewei > PgAng/Coolewee colwearf = kolenwerf = werkplek kolenbrander; ON colewerve com = kom; AVA comon coman = koeiendrijver; AS koman, cowman coman = koopman; ON coeman, coepman Comanz = gouden Rijnlandse gulden comb = kam; ON cambe comban = ww kammen combere = kammaker combery = kammakerij combmakere = kammaker comminge = wolkammer; ON camminghe commandar = commandeur; ASoud commendeur combe (cumbe) =A comme comheod (hutcom) = komhut = hut met circa 15 cm verdiepte vloer. De hut dient als werkplaats voor ambachtelijk werk. O.a. voor weven. > PgAng/Komhutten comme = zn kom (# eten, dorp), laagte (# gebied); AS/VWoud komme comon {comt, cwom, comon} (cympan) = ww komen; AS komen, kummen; ES cumon conin (cnean) = konijn; ON conin, conijn; AS knien cop = zn kop, beker, nap cop = zn koop, leengoed; ON cop, coep, cope Komt o.a. voor in plaatsnamen als Nieuwkoop. cop = zn kop, hoofd, top Komt o.a. voor in plaatsnamen als Trekop en Spekop in Delden/Achterhoek. copan = kopen copbord = keukenplank, keukenkast, kast coper = koper (# metaal); AS kopper copere (coman) = koopman, koper; ASoud coeper copermine = kopermijn coperslegere = koperslager coperslegery = koperslagerij coppe = bron; AS/VW koppe coppel = koppel, paar, stel; ON coppel coppel = troep, kudde; ON coppel coppel = reglement coppelsaed = koppelzaad = koppelkoren = mix van gerst en ander graan; later: mix van haver en ander graan; ASoud copplesaet Copper Maendaeg = Kopper Maandag > ZA/PgAng copperan (AVA cop = kop) = kopperen = feesten, feest vieren coppine = koppijn, hoofdpijn; AS koppien coran = ww keuren, kiezen, besluiten corb = korf, mand; ON corf corban = ww muilkorven corbel = korbeel (# raaf); ON corbel corc = kurk; AS kork core = besluit, verordening; ON keur coren =A coran corn (cour) = koorn, koren, graankorrel, graan; ON corn, coren; AS koorn corn = likdoorn (# aandoening) cornacre (couracre) = korenakker corngast = korengeest (# Mythologie) cornpyt (courpyt) = korenput = droge put voor bewaren van koren; ON kornput cornut = kornuit, metgezel; ON cornute corour = koerier corwey = karwei, heredienst; ON correwei, corweide cos = kos (# groente) cos = ?; NB Costrop (Angl. famnaam), Coswick (dorp) in Cumbra. cosan = ww kozen, beminnen, strelen; ON cosen cosan = ww vleien, setrouwelijk spreken; ON cosen cose = zaak, oorzaak; ON cose cosig = gezellig cosigniss = gezelligheid cosmos = kosmos cost = kost costan = kosten costere = koster; ON costere costery = huis van een koster; AS kosterie costfurlorn = kostverloren = onvruchtbaar land costing = rente; ON custinghe cot = vlechtwerk; ON cot = hut, hok, schuur, stal, kooi = AS kot cot = hemd, schort, jas; ON kot; ME coat cote =A cott; ON cote cotere = keuterboer; AS koter cotsan = ww kotsen cotse [koetse] = koets; AS koetse; ME coach cotsere (cotsman) = koetsier cotshus = koetshuis cotsman (cotsere) = koetsier cotsseoc = koetsziek = kostsmisselijk = mislijkheid door hevig schommelen van een koets door ontbreken van goede vering en door slecht wegdek cotsseocness = koetsziekte cott (cait, cate) = schuilhut, schuilplaats, schuiloord; AS kote, koot cou =A cu, cow couc (coce) = zn koek, taart, plak, schijf, plek, eetplek, gezwel; ON couc, coec, coecke couc = bn plat, vlak De term koek komt nogal vaak voor in weg- en locatienamen. O.a. het Koekveld in Lichtenvoorde en de Koekweg in Dalfsen Oost. coug = koog = buitendijks land coun = bn 1: koen, flink, dapper; 2: rustig, gerust counhed = koenheid, dapperheid, flinkheid, etc counlic (coun) = ON coenlike cour (corn) = koren; ASoud koer, koir (gewas) couracre = korenakker courcaemp = korenkamp = akker waar koren wordt verbouwd; ON koerkamp courpyt = korenput = droge put voor bewaren van koren; ON korput couse = kous; ON couse cousemakere = kousemaker; ON cousemaecker cow (co, cu, cou) = koe; ON coe, couwe; AS ko, kow, cow) cowan = mvA cow = koeien cowan = ww kauwen cowcarre = koeienkar = kar getrokken door koeien cowdic = koedijk = dijk waar koeien grazen cowheap = koeberg = berg (hoogte) waar koeien grazen; ON coeberg cowman (coman) = koeiendrijver cowpea = koepad = pad waarlangs koeien lopen cowsteall = koeiestal cowweard = koewacht, koeienhoeder; ON cuwaerd coy = zn kooi, bed; ON coye coyan = ww kooien coycere = kooiker coycery = kooikerij crabba = krab; ON krab, kreeft; ME crab crabtreo = krabbeboom; ME crabtree craccel = krakeel, twist, ruzie cracclan = ww krakelen, twisten, ruziën cracian = ww kraken; ME crack crackcowe = schoen met heel lange punt; ON crackowe craeft = kracht, kunde, vaardigheid; ON craft = kracht, macht; ME craft craem = zn kraam, bezit, boeltje, santemekraam; AS kram; ASoud cram craemere = marktkramer, handelaar craemery = handel, handeltje; AS/VW kramerij craet = krat, rijtuig, wagen craic = kraak; gleuf in rots cran (cranoc, crane) = kraan, kraanvogel; ON chranuh, crane, craen cran = vismand; ML krandjang = mand cranberie = veenbes (# plant, vrucht) cranc = bn gebogen, bochtig cranc = bn ziek, arm, behoeftig; ON cranc crancaemp = kranekamp =A cranmaed crancniss = ziekte, zwakte, armoede, onmacht; ON crancheit crane = kraanvogel; ON crane; AS krane = kraanvogel crane = kraan, hijskraan; ON crane crane = kraan = flinke vent crane (crune, creon) = slingerpad; AS kranen, kroene cranfeld = kraneveld =A cranmaed cranga = omgekeerd; AS krang cranig = kranig, moedig, flink cranmaed = kranemaat = stuk land (veld) waar kraanvogels bivakkeren; AS kranemaot cranoc =A cran cranoc = kraanvogelachtig (>A -oc) = reiger cransumor = kranenzomer = nazomer als de kraanvogels overvliegen; AS kroanensummer, kroanenzommer crawan = ww kraaien crawe (cnut) = kraai; AS krô, kra, krę creafit = kreeft; ON crevit, crevet creagan (gietan) = krijgen, strijden; ON crighen; AS kriegen creagar = krijger, strijder, soldaat, militair cream (craem) = kraam (# handel) crebsa = kraag; AS krebse crec = krek, juist, precies, goed creccel (criec) = krekel (# insect); AS krekkel crefit = kreeft; ON crevit crem =A crim creon =A croen creopal (crypel) = bn kreupel; ON crepel creopalholt = kreupelhout creopan (crypan) = ww kruipen; ON criepen, crupen; AS kroepen, krupen NB Kroepanweg (= Kruipweg) Heino cric* = krik, kruk, staf, staaf, haak; ON cric, crike criec = kers, pruim; ON kriek criec (creccel) = krekel (# insect); AS krekkel criecian = ww krieken crike = kreek, stroom, waterloop; ON creke crikke = kleine kreek; AS krikke NB Krikkeven (Tusveld/Almelo), Krikkehaar (famnm Twente) crim (crem, crum) = bn klein, arm crimpen = krimpen crincan = krenken, buigen, vouwen, plooien; ON crinken crince = krenking, bocht, plooi, vouw; ON crink crincel = plooi, vouw, bocht; ON crink, crinkel cring = kring; ON cring cring = kreng, slachtoffer, oorlogslachtoffer cringan = omkomen in de strijd cringgrep = kringsloot Crist = Christus cristen = bn christen cristlic = bw christelijk critan = schreeuwen; ON crijten crite = kreet, schreeuw crite [krait] = zn krijt, kalk croc (cruce) = kruik crocce =A crucce croccedil = krokodil crock = krul, lok, kuif crock = staf met gekrulde bovenkant, herdersstaf; ON croc, crocke crocke = bedrieger, oplichter crocket = kroket; ON crocket NB De kroket wordt al gegeten door de oude Batavieren. crocwyrhta = kruikenmaker, pottenbakker crod = kruid (# plant); ON crude; AS kroed; ASoud crodde crod (crodde) = akkerkruid: herik, perzikkruid en kleefkruid crodbeanan = bruine bonen; AS kroedbonen crodbroc = kruidenveld; ON crudebroec crodbour = kruidenboer crodde =A crod crodde = akkerkruid: herik, perzikkruid en kleefkruid (# kruid) crodde = pad, smalle weg; ON crodde; AS/Lettele crodde [krudde] crodnere = kruidenier, drogist, apotheek; ON crudenare crodtune = kruidentuin; AS kroedentuun crodwaegn = kruiwagen; ON crudewaghen croft = grot, schuilplaats, gewelf croft = afgeperkt stuk land croft = kleine hoeve croft = droog stuk land, hoge zandgrond, duin; ON crofte, crocht cron =A croen croen = zn kroon, krans, kring, slinger croen = zn koning, vorst, lichtekooi; ON croen croen = bn kronkelig, slingerig; AS/TW kroene croen = bn stoer, flink, dapper, slim, handig; AS kroen NB Barchem: restaurant De Croene Jager croenan = slingeren, kronkelen croene crane = slingerpad; AS/TW kroene krane = slingerpad croenig = zn vriend, kameraad, kornuit croenig = bn kranig; AS kroanig cronan = ww kronen crone = kroon; ON crone, croen croppe = krop, knoest, knot, knop, hals, strot, maag, hals, spruit, tros; ON croppe, crop cropsalaet = kropsalade; ON kropsalaet crosal = kruisbes; ON croesel; AS krissel crosalig = korzelig; AS kroes crose = kroos (waterplant) > PgAng/Crosewick crote = kruit = slecht ooft cruc [krus] = kruis; ON cruce; AS kruse, kruus crucabele = abeel (# zilverspar) gebruikt als grenspaal; ON crusabele crucbeam = kruisboom = boom waarbij een kruis staat; AS kruusboom, kroezeboom crucboga = kruisboog (# wapen); ME crossbow crucce (crocce) = kruk, staf; ON crucke, crocke cruce [kruke] (croc) = kruik; AS kruke, kruuk cruden = drukken, persen; ON cruden, kruien crum =A crim; krom; AS krum cruma = zn kruim, kruimel, binnenste van brood; ON crume; AS kruum crumacre = kromme akker, gekromde akker; ASoud krumakker cruman = ww kruimelen; AS krumen crumm (crump) = krom; AS krum crummeler = AVA crumm + laer (laar = open plek in bos) = krom (gekromd) veld in bos crump =A crumm crumpsteort = kromstaart = zilveren munt van 1 stuiver crunan = ww kreunen crune = zn kreun crune (crane) = slingerpad; AS kroene cruning = kreunen, gekreun crung = kreng, kadaver; ON croenge crust = korst (van baksel) crustar = crustade, korstgerecht crut (crod) = kruid; ON crude, cruut; AS kruut crutan {ev crut} = kruiden crutmos = AS kruudmoos = gerecht van: Salland: melk, rogge, noten, rozijnen + honing Twente: karnemelk, gort, worst, spek, rozijnen, stroop + kruiden crutnaegel = kruidnagel crutthun = kruidentuin crutwaegn = kruiwagen; ON crudewaghen cryce = kruk; AS kruuk, kruke crypan (creopan) = ww kruipen; ON criepen, crupen; AS kroepen, krupen crypel (creopal) = bn kreupel; ON crepel crysan = krijsen, huilen, schreeuwen; AS krisen; ME cry cryst = kroost, kinderen; AS kreust cryt = kreet, schreeuw cryta = kriet = stuk land zo groot dat mensen elkaar nog net kunnen horen als ze hard schreeuwen = circa 100x100 M2 = 1 Ha; AS kriette crytan = krijten, schreeuwen; AS krieten cu (cow) = koe; ON coe; AS koo, kow, cow; ME cow ASoud koe mv koene cucu (geac) = koekoek (# vogel) cudh = kunde, vaardigheid cudhlic = duidelijk, zeker cufle (cugele) = keuvel, pij Cuforde = Coevorden cugele =A cufle cuhorn = koehoorn (# blaasmuziek) cul = zn kul, kletspraat, onzin culan = ww kletsen, babbelen; AS kulen cule (cyle, kyl, kel) = kuil, groeve, diepte, hol, mijn, put; ON cule; AS kuul; ASoud cule, cel, kel cule = achterwerk, aars cule = teelbal, kloot cult = matras, bed, kussen, deken; ON culcte, culte cuman zn =A comon cumaerct = koeienmarkt cumbe =A combe cumbe = vallei, dal cumber = zn kommer, zorg, last, hinder; ON comber cume = nauwelijks; ASoud kueme, kuim cumstig = komstig, toekomstig, voortaan; ASoud kumpstigh cuweda = koeweide = 440x440 roeden = 0.57 Ha cumb = kom, vlakte tussen bergen cunan >A cu cunelle = keule, tijm, kervel; ON konala cunnan = ww kunnen, kennen, weten cunne = kunne, geslacht, sexe, afkomst; ON conne cunnend = kundig, bekwaam, handig, slim; ME cunning cunnian = proberen, zoeken, testen cunst = kunst, kunde, bekwaamheid, vaardigheid cunt = kont cupe (tub) = kuip, qaskuip, badkuip cupere = kuiper, kuipenmaker; TW/oud cuper cupery = kuiperij, kuipermakerij curen (coran) = keuren curete = curator curle = krul, lok curlig = krullend, krullerig curna = korrel; AS/Salland keurne cuse (sticc) = stok; AS koeze cuse = bn kuis, ingetogen cutan = snijden, afsnijden, hakken, afhakken, kappen, afkappen cute = zn snee, plak, afgehakt stuk cute = zn kuit (# been); AS kute, kuut cute = bn leuk, aardig, lief cutel = ON mes; NB ME cutlery = bestek cuth = bekend cuthlic = zeker, zekerlijk, klaarblijkelijk cuthlice =A cuthlic cuthon =A cunnan cuwaerd = lafaard; ON cuwaerd cuwaerdig = lafhartig, laf cuworde = komkommer; ON cuworde cuyrian = ww kuieren = gezellig praten; AS kuiern cuyrhus = kroeg, cafee; AS kuyerhuse cwacc = kwak, kwakzalver cwaccan = ww kwakken, kwakkelen cwacian = ww kwaken, beven cwaedan =A cwethan cwaede =A cwethe cwala = kwaal, geweldadige dood cwealdar = kwelder = stuk grond in zee dat alleen bij hoogtij onderloopt cweart = bn kwart cwearter = kwartier, gevangenis cweartern = inkwartieren, gevangen zetten cwecwa (cwice) = kweekgras, onkruid; AS kwekwe cwed = kwaad, slecht cwedele = buil, gezwel cweem (# gecweme) = kundig, bekwaam cwellan = kwellen, doden cwellwaeter = kwelwater = water dat onderdoor de dijk sijpelt cwen = koningin; AS/Gro/oud queen cwenbeo (mor) = bijenkoningin cwene = kween = oude vrouw, onvruchtbare koe; ON quene; AS kwen, kween cweorn = kweern, handmolen; ON queerne cwesal = kwezel = zeurpiet cwesalan = ww kwezelen, zeuren cwesan = ww persen, uitpersen cwethan = ww kwetteren, spreken, zeggen, noemen, roepen cwethe = gekwetter, gesprek, bewering, benoeming, roep, geroep cwic = kwik, kwiek; ON quic = kwiek, levendig; AS kwiek cwice (cwecwa) = kweek, kweekgras, gras, snel groeiend onkruid cwician = levend (kwik) maken cwid = bw kwijt cwidam = kwibus, kwast, dom mens, sufferd, rare, gek; AS kwidam > PgAng/Quedam cwide = toespraak cwidh = buik, uterus cwidraeden = besluiten, overeenkomen cwinan = kwijnen; ON quinen; AS kwinen cycan (kikan) = kijken; AS kieken; AS/Gro kaiken cycene = keuken; ON cokene, cuekene cycengaerd = keukentuin, groentetuin cyddan = mededelen, bekend maken cydde = mededeling, bekendmaking cyfar = cijfer, getal cyff (cif) = kuif, hoogte, piek; >A cifwit cyle (cule) = kuil; ON coel cylene = kuil, koolput cylholt = kuilhout, houtskool; ON kelholt cyme = komend cyme = zn kiem cymp = komt; AS kump cympan {cymp, cwamp, cympan} (comon) = komen; ASoud kompen cyn = kunne cynebearn = koningskind cynegierela = koningsmantel cynelice = koninklijk cynerice = koninkrijk; EZ kunnijrich cynestol = koningsstoel, troon cyneweard = paleiswacht cyning (kuning) = koning cyninghus = koningshuis cyne = zn keun = big; AS keune cyne = bn koen, flink, kordaat, dapper, vermetel; AS keun cynn (kinn, kunn) = kinne, clan, volk, stam, volksstam; ON kinne = bloedverwant cynns- = bn verwant cynnsfolc = verwant volk cynnsman = bloedverwant cyns (thyns, tins) = cijns, pacht, rente; ON thyns; ASoud tins cyran = ww keuren, kiezen, beschikken, beslissen; ON coiren cyre = keur, keuze, besluit; ON keur cyrin = zn karn cyrinan = ww karnen cyrinmilc = karnemelk cyrnel = zn kern, pit; ON kernel cyse = belasting; ON cise, cijse cyse =A cese cyss = kus >A sem cyssan = ww kussen cyst = zn keus, keuze; ON kust (te ~ en te keur) cyst = zn voorkeur cystod = opzichter, toezichthouder, inspecteur; ON custode cystig = verkieslijk cyta (wihe) = wouw (# vogel); ON wihe cythan = kutten, kletsen, kauten, praten, vertellen, bekend maken cythnes = kletspraat, testament cythth = bekende, kennis d:: d... ze th... -da =A -ta daed = daad daedel = dadel; ON dade daeding = dading, rechtszaak, overeenkomst daedingan = vervolgen, onderhandelen, overeenkomen daeg {mv daegas} = dag; ON daech; SW daeg ilcan daege = elke dag daegas {ev daeg} = zn dagen daegbow = dagbouw (# mijnbouw) daegclip = dagorder (# leger) daege = zuivelfarm daegeseage (golde) = madeliefje (# bloem) daegfor = dagtocht, dagmars daeghyrdere = daghuurder = iemand die dag aan dag ergens werkt daeglan = dagloon daegleanere = dagloner daegmaet = dagmaat = 2/3 morgen = 0.57 Ha = 1/4 bunder; ON dachmaet; ASoud dachmaet daegred = dageraad; AVA daeg(dag)+red(rood); NB morgenrood daeghwaemlice = dagelijks dael = dal, laagland; ON dale dael = deel, onderdeel bi daele = ten dele, enigszins daelan = ww delen, verdelen daeldar (daller) = daalder; ASoud daler daeler (daeldar, dallar) = daalder; ASoud daeler (mv daelers), daler; USA dollar dafen (dawan) = daverend, schitterend, prachtig, mooi, heilig, goed dafenian = betamen dag = deeg; ME dough dagan (taegan) = ww dagen, uitdagen dagas (ev daeg) = zn dagen dagga = grote dolk; ON dagge; ME dagger daggan = steken, doodsteken dagian = dagen, licht worden daging = dagen, ochtendgloren dalc = spang, gesp, armband dal = doel; ME dole dallar (daeldar) = daalder; ASoud daeler (mv daelers), daler; USA dollar dam = dam, dijk, kade dam = erf, grondgebied damp = damp, nevel danc = dank dancan = danken dansan = dansen danse = dans daringdelfan = darinkdelven = zoutwinning door verbranden van gedroogde plaggen uit zilte veengrond waardoor zout overblijft daw = zn dauw dawan = zn ochtendgloren dawan = ww dauwen, dagen, gloren dawen (dafen, defen) = schitterend, prachtig, mooi, heilig, goed dead (doy) = zn+bn dood deadbot = dodenboot = boot die een dode vervoert deadceap = doodkoop = te betalen bedrag als een leen overgaat op een ander bij de dood van een leenman; ON dootcoep deadcest = doodskist deadcladh (lycwat) = doodskleed deaddanse = dodendans = dans bij een dode; afscheidsritueel deaddom = doodstraf deadhemedhe = doodshemd deadstil = doodstil deaf = doof deal = deel; ASoud deill; SW diel; ME deal dealan = ww delen, verdelen deanan {deant, deanet, deanad} = ww dienen deanere = bediende; ON diener deanst = dienst; AS deenst deanstman = dienstman, edelman dear = bn duur deara tid = zware (moeilijke) tijd dearr = zn durf, moed dearran = ww durven dearre = modder; AS/VWoud derre death = zn dood deaw = dauw decc = zn dek (# schip) deccan = ww dekken decembre = december; ON decembre defen =A dafen deghan = zn degen (# wapen) deghan = ww sterven, dood gaan delay = uitstel, tegenspraak; ON delay delfan (dilfan) = ww delven, graven deman (reafere, redgar, rihtar) = rechter deman = ww oordelen, achten demman = demmen, afdammen; ON demmen demmere = afdammer (# beroep) NB Wierden wegen: Koerdam aansluitend Demmersweg: i.c. een dam bij een korenveld + aansluitend een weg naar (het huis van) de afdammer. Dene = Deen, Deens Denum = Denemarken, Denen deoc (doc) = doek; AS deuk, dook deofol = duivel deofolgield = duivelsgeld, duivelsoffer, idool deop (diop) = zn diep, diepte, laagland, watergat, slenk; AS deep; AS/Gro daip deop (diop) = bn diep; AS deep; AS/Gro daip deoplic = diep, diepelijk deopta (diopta) = diepte, laagland deor = zn dier, wild beest deor = bn wild; > dior deorc = donker; ME dark deorc maen = donkere maan deorfan = derven, durven, arbeiden, in gevaar zijn deorfell = dierenvel, -huid, -vacht derian = deren -des (-ds) = van, uit ...; VB Lundes = van, uit Londen; ON Londsch, Lundsch dest (AVA don = doen) = deed; AS deust dewile = terwijl; ASoud dewile Dewnter = Deventer -dha =A -ta dic = dijk, dam, sloot, greppel; ON dic, dyck; AS dick, diek, dike; AS/VWoud dyk, dyck; ME dyke, ditch dicbow = dijkenbouw dichus = dijkhuis; AS diekhoes dicraed = dijkraad = dijkbestuur; ON dyckraet dicsluth = dijksloot = sloot ter afvoer kwelwater; ON dicslut dicstol = dijkstoel; AS diekstoal dicwaeg = dijkweg; AS diekweg diedan = doden diegol = geheim, verborgen diegollice = heimelijk dif = duf, dof diffy (stupy) = duffig, dof diht = zn gedicht diht = bn dicht dihtan = dichten, componeren, schrijven, organiseren dile (dili) = dille (kruid met gele bloemen) dilf = gracht, sloot; ON delve, dilf; AS/Gro/oud dilf dilfan (delfan) = ww delven dili =A dile dilgian = delgen ding = ding, twist, rechtszaak dingan (thingian) = dingen, bedingen, afkopen; AS dingen dinghus = dinghuis, rechtbank, raadhuis, vergaderruimte ding = zn stront, mest; AS dung dingig = bn vuil, smerig dingsdaeg = dinsdag (ON dingsdag) = dag waaop gedingt wordt > PgAng/Dingplaatsen dingsig = onzeker, ongerust, verdrietig dingpleats = dingplaats dingspel = dingspel = rechtsgebied diop (deop) = zn diep, diepte, laagland, watergat, slenk; AS deep; ME deep diop (deop) = bn diep; AS deep; ME deep diopta (deopta) = diepte, laagland dior = (deor) dier disc = dis, schotel; AS disk discthegn = disdienaar, ober dobba = dobbe = plaats met water in gemeenschappelijk gebruik voor drink- of bluswater doblar = schaal, schotel; ON doblier doc =A deoc dodda (dobba) = plas, meertje; AS/Gro dodde dodde (lysdodde) = soort waterplant dodelsacc = doedelzak; AS dodelzak dodder =A dodde doddig = lief, klein, onnozel dog (hund, hound) = dog, hond dogcarre (hundcarre) = hondekar = kar getrokken door 1 of meer honden doggar = visboot met twee masten en hoge steven dohan = dogen, deugen; AS dochen dohte = deugd, goedheid, kracht, grote daad; ON doget; AS docht dohte = roeibank; ON dohte dohtor = dochter; Iraans: dotir dola = dole = torenkraai, kauw dolael = dolaal; soort aal (# vis) dolcusan = soort balspel; AS dolkoezen dolic (dollcrut) = dolik, dollekruid (# akkerbloem) doll = 1: dol, dwaas; 2: saai Doll = Doll (mansnaam) > PgAng/Dolling dollan = ww dollen, gek doen dollcrod (dolic) = dollekruid; AS dolkroed dollcrut =A dollcrod dolle = dollekruid, # onkruid, zwartkoorn (w.o. akkerkruid); ME hamlock dolle = dolk; ON dolle dollcaeppe (meadcaeppe) = dollekap, dollehoed, gek dollhod (meadhod) = dollehoed, dollekap, gek; AS dolhood dollhod = zandhoogte waar veel dolic groeit; > PgAng/Dollehoed dollhus = gekkenhuis; ON dolhuis; AS dolhoes dolling = dollen dollman = gekke man, gestoorde man dolmod = vrolijkheid; AS dolmod dolmodig = vrolijk, opgelaten; AS dolmodig dolmyd = overmoed, vermetelheid, onbezonnenheid; AS dolmeud dolmydig = overmoedig, vermetel, onbezonnen; AS dolmeudig dollwif = gekke vrouw, gestoorde vrouw dom = zn oordeel, straf; ON doem dom = bn dom -dom = -dom = geaardheid, gesteldheid, kwaliteit, e.d. doman = ww oordelen, veroordelen, straffen; ON doemen domne = heer, domein domniss = domheid domsdaeg = doemdag = dag des oordeels; ON doemsdach don [dôan] {dot, dest, don} = doen, maken, ageren; >A dest doosan = ww doezelen doosig = doezig, slaperig, duf; AS doezig; ME doozy; >A dusig dor (dore, duru, dyro) = deur, toegang, toeganspoort, baai, monding ON dore; AS door, dure; LW durys >A dore, duru dorbelle = deurbel dorcepere = deurbewaker, portier dorcnobb = deurknop dore (dor) = 1: deur, doorgang 2: breed open landschap, vlakte, veld; AS/AH deure 3: toegang, poort, toeganspoort, baai; ON dore; > doric NB1 Fiveldore = Fivelboezem, Fivelmonding = groot open estuarium van de vrml rivier Fivel, gelegen tussen Spijk, Stedum en Usquart in NO Groningen. > PgAng (Fiveldor) NB2 Dore komt voor in Engelse plaatsnamen als Kirkby Thore en Low Dore in Cumbria (HAG/NW Engeland). Beide locaties liggen inderdaad in groot open gebied. NB3 "en garde, genomet de Snakenborch buten deme Nigen Dore 1494" (regio Rostock, NO Duitsland) = een gaarde (omheinde plaats), genaamd Snakenborch behalve het gebied de Negen Dore anno 1494. NB4 Duits Tor = poort. NB5 Pintu Ajar (Sumatra) = Deur naar het Water (Tobameer) = groot open gebied dat toegang geeft naar en uitzicht geeft op het Toba Meer. NB6 Te Harreveld in de Achterhoek ligt het veld Hammendeure. Vandaar loopt de Hammenstege naar 't Heetland, een zandhoogte. Deze situatie demonstreert perfect de betekenis van Anglische dore: een toegang (deur, poort, open veld) tot iets anders. Hamme = Anglisch hamma = beboste hoogte in moeras. Deze situatie doet zich exact zo voor in Harreveld. 't Heetland ligt namelijk in een groot drasland. NB7 Doreweg in Wiene/Delden. dore (dor, duru, dyro) = deur, baai, riviermondinge; ON dore, door; LW durys; >A dor, duru NB Fiveldore (Fivelingo/Gro), Durdle Door (Z.Engeland) dorganc = doorgang, spijsvertering; ON doreganc doric = breed, rustiek; ES doric; ME doric dorig = vz door; AS dorig dork (dulc) = dolk dorkan = doodsteken dorland = Lt: doorland = open land waar makkelijk doorheen getrokken kan worden dorran =A durran dorsan {dorst, dorste, dorset} = ww dorsen, durven dorste = dorste, durfde (AVA dearran = durven); > dearran dorstepp = stoep dorsticc = deurstok; handhoogte; soort wandelstok tevens slagwapen o.a. gebruikt door deurwaarders en geldinners om op deuren te kloppen; deze wandelstokken werden in Engeland gemaakt en gebruikt tot dik in de jaren 50 van de 20ste eeuw. dorweard = deurwaarder dosc (dox) = duisternis dostar = duister; AH/Harreveld doster dostarniss = duisternis dox =A dosc doy (dead) = zn+bn dood doy = zn dode, dooie doy = zn dooi drab = drab drabig = drabbig, vaalbruin draca = draak draefic (dropsan) = dravik (# gras) draen =A dran draenan =A dranan draewoncel = zweer; ON drawonkel draf = samengedreven kudde, menigte drafan = ww draven, rennen drafere = veedrijver, veehandelaar drafhors = drafpaard drag = zn dracht dragan (thragan, drawan) = ww dragen, trekken dragtig = drachtig dran (draen) = dreun, dar (# bij), zeurpiet dranan (draenan) = ww dreunen, brommen, gonzen dranc (drinc) = zn drank drancheall = drankhal drapere = handelaar in kleding, linnen, etc; soort textielhandelaar drawan (dragan) = ww dragen, trekken dread = droef, bang, bevreesd dreadan = droef zijn, bang zijn, vrezen dreadig = dreofig, angstig, bedroefd dreadniss = droefenis, droefheid, angst dreag (drog) = bedrog dreagan (drogen) = bedriegen; ON driegen dream = droom; AS dreem dreaman = dromen; AS dremen drean = gedrein, gezeur dreanan = dreinen, zeuren dreanig = dreinerig, zeurderig dreap = drop, drup, druppel dreapan = ww druppen, druppelen dreappel = druppel, drempel; AS dreppel dreapsig = drassig, nat; AS drepsig dreas (drys) = dries = braakland; ON driesch dreat (dryte) = zn scheet, stront, poep; ON dreet; AS driet dreatan (drytan) = poepen; ON dreeten; AS drieten dreatig = bn vies, vuil dreatpol = AS drietpol = graspol op oude koeiepoep drec = drek, mest, stront, modder dreccarre = drekkar, strontkar, mestkar dregan = dreigen; AS driegn drencan (drincan) = drenken, drinken drenchus =A drinchus dreopan = druipen dreor = treurnis, verdriet dreoran = treuren dreorig = treurig, verdrietig dreosan = druisen, druilen, motregenen; AS droesen drepan = treffen, slaan, doden drifan = drijven, rijden; AS drieven; ME drive drife (drift) = dreef, drift = brede landweg drifere = zn drijver drift =A drife drifwaeg (leadwaeg, utdrift) = drijfweg = weg waarlangs vee wordt gedreven drinc (dranc, drinca) = drank drinca =A drinc drincan (drencan) = drinken drincgield = drinkgeld drinchus (drenchus) = drankhuis, bar, cafee, taveerne; AS drinkhoes; staat op achtererf drincwaeter = drinkwater drit = zn vuil, afval, poep; AS driet dritan = ww drijten, poepen; AS drieten drithus = wc; AS driethoes drog (dreag) = bedrog; ON droge drogan (dreagan) = ww bedriegen drom = drum, trommel; ON drom drop = zn val, galg dropa = zn drop, drup, druppel dropan = ww droppen, druppen, druppelen, druipen drope (scurf, sceorf) = schurft; ON drope dropian = ww druppelen dropsan (draefic) = dropsen = # gras drosne = droesem drubb (drubbing) = zn afranseling, afrossing; AS droeb drubban = afranselen, afrossen; AS droeben drubbere = vechtjas, geweldpleger, agressieveling; AS droeber NB Droebersweg in Lievelde, Achterhoek. drubbing =A drubb druckan = drukken; ASoud drucken drug = bn droog; AS dreug drugad = zn droogte drugan = ww drogen, afdrogen druncan [droncan] = bn dronken; ES dronk dryan = ww draaien; AS dreien drylyre = draailier (# muziekinstrument) dryctin = drochten, voortbrengen, maken, scheppen dryddhan = beroven, plunderen dryft = druft dryftan = druften, behoeven drygan = drogen, uitdrogen, verdorren dryge = droog, dor, verdort; AS dreug drygery = drogerij dryht = zn heer dryppan = ww druppen, druppelen drys (dreas) = dries = braakland; ON driesch drytan (dreatan) = drieten, poepen dryte (dreat) = zn driet, poep -ds >A -des ducan = ww duiken; ON+AS duken duce = eend (# pluimvee); ON duker duden = duiden, betekenen; ON duden, dieden; AS duden dufe = duif; AS duve, doeve dufebeanan = duivebonen dufelere = duivenvanger; ON doevelaar dugan = ww deugen, nutten dugd (dugudh) = deugd dugudh (dugd) = deugd; ON daghet; ASoud dugent dugudhan = deugen dugudhig = deugdzaam, deugdelijk; ASoud dochtig dugudhlic = deugdelijk dugudhniss = deugdzaamheid dugudhric =deugdrijk, deugdelijk; AS/Gro1605 doegentrieke dugudhsum = deugdzaam dul =A dull dulc = dolk dulcan = doodsteken dull = bn saai, dom, dwaas; ON dul dull = zn dul = dom persoon dullig = dom, dwaas, saai; AS/VW dullig; ME dull dumb = stom dumpan = dompen, doven; AS dumpen dun (dune) = zn duin, heuvel; ON duna dune {mv dunes} (dun) = zn duin dune = vz beneden, omlaag; > adune dunewind = duinwind dunland = duinland durfan = durven, mogen; ASoud doerven durron (dearran) = duren duru (thur, dor, dore, duru, dyro) = deur; ON dore; AS dure, door; LT durys; > dore durfan (thurfan) = ww nodig hebben; ON durven, dorven durran (dorran) = ww durven, wagen; ON durren, dorren dusan {dust, dost, dust} (dusigan) = ww doezen; AS doezen dusig = doezig, slaperig; AS doezig; >A doosig dusigan =A dusan duslan = ww duizelen; AS duuslen duslig = bn duizelig; AS duuslig dust = 1: stof, poeder; 2: stuifmeel; ON dunst; AS dost, doest duste = zandvlakte; AS duste, doeste dustig = stoffig dwaes = dwaas dwalian = dwalen dwellan = wonen, verblijven, uitwijden; ON dwellen dwelling = woning dweorg = dwerg dweomer = spuug, speeksel dwinan = verdwijnen, afnemen; ON dwinen; AS verdwienen dwolan = dwalen; AS dwollen dwolant = dwalend dwoling = dwaling dwolman = kluizenaar dwolness = dwaalnis dwolsum = misleidend dwyld = dwaling, vergissing dyde (AVA ww don) = deed dyderian = bedriegen dyhtig = duchtig, flink dyppan = ww dippen dyro (dor, doro, duro) = zn deur dyrre = bn dor, droog dysig = slaperig, dwaas; AS doezig e:: e- = ge-; AS e- VB: Angl.: enog = genog = NL genoeg; AS genog; AS/AH enoeg; ME enough ea = rivier, waterloop; ON Aa, Ae, Ee eac = ook; AS ok; SW ok eac swelce = ook welke, ook, temeer eacnian = toenemen ead = geluk, bezit, rijkdom eadig = gelukkig, rijk, gezegend eadniss = gelukkigheid, rijkdom eag (aeg, eather) = ieder; ON ieg; ME each eaganbearth = twinkeling van de ogen eage = oog; AS oge; LW aky (mv akys) eagebra (wencbra) = wenkbrouw; AS ogenbussel eagebru = wenkbrouw; AS ogenbussel eagle (aran) = arend, adelaar eaglesthrep = arendsterp, arendsklif, arendsnest eaglic (aeghwelc, eather) = ieder, iedereen; ON ieglic eagre = waterkruik eagtha = eg, egge (# landbouw); AS eeghde, egede eagtha = echte = band, relatie, huwelijk, groep; AS eeghde, egede eagthan = ww eggen, bewerken met eg eagthan = ww echten, huwen eagther (egtir, hwethrae, mer, mar, mor, thogh) = echter, maar, doch, hoewel eagthyrel = AVA eag (oog) + thyrel (tuurgat) = raam eahta = acht eahtatene (-tyne) = achtien eahtatig (hundeahtatig) = tachtig eahtatyne (-tene) = achtien eal = gier, mestvocht; ON ael eal = bn ijl eala = hola! ealan = ww ijlen, verdwijnen Ealba = Elbe (rivier) eald (ald, old, aold, auld, ould) = bn oud; ON old, out; AS old, aold; SW oold {} eald, ieldra (ouder), ieldast (oudste) eald zn =A ealdorman Eald Seaxe = Oude Saxen, Oud Saxenland Eald Saxum = Oud Saxen(land) ealda = oude, de oude ealdar =A ieldra = ouder ealdars (ealdors) = ouders ealdhafig = land dat van oudsher bij een hoeve hoort; ASoud olthovich ealdor = ouder, hoofd, meester, heer, prins ealdorbiscop = hogepriester ealdorman (eald, alderman, olderman, earl) = bestuurder, hoofdeling, leider; ASoud olderman ealdormen = oldermannen, leiders ealdors (ealdars) = ouders eall = bn heel, hele ealla = alle, helemaal eallniwe = heel nieuw eallswa = heel gelijk (zelfde) eallunga = allemaal, helemaal ealman = vrachtboot met platte bodem; ON aleman ealmosnere = aalmoezenier; ON elemosinier ealra = aller modgast ealra = allermoedigst = moedigste van allen ealu (alu) = ale, eel (# bier met weinig hop) eam = oom; ON oem; AS eum eama = tante, zoogmoeder eamp (aelmette) = mier; AS emp eampt = gevoel eamptig = gevoelig, prikkelbaar; AS emptig eanc = enk, eng = aaneengesloten akkercomplex eanciberth (engiberth) = enkland eanian = onen = lammeren werpen; ME yean eap (eoppa, elm) = iep, elm, olm (# boom) ear = aar ear = zn aarde ear = bw eer; bn oer earan = aren, oren earbaerm = erbarmen, medelijden, mededogen earbaerman = ww erbarmen over, ontfermen over earbaermlic = erbarmelijk earbaermlicniss = erbarmlijkheid earbaermniss = erbarmen earc = bn erg, slecht, boos, kwaad earc (arce) = zn boog, bocht, brug, gewelf earc = zn kist, kast, koffer earc = zn ark, boot, woonboot earc (boga) = zn boog (# wapen) earceran = ww ergeren earcere = boogschieter; ON archier earcniss = zn ergernis, boosheid, kwaadheid eard = aarde, land, homeland earda (eorthe) = aarde eardan (eardian, abidan, wunian) = aarden, wonen; > Whitware eardh (ploh) = zn ploeg eardhan (plohan) = ww ploegen eardian =A eardan eardig = bn aardig eardung = huis, woning eardungstow = schuilplaats eardwaru = aardewerk eare = oor (# lichaam) earen = zn oren earf = erf, erfenis = huis met bijbehorende grond, stuk onbebebouwde grond bij huis; ON herv earfan = ww erven; ON herven earfdael = erfdeel earfgudh = erfgoed earfhus = te verdelen boedel; ON erfhuus earfhyr = erfhuur, erfpacht; ON erfhure earflic = erfelijk; ASoud erblecht earfniss = erfenis; ON erfnisse earfodh = arbeid earfothe = ellende earfpeand = onroerend goed; ON erfpant earfriht = erfrecht earfsoone = deel te betalen zoengeld; ON erfsoene earg = erg, laf, traag earh =A arwe earl =A ealdorman earlapel = oorlepeltje earm = zn arm earm = bn arm, armoedig earmhus = armenhuis earmlic = armelijk, ellendig earmod = armoede, karigheid; AS armood earmodig = armoedig, karig; AS armodig earmodighad = armoedigheid earmsarg = armenzorg earn [e:rn] (aran) = arend NB Arnhem = Arendhem; Arnhems: Arnhem []= Ernem earnian = ww verdienen earpel (aerpel) = aardappel; AS earpel ears = aars eart = aard, zijnde earwa = erwt; AS earwe earwasoppe = erwtensoep; AS earwesoppe earwiega = oorworm (# insect); ON orwurm; ES luistervink eas = zn es (# landbouw); AS/NWD ees (NB Eesmann = Esman) easgrund = esgrond easig = makkelijk easland = esland east = oost; ON oest eastlic = oostelijk Eastran =A Eostre Eastre =A Eostre eastrihte = oostwaards eastweard = oostwaards, oostelijk, ten oosten van eathelic = ettelijk, enige, niet gering eather = ieder eatherane = iedereen eathmod = ootmoed, nederigheid eathmodan = vernederen, nederig maken eathmodig = ootmoedig, nederig eathmodlice = ootmoediglijk eax =A asce eaxl = oksel ebba = eb (getij); AS ebbe ebentreo = ebbenboom ebenyf = ebbenhout; ON ebeen -ec = -ig; >A -oc ece (aiwig) = eeuwig ecg = scherpe kant, snijkant (vanmes e.d.), punt, hoek; ON egge = eg, hoek; ME edge ec {mv eci} = eeuw eci = eeuwen ecnes = eeuwigheid ectir =A egtir eek = eik; AS eek; >A ac efen (efne) = even, gelijk efenealan = evenaren efeneald = evenaarde efenfull = evenvol, evengoed; ASoud evenvolle = evengoed efencneow = evenknie efenlaecen = gelijken, lijken op, overeenkomen, imiteren efnan = effenen, even (gelijk) maken; >A efen efne =A efen efne = pas op, inderdaad, juist; DT eben efsian = haar afknippen eft = alweer, nadien, toen, terug eftir = nadat, echter > aefter, egtir ege = vrees, angst; >A egesa mid micla ege = met grote angst egelyc = vreselijk, afschuwelijk egesa = vrees, schrik; >A ege egeslic =A egelyc egtir (eaghter, hwethrae) = echter ehta = aanklacht ehtan = aanklagen ehtere = zn aanklager ehtstol = etstoel, rechtbank -el (-le) = klein, -je, -tje elc (ilc) = elk elcor (aens) = anders ele (oly) = olie ellaern (aelhorn, flear) = vlier (# struik) elle (alor) = els (# boom); ON elle elles = anders, overigens; ON els ellor = naar elders elm (eap, eoppa) = elm, olm, iep (# boom) eln = el (lengtemaat) = circa 70 cm. elna (endleofon) = tw elf; AS elne elnboga = elleboog (# lichaamsdeel) elnmaet = ellemaat = meetstok elpenban = olifantbeen, ivoor; ON elpenbeen elpend = olifant; ON elpent elra = elders; ON elre elsholt = elzenhout elsmars (elsmors) = moeras waar veel elzen groeien elsmors =A elsmars -elt bij veldnamen: = uitgang die duidt op de aard van bodem of begroeiing. VB Nattelt en Sappelt = nat, drassig land. eltheodig = uitlandig, elders eltheodignes = uitlandigheid emna (empna, emnaeth amna, ampna) = vlak laagland; ES emnet emnaeth (emna, empna, amna, ampna) = vlak laagland; ES emnet empna =A emna ence = duimbrede wond; ON enke, inke end (and) = en -end = -end; ASoud -ent; VB belerend ende (inde) = end, einde, rand, zoom; ON ende; ASoud ende; ME end endebyrdan = ontlasten; > byrdan endebyrdnes = ontlasting, verlichting endemes = zn eindpunt endemeslic = eindelijk endewaenda = eindpunt van een akker waar de ploeg gekeerd kan worden; ASoud endewende endian = ww eindigen, sterven endleofon {AVA end(eind)+leofon(leven)} (elna) = elf; AS elf, elne; ME eleven endleofta = elfde ened = eend (# pluimvee) Eng- (Ang-, Ing-, Ong-, Ung-) = inkorting van de term Engle (Angle, Angel) VB England = land der Angelen enge = eng, nauw, krap Engel (Angel) = Angel Anglisch voor Angel = lid van de Germaanse stam der Angelen. Deze term wordt ook vaak gebruikt als regionaam of onderdeel daarvan. Zowel in in het verre verleden in Engeland, maar nog steeds op het Continent. engel = engel engiberth = enkland; AS/Gro/oud enciberd Engislingi =A Angelslengi Englaland = Engeland England = Engeland = land waar voornamelijk Angelen wonen; ON engelant, ingelant > PgAng/Engeland Engle (Angle, Ingle) = Angle Englisc = Engels Englum (Angle) = Engeland = land van de Angelen Englum = Angelham = woonoord van Angelen englewyrtal = engelwortel (# kruid) enig (aenig) = enig, iemand; > naenig enion (cipel) = ui; ON enioen enog (genog) = genoeg; AS enog, genog; ME enough Ensce = Enschede; AS Enske envi = afgunst; ON envie eo = pv u, je; AS oe eo = die, gene > Whitware eode = gaande (AVA gan = gaan) eodon = zn gaanden, zij die gaan (AVA gan = gaan) eodor = omheining, hof eofor = ever, everzwijn eoh (hros, hors) = paard eolh = eland eom = zijnde, wezende (AVA sin, wesan); >A wesende eoppa (eoppa, eap, elm) = iep, olm (# boom) eordberie = aardbei eorl = edelman, vorst, krijgsheer; ME earl Eorlingas = volk van Eorl eorlscype(-scipe) = leiderschap Eorman = Ostrogoten = volk in Zuid Rusland sinds circa 410nC eornost = ernst eornostig = ernstig eornostlic = ernstig eornostnes = ernstigheid eorthbuend = aardbewoner, man eorthe (earda, orette) = aarde eorthfaest = aardevast Eostre = godin van de dageraad > PgAng/Eostre Eostre (Pasce) = prechristelijk Paasfeest van de Angelen > PgAng Eosturmaent = april Eosturmonath = april Eosturn = hoogtepunt van Eostre > PgAng eow = pv uw, jouw; AS oew eow (iw) = zn ijf, taxus (# boom); ON eef, ief; AS ief; ASoud iew, yw eowa =A eow, iw eower (yor) = bz uwer, jouw; AS oewer eowian = tonen, showen eowta = AVA eow (ijf, taxus; AS ief) + ta (veld) = veld met ieven; > PgAng/Eefde eowu = ooi Eowum = Avionen(-land) epistola = epistel, brief eplin = kamille (# kruid); ON epelijn -er {bij namen} = iemand of iets verbonden met ... -er {bij zn en namen} (-an) = van, horend bij -ere (-lere) = -maker, -doener, -houder, -zijnder, e.d. VB mylenere = molenaar; fiscere = visser; etc > PgAng/Ambachten -ert (-art) = -ert: zegt iets over geaardheid. BV gesteldheid van grond (land). VB stobbert = veld met veel stobben (boomstronken) -ery (-lery) = -erij, wat erbij hoort, gedoe; vb fiscery esan = ww eisen; ON esen esol (assa) = ezel est = gunst; > unnan etan (ettan, attan) = ww eten; AS etten, atten ethe = ette, edelman ethel = zn geboorteland, thuisland ethel (aethel) = bn edel ethelfraw = edelvrouw = adellijke dame ethelman = edelman = adellijke heer ethelstol = etstoel = adelijke raad etlic = ettelijk ettan (attan, etan) = ww eten; AS etten ettan = ww etsen eufel (yfel, afel, ofel) = euvel = slecht; ON evel; ASoud euvel, ovel eufelgunne = slecht land euwan = ww grazen, begrazen euwe = uw, jouw; AS oene euwer (yor) = uwer, jouw; ON jouwer; AS/Gro joen euwhurst = horst die begraasd wordt ew (eow, iw) = ijf, ief = taxus (# boom); AS eef; AS/VW iew, yw ewholt = iefhout, taxushout ey {mv eyan} (aeg) = ei; ASoud ai ey (oe) = eiland, hoogte (eiland) in moerasgebied; AS/oud ey, eye NB1 Beverey (bevereiland) bij Worcester >A Beverey; > PgAng/Beverey NB2 Swaney (zwaneneiland) in Hannover NB3 Eybergen op kaart HTN/1783 > PgAng/Eibergen NB4 Eeie/Hengelo/Twente op kaart HTN/1783 eyan {mvv ey} = zn eieren, eilanden eymar (amber) = emmer; ON ymmer; AS eimer NB Eimerweg in diverse regio's NO Nederland. Emmerweg in Bronkhorst. Mogelijk betekent eimer/emmer hier iets als een gat met water. Vergelijkbaar met panne = pan = kookpan, grote ronde laagte in een vlakte. eyse (ayse) = gemak; ME ease f:: f- ze v- fadian = ww opdragen, beschikbaar stellen, regelen fading = opdracht, overeenkomst faec = vaak, vak, ruimte faeder (faedre) = vader faedhm (faetm, faem) = vadem = omarming, schoot, el = 2 gestrekte armen lang faedre (faeder) = vader faegan = vervagen faege = vaag, veeg, verheugd, blij faeger = mooi, prachtig faegnian = verheugen faehdh = vete fael = veld, weide; AS vael, val faelr = bn trouw, dierbaar faem =A faethm; ON vaam faemne = maagd faene = bn leeg, ijdel; ON vaene faene = zn leeg land; ON vaene faer = gevaar, vrees faeran = vrezen faerarda = veldtocht, krijgstocht, campagne faerarda = grond aan einde van akker, waar men kon keren met de ploeg; ASoud vaerehrde faerlic = gevaarlijk, plotseling faerr = jonge stier; ON varre faers (farrow) = vaars, stierkalf faerbu = verf, kleur faest = bn vast, ferm, snel faestan = ww vasten, vastbinden Faestanaefen = Vastenavond; ASoud vastelavent faeste = vast, zeker, vast en zeker, vast wel faesten = zn vesting, vasten faestlic = vastelijk, vast en zeker, zekerlijk faet (fatu) = vat, vaat (# boot) faet = opslagplaats; ON vat NB Assevat (Teuge) = opslagplaats voor as, gebruikt als mest op land. faetfisc = vetvis (# zeevis); ON vetvisch faethm (faedhm, faem) = vadem = afstand tussen linker en rechter vingertoppen bij gestrekte armen = circa 1.75 meter 1 vadem hout = 6 voet faethmian = omarmen faett = zn vet, smeer, traan, olie; ME fat faett = bn vet, vettig faettan = ww vetten, invetten, vetmesten faettclump = vetklomp = klomp gestolt vet faettcopere = vetkoper, vethandelaar faettcopery = vetkoperij, vethandel faettcorb = vetkorf = korf met vetklompen; AS vetkoarf faettig = vettig faettmakere = vetmaker, vetbewerker faettmakery = vetmakerij = bedrijf dat vet koopt, zuivert en verkoopt faettniss =A faett; ON vetheit faettprise = slachtvisite = borrelbezoek bij geslacht varken; AS vetpriezn faettreade = vethandel faettreadere = vethandelaar faettwaere = handel in vet, olie en smeer; ON vetware, vettuware faettwerc = vet voedsel; AS vetweark fagan =A feagan fage = bn vaag, veeg, nep fah = vogelvrij; ME foe = vijand falca = valk; ON valke; ME falcon fald = vaalt, afval, mest faldbac (fuylbac) = afvalbak, vuilbak falga = bouwakker fals = bn vals falt =A feald -faltha = -voud; vb veelvoud van iets fan (aef) = van fana (fona) = vaan, vlag fanc = vangst; ON vanc fandian = proberen, testen fangan {fangt, feng, fangan} = vangen faran (ferian) = varen, reizen, sterven farrow (faers) = vaars; ON varre = stierkalf, jonge stier fars = bn vers; ON varsch fatu =A faet fauta = fout, gebrek; ASoud faute ASoud sonder faute = zonder gebrek fea = vreugde fea (feawa) = tw weinig, enkele feacan = faken, bedotten, doen alsof feagan (fagan) = ww vegen feager = veger, borstel feagere = veger, schoonmaker feaht = vecht, gevecht; >A feohtan fealan = ww vouwen feald (falt) = veld, heideveld, omheinde ruimte; AS vaelt, valt, vaelde NB Vaalt (famnm Twente), Vaaltweg (Borne), Valthe (Drente), Valthermond (Drente). fealdan = vt ww vouwden fealic = veilig; ON velic, velich fealicness = veiligheid feall = zn val feallkyl = valkuil feallan = ww vallen feoll, feollon fealo = vaal feancal = venkel (# kruid) feandrig = vaandrig, vaandeldrager; ASoud venderich De vaandeldrager draagt in de strijd steeds duidelijk zichtbaar het vaandel van zijn land of regiment. Daardoor weet een soldaat altijd waar zijn makkers zijn. feanigreac = fenigrek; # venkel; ON fenigreec fear (feor, feorn) = ver (# afstand); ON ver, var fearc (veark, fearh) = varken; AS verk, verken fearccepere = varkenshouder, varkensboer fearchodere = varkenshoeder fearh = big, varken; ON verre, verken fearn = zn varen (# plant); ON vaerne fearnholt =A fearnwood fearnoule = nachtzwaluw (# vogel) fearnwud = varenbos = bos waar veel varens groeien fearr = vaar = jonge koe tot 2 jaar, onbevruchte koe feartre = lijkkist; ON fiertre feastan = ww feesten feaste {mv feasten) = feest feawa (fea) = weinig, enkele; ME few feax = haar feccan =A fetian fedan = ww voeden fegan = ww voegen feht = vacht fel =A fell fela (ful) = veel, vele; AS veul; ASoud velle; EZ veel, vili felan = ww voelen feld (folde, -ta) = veld = vlak en open land feldacre = veldakker = akker buiten het ontgonnen gebied feldarmey = veldleger feldcaemp = veldkamp =A feldacre feldhere = veldheer feldtoga = veldtocht feldweard = veldwachter felg(e) = velg; ON velghe fell = vel, huid, vacht, bont; ON fel, velle = vel, vacht, bont, perkament; ME fell fell = veld(je); AVA feld; ON fel, vel Vel/fell komt voor in locatienamen als Harvel (= Harreveld/Achterhoek), Angelsvel (Eemsland) en Brunt Fell (Staffordshire). felt = vilt fen = ven, veen; AS ven, venne; AS/Harreveld von fenbour = veenboer fenbrigge (cnuppelwaeg) = veenbrug = brug van boomstammen in drasland > PgAng/Kyllot fenbusk = veenbos fendery = veenderij fendic = veendijk feng = ving; >A fangan feng to rike = kwam aan de macht fengon = vingen; >A fangan fengrund = veengrond fengyr = veengeur, veenlucht fenland = veenland fenman = veenwerker; AS venneman fenn = veen, slijk, moeras, drasland NB The Fenns: uitgestrekt moerasgebied in East Anglia. fenpyt (petgeat) = veenput, petgat fenslath = veensloot fenwaeg = veenweg fenwic = veenwijk = deel van veengebied afgegrensd door veensloten of veendijken feoh (fihu) = vee, geld, bezit feohbigenga = veehouderij feohgehat = geldbelofte, betalingsbelofte feohtan (fuhton) = vechten; ON vichten; ME fight feol (fil) = zn vijl feolaga = makker, kameraad, collega, kerel, vent; ME fellow feolan = velen, ondergaan, doorstaan, vijlen feoll = viel >A feallan (vallen) feon = zn gekartelde pijlpunt feonan = ww haten feond (fiend) = vijand feondscap = vijandschap feor (fear) = ver, verweg; ON ver, var; ASoud veer feordeal = vierde deel; ASoud verdel feorh = leven feorm = diner, etentje, banket feorn (feorn, fear) = ver, verre (# afstand); ON ver, var feorr = ver feortha = vierde feotor =A fetor feower = vier; ASoud voer feower thusend wera = vierduizend soldaten feowertig = veertig fera = gezel, metgezel, maat feran = reizen ferde = verder, elders ferend = reiziger, soldaat ferian = varen, dragen feribot = veerboot feriman = veerman fers = zn vers fersc = bn fris, vers, nat, vochtig ferth =A freth ferwan = ww verven, kleuren; ON verwen ferwe = verf, kleur; ON verwe ferwere = verver; ON verwere ferwery = ververij; ON verwerij fesant = fazant (# hoender) fest = vast, vastgelegd fetel = gordel fether = veer (# hoenders, vogels); ON veder fetian (feccan) = ww vatten, halen; ME fetch fetor (feotor) = veter, ketting, keten, band, snoer, boei; ON veter fettan = vatten fette =A fetian fic = fijt = vijgvormige zweer; ON fijc ficc = zn fik, brand ficcan = ww fikken, branden ficol = wispelturig fidhelan = videlen = viool spelen fidhele = vedel, viool; ON vedele; AS fidel fidhelere = violist, vioolspeler fidleg = ijzeren ring rond stookgat fiend (feond) = vijand fierd = leger, militie, campagne fierlen = ver, veraf fierdwise = legerorder fiergen = gebergte, bergen fierst = periode, tijd fif = vijf; AS fief fif scipum = vijf schepen fifealder = vijfwouter = vlinder fiftig vijftig fih (fihu) = vee; ASoud vehe, vie fihbot = veeboot fihbour = veeboer fihbredar = veehouder fihbredary = veehouderij fihu (fih) = vee; ASoud vehe, vie fihweda = veeweide; ASoud veheweide fil (feol) = vijl; AS viel filaga = filage, steekpartij filagan = fileren, doodsteken fince = vink; ON vinke; AS vinke; ME finch fincere = vinker = vinkenvanger findan (fon, fondan) = vinden findere = vinder findling = vondeling; ON vundling fine = bv fijn; ON fijn; AS fien finger = vinger fingerpal = vingerpaal = wegwijzer finn = vin finol = vennel = kruid met gele bloemen firmery = ziekenzaal; ON firmerie firsc (fyrst) = vorst first (fyrst, nocc) = dakvorst, nok firum = bn fier firum foldu = fiere velden fisc = vis fiscan (fiscian) = ww vissen fiscbot = visboot fiscbour = visboer fiscdrygere = visdroger fiscdrygery = visdrogerij fiscere = visser, viswinkel; AS visker NB Viskerweg in Gelselaar (Achterhoek). fiscerman = visserman, visser fiscery = visserij; ON vischerie; AS/AH visseri-je; ME fishery fiscfraw = visvrouw; ON/Gro visfrau fiscian (fiscan) = ww vissen fiscmaerct = vismarkt fiscnett = visnet fiscsceopa = viswinkel fiscwielle = visrijk fisician = dokter; ON fisicien fit = fijt = zweer fitt = fit, gezond fittan = voegen, rangschikken, goed zetten; ON vitten; ME to fit (passen) flacca = vlak flaeca = vlaak = zandvlakte, zandplaat; ON vlake flaeda = vlade, platte koek flaega = vlaag, windvlaag; ON vlage flaesc = vlees; ON vleesc; ME flesh flaescbenc = vleesbank = bank of tafel waarop vlees ligt ter verkoop flaeschowere = slager; ON vleeschouwere flaeschus = slachthuis, slagerij; ON vleeshuis flaescman = slager; ON vleescman, vleischman flaescsoppe = vleessoep; ON vleeschsoppe flaess = vlaas = plas, heideplas; Leuven/1483 vlaesch; AS/LM vlaas; AS/VW fles; ME flasshe NB Gerrits Fles bij Hoog Buurlo, Midden Veluwe flagga = vlag; ON vlaghe; AS vlagge; ME flag flah = bedriegelijk flahan = ww vleien flakan = ww vlokken, vonken, vlonken, vlakkeren flake = vlok, vonk, vlakkering flambow = flambouw, fakkel flamma = vlam; ON vlamme; AS vlamme; ME flame flanc = zn flank flaw = flauw, uitgeput; ON flau fleadan = ww vlieden, stromen fleadher = vledder = drasland; AS/Gro fledder NB vledder = drasland tussen laag- en hoogveen fleah = vlo, vlooi; ME flea fleahbac = vlooienbak (# scheldwoord) fleahan = ww vliegen fleam = zn vlucht fleaman (fleon) = vluchten, vlemen, vleien Fleamsc = Vlaams, Vlaamse munt; ASoud Fleemsch, Vleemsch flear = flier, vlier = lage, drassige grond; AS vleer flear (ellaern, aelhorn) = vlier (# struik); AS flier, vleer flearbeam = vlierboom; AS vleerboom flearblom = vlierbloem = bloem van de vlierstruik (# kruid) flearbusc = vlierbos flearc {mv flearcs} = vlerk, vleugel fleardrinc = vlierdrank = drank gemaakt van vlierbloemen en -pitten; schijnt zuiverend te werken flearholt = vlierhout; AS vleerholt flearpithe = vlierpit = zaad van de vlierbloem flearta = flierte, fliert = veld met vlierbomen; ASoud vleert fleasc = drank: fles; AS vlesk fleasc = landschap: meertje; AS/VW fles; AS/VWoud vlesk, vlaesc fleat = vleet = visnet fleat = vliet = stroompje, riviertje; AS vleet fleax = vlas; ON vlasc, flas fleaxbow = vlasbouw fleaxbrecc (cnapp) = vlasbraak, vlashekel fleaxcaerd = vlaskaarde, vlaskam = kam om vlas te hekelen fleaxcopere = vlaskoper, vlashandelaar fleaxcott = vlaskot, vlaskeet = keet voor hekelen en swingelen van vlas fleaxdot = vlasdot = bundel vlas fleaxgaerd = vlasgaarde, vlasakker fleaxland = vlasland fleaxman = vlasboer fleaxthraed = vlasdraad fleaxthun = vlastuin fleaxtreade = vlashandel flaextreadere = vlashandelaar fleaxwir = vlasdraad flecce = vlek, plek, veld, gehucht; ON vlecke; AS vlekke; ME fleck fleddarmus = vleermuis; ON vleddermus; AS vleddermoes fledder = vledder (# kruid) fleggel = vlegel, dorsvlegel; AS vleggel fleht = zn vlecht flehtan = ww vlechten fleogan = ww vliegen fleoge = vlieg; ON vlieghe; AS vleeg; ME fly fleon (fleaman) = ww vlieden, vluchten, ontvluchten; ON vlien fleos =A flies fleot = vliet; ME fleet fleot = vlot, boot, vloot; ME fleet = vloot fleot = riviermonding* fleotan = vlieten, vlieden, stromen Fleseby = Flensburg, stad in Noord Angeln, Duitsland flet = bn plat flet = zn vlakte, vloer, huis flet = zn vlet = kleine platbodem fletland = platteland fletlandere = plattelander, boer flette = schild, wapenschild flieman = ww vluchten flies (fleos) = vlies, vacht, wol; ON vlues = vlies, vacht; ME fleece flim = vlijm = mesje; AS flim flint = flint, kei, vuursteen; AS flint flintgrove = flintgroeve flintwaeg = keienweg = weg van veldkeien NB Flintweg in Orvelte. flit = vliet (# waterloop) flit = strijd, ergenis, twist; VA NL vlijt flitaex = strijdbijl flitan = strijden, ergeren flitan = ww vlieden flocan = vloeken, in de handen slaan; AS vloken flocc = zn vlok, menigte; ww samenkomen flod = vloed, overstroming floh (flow) = zn stroom, beek; ASoud floh, flo NB Flothrop oude naam van Flodorp (NW Groningen) kaart 1589; Vlodorp (N.Limburg) flohan (flowan) = ww vloeien, stromen flor = vloer flot = vlot = drijvende bundel boomstammen flota = vloot flothere = vlootleger, mariniers, piraten flotian = drijven flotman = zeeman, piraat flow (floh) = zn stroom, beek; ASoud floh, flo flowan (flohan, streaman) = ww vloeien, stromen flugon = vluchten flugon to = vluchten naar fluman = fluimen, spugen, stromen flume = fluim, spuug, rivier; ON flume flutan = ww fluiten; AS fluten flute = zn fluit (# muziek); AS flute flutecrod = fluitekruid (# wilde bermplant); AS flutekruud flyht = zn vlucht foag = bn vaag; AS voag foag = zn mist, nevel; ME fog focan = slonzen, rommelen; AS foeken foce = rommel; AS foeke foce = zn fuik; AS foeke focepott = foekepot = pot met varkensblaas, gat en stok waarmee geluid wordt gemaakt in donkere dagen focig = rommelig; AS foekig foda = voeding, voedsel, voer; ME food foder (fodder) = voeder, voer, wagenvracht; ASoud voder fodd = vod, waardeloze lap stof foddbael = voddebaal, landloper (# scheldwoorden); AS voddebaal fodder =A foder fodor = voedraal, schede, voering van kleed fogle (fugol, vogal, brid) = vogel; ON vogal, vueghel; AS voggel fola = veulen; ON volen, vollen, vuele; AS vullen folan = gekheid maken, schertsen; ON folen folc = volk, land folclic = volks, gewoon, populair folcsang = volkszang, volksliedje folde (feld) = veld foldu = velden; > firum foldu fole (AVA folan) = dwaas, grapjas folgian = volgen fon (fangan) = vangen, pakken, gevangen fona (fana) = vaan, vlag for = zn reis, tocht, mars, expeditie for (fore) = vz voor; ON vor; SW veur; AS voar; EZ fer; MA foar for- (fur-) = ver- forain = vreemd, bizondere; ON forein forainere = vreemdeling foran = ww voeren, varen, reizen foran = vz voren forbaernan = ww verbranden forbeodan = ww verbieden forbigan {forbige, forbiget, forbigdan} = ww voorkomen forca = vork forceorfan = afsnijden ford (forde) = voorde, doorwaadbare plaats; AS/Neede ford; AS/VW fort, vort, AS/LM vorde forde =A ford fordilgian = verdelgen, vernietigen fordon = verdoen fordwielman = belemmeren; VA NL bedwelmen fore (for) = vz voor forealdad = verouderder forealdar = voorouder forealdars = voorouders; ASoud vorolderen forealdian = verouden, verouderen foregielt = betaling in geld; ASoud voorgelt, voergelt foresceawian (AVA sceawian = schouwen) = benoemen, voorzien foresecgan = voorzeggen, voorspellen forespreacan (AVA spreacan = spreken) = voorspreken, voorzeggen foreste = bos, woud, jachtgebied, wildernis; ON foreest, vorst; ME forest forestere = boswachter, jachtopzichter; ON forestier foret = fret (# dier) foreweard = voorwaards; ON vorewaert forewerc = voorwerk = extern gelegen vesting, pand, e.d.; ON vorewerc forgaegan = overtreden; NB NL gaga = raar, gek forge = werkplaats, smederij, fabriek; ON forge forgeavan =A forgiefan forgiefan (forgeaven) = vergeven, schenken forgietan = vergeten forheowan = ww verslaan forht (fyrht) = vrees, angst forhtian = vrezen; > geforthian forhwega = voorwege, omwege, ergens forleosan = verliezen forleton = verlaten, verlieten forliger = ontucht forma = eerst, eerste fornemman = voornemen, van plan zijn fornemnad = voornoemd fornemnan = voornoemen forniman = wegdragen, vernietigen forrel (truht) = forel forseon = voorzien, onthouden* forseoning = voorziening forsleag = zn voorstel forslean = ww voorstellen forsoth = voorzeker, waarachtig forstandar = voorstander forstanden = voorstaan forstarfan = verstorven, gestorven; ASoud forstarffan fort = bn rot forth = bw voorts, voortaan forthferan = voortgaan, doorgaan forthferend = voortvarend forthgan = voortgaan, doorgaan forthgenge = voortgang forweorthan = verworden, wegkwijnen fostor = voeding, opvoeding fot [voet] {mv fotan} = voet; ON fuaot, foeth fotbenc = voetenbank; bankje voor de voeten tegen moeheid en kou fotfolc = voetvolk (# leger) fotstepp = voetstap fotstol = voetenstoel = lage stoel om voeten te rusten fotyict = voetjicht (# aandoening) fox = vos; AS foks, fox NB Foxham en Foxhol: locaties bij Hoogezand/Groningen foxhound (hound) = brak (# oude soort jachthond) > PgAng/Brak foxhunta = vossenjacht = jacht op een vos met vele honden tegelijk frae = fraai > PgLng (Caedmon) fraegan (frignan) = vragen; AS vraogen fralic (frolic) = vrolijk fram = van, vanaf; ME from fram = ferm, dapper frama = speer De farma heeft een korte en smalle punt, maar is scherp en makkelijk te hanteren en is daarom goed te hanteren op korte en lange afstand. (Germ/6) Franca {mv Francan} = zn Frank = stamlid Franken Franca = zn Frankisch = taal der Franken franca = zn speer Francan {ev Franca} = Franken Francland = Frankenland frange =A fringe frasa = vrees frasian = ww vrezen fraw = vrouw, non; ASoud fraw; AS/Gro/1605 frow; > PgAng/Beckum frawcloster = vrouwenklooster, nonnenklooster fray = fraai, vrolijk, opgewekt; ON fraey frea (frigea) = vrije, heer freagd = vreugde; > gleo freasan = vrezen frease = vrees, angst freasewund = vresewonde (# heilzame kruid) frec = zn gevaar freca = krijger, soldaat frecc = vrek, gierigaard; ON vrec freccig = vrekkig, gierig freccniss = vrekkigheid, gierigheid frecenes = gevaar freclic = gevaarlijk frecig = vrekkig freht = vracht; ON vrecht; ME freight frem = zn voordeel frem = vz buiten fremd = vreemd fremde = vreemde fremed = zn durf fremede = bn vermetel fremful = voordelig fremfulnes = voordeligheid fremian = profiteren, helpen fremman = doen, begaan, opvoeren freo (fri) = vrij; AS frie freogan = ww vrijen freond (win, wine, wyn) = vriend freondscip = vriendschap freosan = ww vriezen; AS vreezen freothu (freth, frith, ferth, fridhu) = vrede freothuwebba = vredestichter freothuwebban = vrede stichten Fresna = zn Fries, Friezen Fresne = zn Fries (taal); bn Fries freth (frith, ferth, fridhu, freothu) = vrede Freya =A Frigg fri (freo) = zn omheining; AS/VWoud vreefri (freo) = bn vrij, omheind; AS vrie; ASoud vri, vree, vry fri gudh = eigen goed of bedrijf; ASoud vrye guet frian = ww vrijen; AS vrieën frian (afrian, frigan) = vrij laten, vrij houden; ASoud frien frician = ww dansen frickedille = fricandel; ON frickedille frid = mooi, vredig fridhof = omheinde plaats, begraafplaats; ON fridhof, vrithof, vrijthof fridhu = vrede frigan (frian) = vrijstellen; ASoud vrygen, vryen frigea (frea) = vrije, heer frigedaeg = vrijdag; genoemd naar de god Freya (Frigg); ME Friday Frigg = Freya, godin van de liefde en vruchtbaarheid, gemalin van Wodan frignan (fraegan) = vragen frihad = vrijheid, grondgebied; AS friheit; AS frihiet frihave = vrijhof = omheind hof = tiendvrij hof; AS/LM vreehof friland = vrijland = omheind land = teindvrij land; AS vreeland frimaerct = vrijmarkt; AS vriemarkt fringe (frange) = franje, rand, zoom; ON fringe, frange fritan = bakken, braden; ON friten frith (ferth, fridu) = vrede; ASoud friet frithian = tot vrede brengen, bevredigen frithian = beschermen, verdedigen, schuilen frocc = overjas; ON froc frod = vroed frodfraw = vroedvrouw frofor = gemak froga = bn/bw vroeg frogga (frox) = kikker frolic (fralic) = vrolijk; AS vrolik frolican = ww vermaken, pret hebben frolicniss = vrolijkheid frome = bn vroom, braaf, flink, dapper; ASoud vrum frome = zn opbrengst, nut; ON vrome NB Frome/Glouchesterhire en Froombosch/Slocheteren. Beide historisch Anglische regio's. frona = vrone, vroon, domein, heer frondeanst = vroondienst, heredienst fronland = vroenland = land van de heer, gemene grond, meente frosta = vorst, vrieskou; AS vrost; ME frost frouger (geara) = vroeger; AS vrouger, vrogger frox =A frogga fruht = fruit, vrucht fruhtenere = fruitboer; ON frutenier fruma = zn begin fruman = beginnen fryg = bn/bw vroeg fryge fugol = vroege vogel an fryge fugol fangt the wyrm = een vroege vogel vangt de worm fuccan = ww fokken, fukken, neuken fuccere = fokker fuccery = fokkerij; AS fukkerie fugol (fogle, vogal, brid) = vogel; ON vogal, vueghel; AS voggel fugolcopere = vogelhandelaar fugolere = vogelaar = vogelvanger, vogelhandelaar fugolery = vogelhandel fugolsang = vogelzang; ON vogelsangh fugolweda = vogelweide = land ongeschikt voor akkerbouw; ASoud vogelweide fugolwielle = vogelweelde, vogelrijk = rijk aan vogels fuht = vocht fuhtan {fuht, foht, fohtan} (feohtan) = vechten; > gefuhton = gevochten fuhton =A fuhtan ful (fuyl) = bn+zn vuil; ON vuul; AS vuul; ME foul, dirty, etc ful (fela) = veel; AS veul ful oft = heel vaak ful oft ne alaeg = heel vaak niet vaak = soms fulac (fuylac) = vuilak, viezerik; AS veulak fulge = zn folie; ON foelge full = vol, helemaal, zeer; AS vul full maen = volle maan fullcoman = volkomen, heel; ASoud vollencomen fullcomantlic = volkomen; ASoud fullenkomelich fulldaen = voldaan; ASoud fullgedaen fullian = ww dopen fultum = zn leger, troepen fultuman = helpen fultume = hulp fultumian =A fultuman funda = vondst funde = vond funkan = ww vonken funke = vonk funniss = vonnis; ON vonnesse fur (fyr) = vuur thä Wealas flugon thä Engle swa swa fur = de Welsh vluchten naar Engle als voor vuur fur- (for-) = ver-, vuur- furan = voeren, vervoeren, dragen; ASoud voeran furbeacan (fyrbeacan) = vuurbaken furbin = verbene (# geneeskrachtig kruid) furbrassan = verbrassen furcassan = verkassen, verhuizen furcorb (fyrcorb) = vuurkorf = korf met brandend hout furcyrad = verkeerd furcyran = verkeren, vergissen furcyrsal = vergissing; AS/Gro1724 vercyrsel furdere = voerder, vervoerder, schipper; ON voerder furdingan = bedingen, afkopen furdongan = afgekocht; ASoud verdongen furdrag = verdrag, overeenkomst, ontheffing, kwijtschelding; ASoud verdrag furdrag up = gedeeltelijke kwijtschelding of ontheffing furdragan = ww verdragen, overeenkomen, ontheffen, kwijtschelden furdread = verdriet furdread = slecht stuk land; AS/VWoud verdriet furdreadig = verdrietig furdruckan = verdrukken, verstikken furgeafan =A furgievan furgiefan (furgeafan) = vergeven, weggeven, afstaan; ASoud vergheven furgod = voorgoed furgodan = vergoeden furh = zn voor = spoor gemaakt door ploeg; ME furrow furh = den (# boom) furheadon = voorheen; ASoud voerthiden furhiearan = verhoren, behoren; ASoud verharen furlaeton = ww verlaten furleapan = ww verlopen, vertrekken, vervallen; ASoud verloepen furlorn = verloren furmaels = voormaals; ASoud voermaels furmakeniss = vermaak, ontspanning, plezier; ON vermakenisse furman (carrman) = voerman, vrachtvervoerder furpeandan = verpanden furpeandscap = verpand furpeandscappan = verpanden; ASoud verpandschappen, verpandschaften furpensionan = belenen, verpachten, verhuren; ASoud verpensioneren furpensionad = beleend, verpacht, verhuurd; ASoud verpensionet fursaegan = ww verzaken furpondan = ww verponden, belasten in ponden (geld) furponding = verponding, belasting in ponden fursaetan = verpachten; ASoud vorsaeten, versatten fursatan =A fursaeten fursculdan = verschulden furseon = over het hoofd zien, vergissen; ASoud versehen fursoonan = verzoenen; AS versonen furspod = voorspoed furspodig = voorspoedig; AS veurspoodeg furthum = even, gelijk furthornig = verdoornd, vol dorens; ASoud verdornig furweard = verward; ASoud verwerd fus = haast fusan = haasten fusig = haastig fusle = voezel = aardapeljenever; AS voezel futhorc = futhark = Anglisch letterschrift > PgAng/Futhark fuyl (ful) = zn+bn vuil fuylac (fulac) = vuilak, viezerik; AS veulak fuylbac = vuilbak, afvalbak fuyle = zn vuil, afval fuyle (weod, rut) = onkruid; AS/VW vuyle fuylic = vuilnisbelt, stortplaats; ASoud vulik fuylniss = vuilnis; ON vullicheit; AS vulnis fyga = vijg (# vrucht); AS vige fyl = bn vuil; ASoud vuyl fylan = bevuilen, vervuilen, vuil maken fylgan = volgen fyllan = vullen fylliednes = vervuldheid fyne = zn vochtigheid, schimmel fynig = vochtig, schimmelig, vunzig fyr (fur) = vuur fyrbeacan (furbeacan) = vuurbaken fyrcorb (furcorb) = vuurkorf = korf met brandend hout fyrd = leger fyrde = fjord = diepe inham van de zee fyrdman = strijder, soldaat, militair fyrdmen = strijders, soldaten, militairen fyrholt (fyrwud) = brandhout fyrht (forht) = vrees, angst fyrhtan = vrezen, bang zijn fyrig = vurig fyrm = ferm fyrmeast = zn eerste, baas, chef fyrpleats = vuurplaats voor koken, bakken, smeden, etc. fyrst [fi:rst] = bn eerst, eerste; ES [fi:rst] fyrst = zn 1: vorst; 2: nok, dakvorst (=A first); AS/VWoud furst fyrstdom = vorstendom; AS/VWoud furstdomb fyrtig = rot, bedorven; ON vortig fyrtoran = vuurtoren fyrwud (fyrholt) = brandhout fyst = vuist; AS vuust g:: g [als in Engels good] -ga (-gaw, -gawe, -gowe, -ge) = -gouw = regio VB Fivelga (oudste naam) = Fivelingo (NO Groningen), in 300vC-750nC overwegend bewoond door Angelen. Regionamen met -ga zijn Anglisch. De uitgang -go is Fries. Vaak zijn deze van oorsprong Anglisch. Op de kaart Herzogtum Sachsen um 1000 (1886) staan o.a. Fivelga (Fivelingo), Hunesga (Hunsingo), Emesga (Eemsland), Asterga (Ost Frl), Wanga (Wange), Leriga (Lahr), Ostergo (Frl), Waldago (Frl/Drente), etc. gaan (gan) = gaan; AS/Gro goan gaderian (gadderan) = garen, vergaren, verzamelen; ON gaderen; AS gadderen; ME gather gadde = verzameling, samenraapsel; AS gadde gadderan =A gaderian gadrian =A gaderian gabbelan = stiekem praten, fluisteren; AS gabbelen gaebber = gabber, makker, kameraad gaebberan = gabberen, snateren, lachen gaens = bn gezond, heilzaam, zuiver, oprecht; ON gans gaensacre = vruchtbare akker; ON gaensacker gaensan = ww genezen, zuiveren, reinigen; ON gansen gaensniss = gezondheid, zuiverheid gaer = altegaar, helemaal, totaal; ASoud gar gaeran = ww garen, gaar koken gaerd = gaard, tuin; ON gaerde; ASoud gaert, gaerde, garde; ME garden gaerdenere = tuinman; ON gaerdenare gaere = puntig stuk land; ON gere gaerf = garve, bos gemaaide en gebonden graanhalmen gaerfgudh = erf met plicht tot geven van de garve gaerfland = land met plicht tot geven van de garve gaers (graes) = gras gaesne = onvruchtbaar gaest (geast) = geest, geestgrond, hoog droog land; ON gest, gast gaeth = gaat (AVA gan) gafeluc = speer gafol = voordeel, winst gaggel = gagel (# struikgewas) gal = geil, dartel, lichtzinnig, vrolijk galparan = galopperen, hardlopen, draven; AS galpeeren galmod = vrolijkheid galmodig = goedgemutst gamen = zn spel, sport gamenian = spelen, sporten, dobbelen gan {gaet, gung, goan} (gaan) = gaan ganc (gong) = zn gang, doorgang, vaarweg, reis, manier; ON ganc; AS gank gapan = ww gapen, snakken, nastreven gar (spear) = speer, puntig voorwerp; ON geer -gar =A -ger gara = landtong, driehoekig stuk land; > gor garite (waectoran) = wachttoren, -huisje; ON garite garleac = knoflook garsecg = zee, oceaan gas = gas gasbagge = gasbalg of -buidel = balg waarin moerasgas wordt bewaard; > PgAng/Moerasproducten gaspe = gesp, haak; ON gaspe gaspelthorn = gaspeldoorn, steekbrem (# stuik) gast (geast) = zn geest gast = 4 garven (maat) gastlic = geestelijk gasticc = wandelstok; AS gostok gat {mv gatas} = geit gaw = zn gouw = graafschap; >A -ga gawe >A -ga gawe = gouwe, schellekruid (# papaver, kruid) gawgerefa = gouwgraaf = bestuurder van een gouw gawgeriht =A gawthing gawleadere = gouwleider = leider van een gouw gawthing = gouwding = gouwgerecht, gouwrechtbank ge- = ge- = BT actie VB gedoe ge... = ZE ... -ge (-ga) = gouw >A -ga > PgBrit/Gewisse geabel (geawel) = gevel geac (cucu) = koekoek (# vogel) geac = bn gek, raar geador = samen, tezamen; ON gader, tegader; ME together geaffel (piccforc) = gaffel = hooivork met 2 punten; AS gaffel geafan (giefan) = ww geven geagnian = geëigend, geschikt; eigenen, toeëigenen gealga = galg; ON galge; ME gallows gealla = gezwel; ON gale gean (gin) = bn geen; AS gin; AS/Gro gain; ASoud gen, genne geant = gent = mannetjes gans gear (year) = jaar; AS/Gro/oud yaer; MA year gear = speer, spitsvormig stuk land; AS/VW gheer, geer geara (frouger) = vroeger; ME yore geard (gyrd) = gordel, band, kouseband; ON gort geard = gaard, omheinde ruimte, hof, woning; VB boomgaard; ME yard gearn = zn garen; AS gaarn; ME yarn gearst = gierst gearu = gaar, gereed geascian (# ascian) = gevraagd, gehoord geast (gast) = geest (# religie) geast (gaest) = geest, geestgrond, hoog en droog land, onvruchtbare zandgrond; ON gest, gast geastgrund (geast) = geestgrond geat = gat, hol, grot, deur, poort, gehucht; ON gat; AS gaet geat = gat = opening, doorgang, gehucht, kuil geat = gat = gat in grond gevuld met water geatan = ww gieten; AS geten; AS gethen geatling = geteling, merel (# vogel) geawel (geabel) = gevel; AS giewel gebed = gebed gebedhus = gebedhuis, kerk gebeorgan = geborgen, gered, beschermd geberan = geboren gebiddan = ww gebieden gebit (tandgebit) = gebit; ON ghebit gebur = bewoner, landman; ON gebuur = buurtbewoner, inwoner; > bour gecweme = bekwaam gecwemniss = bekwaamheid gedanc = gedank, dankzij gedryht = zn gedrocht gefanganes = gevangenis, gevangenschap; ASoud gevenckenisze gefeoht = gevecht gefera (fera) = gezel, metgezel, maat geforthian = veroorloven, toestaan gefuhton = gevochten >A fuhton = vechten Gefwulf = jongensnaam gegada = gegadigde, gade, gezel, partner gehat = belofte gehatan = beloven gehiersum = gehoorzaam gehiersuman = ww gehoorzamen gehorig = behorend; ASoud gehorich gehuded = in gebruik hebben; ASoud gehudet gekweden = genaamd thone stede the is gecweden Cerdicesora (Cerdicsford) = die stad die Cerdicesora is genaamd gelafan = beloven, toezeggen; ASoud gelaven gelathan = bw gelaten gelathon = ww gelasten, opdragen gelathod (vd gelaton) = gelast gelf = golf; ON gelve gelfan = ww golven gelic = gelijk; AS geliek gelicniss = gelijkenis; AS gelieknisse gelicthidig = gelijktijdig; AS geliektiedig geliefan = geloven gellan = ww gillen, jellen; AS gellen gelli = gelei; ME jelly gelu = geel, blond geluc (luc) = geluk gelucig = gelukkig gelucigniss = gelukkigheid gemaec = gemak, passend bij; AS gemaak gemaecca (maeccar) = makker, maat, genoot gemaecnisse = gemakkelijkheid gemaedemead =A mead gemaedan =A meadan gemaedniss =A meadniss gemaene = bn gemeen, gemeenschappelijk; ON meen; >A maen gemaerd = bn vermaard; > PgAng/Widsith/42 gemang = mengsel, samenstelling on gemang = tussenin; ME among gemayne (mayne) = gemeente, verbond gemeltan = genoemd gemod = gemoed; AS gemood gemul = stof, veegsel, opgeveegd vuil; ON gemul genamon = gevangen nemen genamon unarimedlicu herereaf = namen gevangen talloze legerofficieren genara = algemeen; ASoud genere geneatan = genieten; ASoud genaten genemned = genaamd geniht = zn nicht; ON ghenicht genierwan = lastig vallen; MA nierwan genip = zn geniep, nevel, mist genipan = donker worden genog (enog) = genoeg; AS genog; AS/AH enoeg; ME enough genota {mv genotas} = bondgenoot, reisgenoot, metgezel gensa = soort mes; ON gense geo = vroeger geo geara = lang geleden geoc = juk; AS jok geoc (juc, joc, yok) = juk = AS juk = landmaat = hoeveelheid land dat een juk ossen in één dag kan ploegen; Lat.: iugeris geogelere = goochelaar, tovenaar, jongleur geogoth =A geogudh geogudh = jeugd; ME youth geolca = eigeel; ME yolk geolec = gelig, geelachtig geolo = geel; ME yellow geomring = gejammer, klacht, klaagzang geon = ginder, gindse; ME yonder geond = ginds, door, naar, doorgaans; >A begeond geondferde = gindsverder, verder ginds, elders geong (yong) = bn jong geongling = jongeling georn = graag georne = gaarne geornlice = volgaarne, jaloers geornlig = bn jaloers geornniss = jaloersheid geotan = gieten; AS geten -ger = (-gar) =* gerei, gedoe geraede (raede) = gereed, vlug, eenvoudig; ME = ready geraede = gerei, gereedschap, uitrusting gereawe = werktuig, apparaat, machine gerefa = graaf, ordebewaker; ON gerif; ME sheriff, afgeleid van scirgerefa NB Anglisch refan = effenen, etc. NB Saxish girivon = ten gebruike gerefan = ww gerieven, plezieren gerefatende = graventiende = tiende van het koren; ASoud graventende gerifod (rifelede) = gerimpeld geriht [geraith] = gericht, gerecht (eten, rechtspraak) gerihtas (ev geriht) = gerechten (eten, rechtspraak) Germanie = Germanen, Germanië, Germaans gerouf = bn grof, lomp gerra = gard, roede, dunne stok, twijg; AS gerre gesceon (sceon) = geschiedenis gesceot = geschut, geweer, kanon gese (gise) = ja; ME yes geseat = gezet; ASoud geset gesel = gezel, makker, kameraad; ON ghesel gesellig = gezellig; ON ghesellig gesellighed = gezelligheid gesewen = gezien gesewen secgum = gezien en gezegd geseys (AVA seysan) = bouwand; ASoud geseys, geseeijs gesihth [gesait] = gezicht, zicht gesin = gezin; ZF gesin geslog = geslacht, geslagen; veroverd gesnot = gesnotter; AVA snot (ZA) gesothon = gezeten, welgesteld, trouw, toegewijd gesund (sund) = gezond; AS gesund; ME sound gesundhad = gezondheid gesundniss = gezondheid geswell = zn gezwel gesweorc (sweorc) = gezwerk, bewolkte hemel geswerian = gezworene; ASoud gezworne gesyd = plas, poel get = gaat, gaande; ASoud get; ME yet getawe = getouw, uitrusting getenge = zich bij iets bevinden getheon = ww gedijen gethidan = zn getijden; ww duiden; >A tidan Gethorne = Giethoorn; dorp in NW Overijssel getimbrian = getimmerte, bouwsel; > timbrian gewat = 1: gewater, water; 2: doorwaadbare plaats, brug, veer; 3: rivier, kanaal, gracht, sloot, diep; 4: wed, drinkplaats voor dieren; ON ghewat gewaerd = gewaard, deelhebbend; ASoud gewaert gewiht [gewait] = gewicht; ME weight gewiss {mv gewisse} = bondgenoot > wiss; > PgBrit/Gewisse gewisse >A gewiss gewona = gewoon gewrit = geschrift, schrijfsel gibada = geboden, nodig; >A gebiddan gidanc = gedank, dank giefan (geafon) = geven; LW duon giefan, gaef, giefan giefta = huwelijk giefu = gave, gift gield = oogst, opbrengst, geld; ME yield = opbrengst gieldan = gelden, oogsten, betalen; ME yield gielte = gelt = gesneden zeug gierne = gaarne, graag; AS geerne giernan = ww verlangen; ME yearn gierela = mantel gierwan = kleden, aankleden, voorbereiden, uitrusten giescaemp = ganzenkamp, ganzenwei; ON giezencamp; AS giezenkamp giese {ev gos} = ganzen; ON giezen giestrandaeg = gisteren; ME yesterday giet = nog, toch, nog steeds, verder, gaande; ASoud giet (get) = gaat; ME yet; > nu giet gietan = ww krijgen; ME get gif = gegeven, als, indien; ME if gihwaes = zn gewas; ON ghewas gift = gift giglan = ww giechelen gild = gilde; ON ghilt gilpan = ww janken; ASoud galpen gimbre = gember (# kruid) gin (gean) = bn geen; AS gin; AS/Gro gain; ASoud gen, genne gise (gese) = ja; ME yes gist = gist; ME yeast gistan = ww gisten glaed = glad glaefe = speerpunt, lancier glaem = glim, glans glaeman = glimmen, glanzen glaes = glas; ON glas, gelaes glaesan = ww beglazen glaesblaesere = glasblazer glaesblaesery = glasblazerij; AS glasblazerie glaesofen = glasoven glaeswerc = glaswerk glaeswercere = glazenier, glazenmaker, spiegelmaker; ON glasewerkere glaeswyrhta = glasmaker, glasblazer glaran = glaren, gloren glead = blij gleadniss = blijheid gleaw = voorzichtig, wijs gled = gloed, vuur glengan = versieren gleo = vreugde >A freagd gleoan = gloeien, glunderen, blij zijn, verheugen glidan = glijden; ON gliden; AS glieden glintan (glittan) = glinsteren, schitteren glinte (glitte) = zn schittering, pracht, praal; ON glint, glind glinte = zn henk, omheining; ON glint glittan (glintan) = glitteren, glinsteren; ON glittan glitte = glitter glof = klip; VA NL gleuf glomung = gloed gloran = ww gloren gloran (gloweran) = ww gluren, staren; ME glare glowan = ww gloeien gloweran =A gloran glupan = ww gloepen, gluren glupe = gluurpost, heimelijke waakkpost; AS gloepe gnaet = mug; ME gnat gnagan = knagen gnidan = kneden, beuken, stampen gnornian = knorren, treuren, klagen God = God NB LW Dewa = god; goda = eer God wot = God weet god = bn goed; AS good; EZ gued; MA good; > gudh godceap = goedkoop (= goede koop) godcundnes = godheid, heiligheid godniss = goedheid godspell = gospel godsunu = peetzoon goer =A gor goindaeg = woensdag; ON goinsdaech; AS gooindag gold = goud; AS gold; ON gold; ME gold goldblom = goudsbloem (# bloem) golde (daegeseage) = madeliefje (# bloem) goldhord = goudhaard, schat goldmine = goudmijn goldrodd (wyrmcrod) = guldenroede (# kruid) goldsmidh = goudsmid gole = moeras; ON gole gong =A ganc gor (goer) = moeras, modder, drasland, mest; ON goer gorel = gareel = halsjuk van trekdier (paard, os, e.d.) gorelmakere = gareelmaker gorga = zn keel; AS gorgel gorgalan = ww gorgelen gorge (gorgere) = halsstuk van wapenrusting; ON gorgere gorge = kloof gorgere (gorge) = halsstuk van wapenrusting; ON gorgiere goriser (mosiser, uriser) = moerasijzer, oerijzer gorman = veenwerker; ON+AS goorman gorn = gaarde, tuin, hof, puntvormig land; AS goarn gorse = buitendijks land, aangeslibt land; ON gors, gorse gorst (baerlic, bere) = zn gerst gos {mv gose, giese} = gans; ON goose (mv giezen) goscaemp = ganzenwei; ON giezencamp NB Giezenkamp/Vorden = Ganzenkamp. Aldaar was ooit een grote ganzenboerderij. NB Goosemarkt/Almelo gosdrifere = ganzendrijver gosfether = ganzeveer goshodere = ganzenhoeder goslad = ganzenjongen gosmaerct = ganzenmarkt; ON goosemarct NB Goosemarkt in almelo gospenning = goospenning = loon van een boereknecht of- meid gospluccere = ganzenplukker gosplume = ganzeveer, schrijfpen gosscaelc = ganzehoeder; ON gosschalk gossery (giescaemp) = ganzenhouderij, ganzenfarm; ON giezencamp gossey = ganzeneiland = eiland waar vele ganzen bivakkeren gossey = dikke wollen trui (# kleding) gosweda = ganzenwei -gowe >A -ga graed = begeerte, hebzucht graedig = gretig, begerig, hebzuchtig, graef = graf graefcest = grafkist graeffeld = grafveld graefgeard = graftuin graefplate = grafplaat graefsten = grafsteen graeg = grouw, grijs graes (gaers) = gras graes = gras = landmaat; 1 gras = 0.5 Ha graesan = grazen graescaemp = stuk grasland, weiland; AS graaskamp graesere = grazer; i.e. koe, paard, rund etc graesland = grasland grafan = ww graven graft = gracht grain = graan; ON graen; AS graon grainacre = graanakker grainfeld = graanveld grainmyl = graanmolen; ON graenmul grainmylen = graanmolen grainre = graanzolder; ON graenre gram = gram, boosheid gramscip = gramschap, boosheid gran = zn kreun granat = soort krab grane = baardhaar, snorhaar; ON grane granhus = klaaghuis, sterfhuis granian = kreunen, steunen, grienen, grijnen, klagen grand = grind; AS grand, greend grandstin = grindsteen = steen gemaakt van grind; AS grandsteen granta = gekreun, gesteun, geklaag, klaagzang grapplan = ww grabbelen grasian = ww grazen greaf = greef, houweel greafel = greffel, gruis, grind, steengruis; AS grefel greafeldic = greffeldijk = dijk gemaakt van greffel NB Grefeldijk te Lemelo in Overijssel. greaffa = grootvader; AS groffa greamma = grootmoeder great (grut) = groot; AS grut Grecas = Grieken grendan = malen, slijpen, knarsen, slijpen; ON grenden; ME grind grene = bn groen; AS green, greun grene = zn green = grove den grenholt = greenhout = hout van een green grenn (grin) = grijnz grennian (grinnian) = grijnzen grenta = zn weide, gecultiveerde heidegrond; ON groent, groende grep (grup, gribba) = greppel, sloot, gracht grese = gruis, kiezel, zand; ON grees, gruus; AS gruse gretan (groetan) = groeten, aanspreken, aanvallen gribba (grep) = zn greppel, gracht, sloot, goot, geul grift = wetering, gracht grillan = ww grillen grillad = gegrild grim = grim, streng, wreed, boosaardig Grim = bijnaam van Wodan, oppergod van de Angelen. grima = masker grimaran = grimeren = gezicht kleuren grimas = grimmas = onechte grijns grimig = grimmig grinn (gren) = grijnz grinnian (grennian) = grijnzen gripan = grijpen; AS griepen grislic = griezelig, afgrijselijk groat = 4 penny munt; ON grote groet = zn groet; AS groat groetan (gretan) = ww groeten; AS groaten gropian = ww grijpen; AS griepen grot (grut) = zn gort (# voeding); ON gort, grutten grouf = bn grof grouftende (gerefatende) = groftiende, grove tiende grove = groef, groeve grow = zn groei growan = ww groeien; ON groien grub = greppel, goot, mestgoot; AS grub, gruppe grumbel = zn lawaai, rumoer, herrie, gerommel, donder; ON rombel, rommel; AS grommel, grummel grumbeldeoc = grummeldoek, rommelkont, grombaard, valsaard, bedrieger grumbelscyr = donderbui, onweersbui; AS grommelschoer grumbelsleg = donderslag; AS grommelslag grumblan = ww grommelen, rommelen; AS grommeln, grummeln grund = grond; AS groand; ASoud grund grundan = ww gronden, stoelen, baseren op grundwercere = grondwerker (# bouw) grup (grep, gribba) = greppel, sloot, gracht; ASoud/Gro gruppe grup = zn groep grupan = ww groeperen grut (grot) = zn grut = gebroken graan grutpappe = gortepap, grutten grut (great) = bn groot; AS grut NB Grut Muldersland in Nijbroek/N.Veluwe gryterny = grieternij = ambstgebied van een grietman grytgeriht = grietgerecht, grieternijgerecht grytman = grietman = bestuurder, burgemeester, rechter gudh = zn goed, landgoed, god, godheid; ASoud guet; >A dugudh = deugd; god gul =A gyl gulp = zn slok gulpan = ww gulpen, gutsen, golven gulsic = gulzig; ON gulselike guma = man, echtgenoot, bruidegom guman (hiwan) = huwen, trouwen gume = aandacht, zorg; ON goem, gome gumme = gom, hars; ON gumme, gomme gunne (gynne) = land; AS/VW gunne guran = ww strooien gust = bn onvruchtbaar; ASoud gust guth = strijd, veldslag guthan = strijden, vechten guthas = moed, durf, strijdvaardig; ME guts gutta {mv guttas} = goot; AS/LM gutte; ME gutter guttan = gutten = verwijderen van ingewanden van geslacht dier of vis guttan = ww gutsen, stromen guttas >A gutta gybel = drijfbalk rosmolen; AS geubel gycce = jeuk; AS jok gyccean = ww jeuken; ON jucchen; AS jokken gyl (gul) = zn geul gynne (gunne) = land; AS/VW gunne gyldan = gulden (munt) gyr = zn geur gyr = bn guur, goor gyr = zn kind gyran = ww geuren gyrd (geard) = zn gordel; ON gort, gurdel gyrdan = ww gorden, omgorden gyrig = bn geurig gyrle = klein kind, meisje gyrta = gort gyrtpappe = gortepap gyrwefen = moeras; AS goar = moeras, veengebied gysarm = tweesnijdende strijdbijl; ON ghisarme h:: h... ze ... ha (ho) = have, hoeve, gehucht haa (hoo, hoe) =A ha habban (hewan) =A hebben habuc (heafoc) = havik habuccrod = havikkruid (# bitterkruid) hac = hak, houweel, schoffel hac = soort korte bijl met dwars blad om houtvlakken te effenen; o.a. gebruikt in de botenbouw hac = soort bijl met lange steel en dwars blad om grond om te spitten; ML tjankol hac (hacta, hax) = uitsnede, uitgehakt stuk bos, clearing in bos haca = grendel haca (hac, hoc, wincelhaca) = haak, hak, houweel, winkelhaak, hoekhaak NB in de haak = in de winkelhaak = in orde hace (haecce) = haak hacce = hak, hakmes, pikbijl haccebord = hakkebord (# muziek) haccian (haxan) = hakken, schoffelen haccle (bracce) = soort ijzeren kam om vezels (vlas, hennep, e.d.) te scheiden; vlas- of hennepkam hacod = hecht, snoek (# vis); ON heket hacta (hac) = uitgehakt gebied in bos NB Hengelo/TW De Hakte (buurt) -had (-hed, -hod) = -heid, -dom, -schap VB cildhad = kindheid hadric = knopherik (# kruid); ON haderic haec (hec) = hek, poortje haecce (hace, hoecce) = haak, kromstaf, bisschopstaf haedh = heide; AS hiet; ME heath haedhe (heddeman) = heidebewoner haedhland = heideland; AS heetland, hietland haedhen {AVA haedhe = heidebewoner} = heiden; zo noemden christenen mensen die zich niet hadden bekeerd tot het christendom haefen = zn haven; > heafan = hemel haefot = inhoudsmaat voor graan; ON havot haefre = haver; ASoud hawer haefresacc = haverzak (# matras) haeft = zn heft, handgreep haegl (hagol) = hagel; ON haghel; AS haegl, hoagl haeglan (hagalian) = hagelen; ON haghlen, hagglen haeglcruc = hagelkruis = kruis om gewas te beschermen; AS haeglkruus haeglscyr = hagelbui; AS haeglskoer haeglsten = hagelsteen haeglstorm = hagelstorm; AS haeglstorm haegtes = heks; ON haghetisse hael (hal) = heel, gezond haelan = helen, gezond maken, halen haelcunst = heelkunst, heelkunde, geneeskunde haele = heil, held haelster = halster hael = zn heil haelig (hilg) = heilig haelth = gezondheid haer (her) = zn haar (# lichaam); ON haer, hair; ME hair haer (her) = bz haar; ON haer, hair haera (haru) = zn haar = begroeide hoogte, zandrug, zandhoogte; AS har haerdrag = haardracht haerefst = herfst; ON herefst, hervest; AS harfst, harfs, haarfs haerf = zn oogst haerfan = ww oogsten haerfest = zn oogst haerfestan = ww oogsten haernett = haarnet; gebruikt om haar in vorm te houden haerfsan = rouwen > PgAng/Harfsen Haerfsen = Rouwtijd (herfst) = tijd van bezinning en rouw > PgAng/Harfsen harfssunna = herfstzon; AS harfszunne haerfta = oogst, herfst haesa (heasa, haessa) = heze, hees = bos van bomen of struiken van één soort; kreupelhout; ON hese NB Wolfheze (dorp bij Arnhem) betekent Wolvenbos. De regio valt binnen oud Anglisch gebied. Wolfheze is al vóór 800nC bewoond. Dus voor de instroom van Franken en Saxen in NO Nederland. haering = haring (# vis) haesel = hazel, hazelaar (# boom); >A hassle haeselnut {mv haeselnutu} = hazelnoot haeselnutu = hazelnoten haessa =A haesa haest = haast; heftigheid; ON haest haestig = haastig haet (hod) = hoed; ON huet; AS hood haett = heet > ww heton haetu = hitte hafenian = grijpen; VA NL havenen = toetakelen, beschadigen haga = haag; ON haga, hage hagalaz = harmonie, heil en geluk > PgAng hagalian (haeglan) = hagelen; ON haghlen, hagglen hagathorn = hagedoorn (# struik) hagol (haegl) = hagel; ON haghel hagolcruc = hagelkruis = kruis om gewas te beschermen hagunnan = ww beginnen -haid = -heid; AS/Gro -haid haitha (hedde, haedh) = heide Haitabu = Heideborg hal = zn hal hal zn =A hel; >A heall hal (hael) = bn heel, gezond, ongeschonden; ME whole; MA hael hal- (hel-, half-) = half halcunst =A haelcunst haldan = houden, vasthouden, pachten, huren; ON halden, holden; ME hold haldere = houder, pachter, pachthouder halding = pacht, pachtland, pachthoeve hale = bn heel, hele; AS/Gro haile; MA hael haleg = heilig Haleg Aefen = Hielige Avond; AS hilligen aovend Haleg Maent = Heilige Maand = december half (healf) = half; ASoud helv -halfa = -halve, omwille van halfwaeg = halfweg, halverwege halfsaed = halfzaad = mix van twee graansoorten in gelijke verhouding halge = heilig halgian = ww heiligen, vereeren hallinc (hellinc) = halve penny (# munt) hals = hals ham = ham = gerookt rundvlees ham (hem, heym) = huis, woning, woonplek, oord ham (um, stedt) = locatie, plek, plaats, huis, stede, oord ham = onderlopend grasland aan water > hamric hama = haam = jukband voor paarden, borstriem hamer = hamer; ME hammer hamlet = klein oord, gehucht hamma = beboste hoogte in moeras; AS hamme hamol = hamel = engerling = larve van meikever hamric = versterkt huis, borg, burgt hamric = onderlopend grasland bij hoogland hamstede = heemstede = groot landhuis, omgracht en met singels (= buitenmuren, ringmuren, wallen) hamweard = huiswaards; ME homeward han (he) = hij; = van hem, zijn han* (hume, hyme) = huis, tehuis han = slijpsteen hana (rystar, roastar) = haan; AS hoane hanan = ww slijpen hanc = hang, neiging, helling, kram, rek, droogschuur, trek; AS hank hanc = kreek, rivierarm; ON hank hanc = heup, schenkel; ON hanc hanciser = hangijzer = ijzeren ketting met haak (# gereedschap) hand = hand, handvat, greep, wegwijzer; ON hand; AS+SW haand handaex = handbijl; ON handaex handtreowa = belofte van trouw; ON hanttrouwe hangian = ww hangen handig = handig hann (crane) = kraan, tapkraan happe = hap, mondstuk, fopspeen; AS happe happen = happen, gebeuren happening = geruststelling, gebeurtenis happig = happig, verlangend happigniss = tevredenheid, blijheid har = bn grijs har = grijsaard; ON her = heer; > here har =A haera hara (hasu) = haas; ME hare harant = arend (# roofvogel); ON harent harg = vesting harkan (lystian) = horen, luisteren; ON horken harle =A herle harsc = bn ruw, grof, stug hartha = zn de harde, sterke, ruige hartha = zn hard en ruig gebied hartha (heard) = bn hard, gehard, sterk haru (haera) = hoogte, heuvel (# ZWHp9) Harvel = Harreveld/Achterhoek > PgAng/Harreveld harwan = ww eggen (# landbouw) harwe = zn eg (# landbouw) hassle =A haesel NB Locaties: Hasselo, Hasselbach, Hasselfelde/Harz hassuc* = graspol, knielkussen hasta (lance) = speer, lans; > PgAng/Hasten hasu = bn grouw, grijs hasu (hara) = zn haas; ON hase; > PgAng/Koolhaas hasufot = hazevoet (# plant) hat = bn heet hatan (heton) = heten; heht = hij/zij heet; ON hieten; MA hetan hatian = haten hathir (haitha) = heide haugh = bn hoog; ON hoghe haugh (hog, hiog) = zn hoogte, hooggelegen plaats, plateau; AS/HZ/Aalden hooghe haugh = zandige rivieroever haughstrate = hoogstraat = winkelstraat haukan = stelen; ON heuken haukar = dief; ON heuker; ME hawker hauw = houw, slag hauwan (howan) = houwen, slaan, vechten hauwberc = maliënkolder hauwel = houweel; ON hauweel hauwlan = halen, slepen, trekken have (hof, hofe) = have, hoeve, vee, bezit, eigendom > PgAng/Have haveland = land van de have; ASoud havesland haveling = bestuurder; ASoud hoveling havesatu (satu) = havezate, zate hax =A hac, hacta = clearing in wildernis of bos NB Haaksbergen was vroeger Haxbergen. In Yorkshire ligt twin Haxby, wat hetzelfde betekent. haxa* = gehakt, gerecht van gehakt beenham; AS/HZ haxe haxal = gehakt veevoer, e.d.; AS haksel haxalan = haxelen, fijn hakken, mengen haxan (haccian) = hakken he [hie] (hy, hie, han, se) = hij; ON hi; AS he [hee], hi; SW hi heada* = hede = vlasafval headha (haitha, hedde) = heide; AS heedt, hiet, hedde headon = heden, tegenwoordig; ASoud hiden heafan = ww hebben heafan (heben) = zn hemel, hiernamaals; ON hevan; > haefan = haven heafanricae = hemelrijk; ON hemelrice heafoc (habuc) = havik; ON havec, havic heafod = hoofd; ON hovet heagan = omheggen, omheinen, beschermen >A heage heag =A heah = hoog; AS heeg, heech; EZ hech heagde (hiehta) = hoogte; AS heegde heage = heg, haag; ON hege, heghe, haghe heah (heag) = hoog; EZ hech; ME high healdan = houden > heoldan healf =A half; AS helv healh = hoek heall = zn hal, zaal, huis, landhuis, landgoed, paleis >A hel healm = halm, stengel hean = bn veracht, laag hean = hoon, schande hean = rust, kalmte heanding =A heaning; ON heindinge heanes = hoogheid (# titel) heanig = rustig, kalm; AS heanig heaning = omheining; ON heinige heoldan = ww houden; AS holden heap (hyp, hoope) = hoop, stapel, hoogte; ON hoep, houph; AS haep, heup heapan = ww hopen; ASoud haepen heapian = ww ophopen, stapelen hearcnian = horen, luisteren; ME hearken heard (hartha) = hard; ON harde = 1: zeer, erg, sterk; 2: nauwelijks, matig (= ME hardly) Heardingas = Hardingers = volk van Hardingen > PgAx (Hardingen) hearic = herik (# akkerkruid) hearm = schade, letsel, kwaad, leed, ellende, smart, pijn; ON harm hearmian = schaden, pijnigen, kwetsen hearnes = harnas; ON hernas hearpan = zn harpen, harp spelen hearpe = harp hearpere = harpist, harpspeler; ON harpere hears = zn hars; ON hars(t), hers(t) heasa (haesa) = kreupelhout heasta = land met veel kreupehout; ON heast heawan = houwen hebban = heffen, oprichten, optillen; vt hefde hebben {hev, had, had} (habban, haefan, hewan) = hebben; MA hebban hebban, hev, had, had; Ick, ye, he/se, we, ye, se hev/had had heben =A heafan hec =A hecce hecce (haec, hec) = hek, poortje; AS = hekke hecg [hedge] (heg, hegge) = heg, haag; ON hecge, hegge; AS hegge hecghog = egel; ME hedgehog hecgmusge = heggemus (# vogel) hecle = hekel = 1: plank met spijkers om vlas te bewerken; 2: afschuw heclian = ww hekelen = 1: vlas over een hekel halen; 2: verwijten -hed >A -hod hedde (haitha, haedh) = heide; ON hedde heddeman = heideman = heidebewoner hede =A hedde = heide NB Hedeby = Haitabu = Heideburg = oude hoofdstad van Angeln hedehus = heidehuis, huis op de heide heeg = haag, heg; ON hage, hegge; AS heeg, heege; AS/Zalk hieg; ME hedge heegde = bouwland omheind met haag; AS heegde heegweard = landwacht = bewaker van heegden; ME hayward heel = zn heel = nageboorte van koeien hefan = ww heffen hefbeam = hefboom hefcrane = hefkraan hefde = hief (vt hebdan) hefig = bn hevig, zwaar hefigtieme = bn lastig, zwaar, belastend heg (hecge, hegge) = heg, haag; ON hecge, hegge; AS hegge hegge =A heg heir (her) = heer, landeigenaar; ON heir, heyr, here hel (hal) = zn rijp, bevroren grond, hel; NB >A hell, heall hel = zn hel hel = bn hel, leder, licht hela = zn hiel; ME heel helhound = hellehond (# Mythologie) hell = zn helling, schuinte, hellend vlak, schuin vlak hellan = ww hellen, schuin staan, schuin aflopen hellig = bw boos, woedend; AS hellig hellinc =A hallinc; ON hellinc helm (helmet) = helm (hoofddeksel) helma = helm = stuurwiel om roer van schip te regelen helmbart = hellebaard (# wapen) helmet (helm) = helm; ON hellem help = hulp helpan = helpen helspittan = hielspitten = vestingseis (traditie) in markegronden; > PgAng/Hielspitte helstan = kristal hem =A ham hemedhe = hemd hemman = ww beteugelen hemmol (sceo) = zn hemel, lucht; AS hemmel hemmolcaeg = hemelsleutel (# donderkruid) hemp (henep) = hennep hempbracce (haccle) = hennepkam = plank met spijkers om hennepvezels te scheiden hempsaed = hennepzaad = oliehoudend zaad henep (hemp) = hennep henepacre = hennepakker henepsaed = hennepzaad Heng- = Eng-, Ang-; > PgAng/Heng- henge = hengsel; ON henghe hengest = hengst; ON henxt hengist =A hengest; ON hinxt henn = hen (# pluimvee); ON henne, hinne hensi = tenzij heod = hut; AS hot NB Hottenvoortsweg in Raalte. heoda = gehucht; AS/AH hoede NB Armhoede (gehucht in Lochem) AVA earm (arm) + heoda (gehucht) NB Armfield in Engeland heoldan = hielden; > healdan heolstor = holster (# pistool) heopa = hiep = bes van hagedoorn heopa = joop (# plant) heord = horde, kudde; > hirde heorde = vlasvezel heorot (heort) = hert (# dier) heorr = scharnier heort (heorot) = hert (# dier) heortbal = hertenbal = voorjaarsfeest (3o april) waarbij ongehuwde mannen vermomd als hert een nacht lang feest vieren in een drinkhal heorte = hart heortfeaste = hertenfeest, bokkenbal Feest waarbij ongehuwde mannen vermomd als hert een nacht lang feest vieren in een drinkhal. heortweda = hertenweide heordh = haard heordhfyr = haardvuur her (haer) = zn haar; ON haer, hair her (heir) = heer, landeigenaar; ON here her = vz hier; ON her; AS heer; ME here here 1 = heer; ON her > har here 2 = leger; ON heir herebaen = herebaan = brede en belangrijke weg voor verplaatsing van troepen; ON heirbaen hereban = dienstplicht; ON heirban herebeorg = AVA here (leger) + beorg (borg) = legerplaats, kazerne, herberg; ON hereberghe, heirborg hereman = soldaat herereaf = legerleider, legerofficier herescare = legergroep; ON heirschaer heretoga = veldtocht; ON heirtocht herfe = vererfbaar stuk grond; ON herve hergan = ww eren hergian = ww plunderen, teistern, martelen hergy = hond voor de lange jacht heriman = legerheld, oorlogsheld herkien = ww horen; ME hark > hieran herle (harle) = weefsel van vlas of hennep herlic = heerlijk, van de heer (landeigenaar) herlicdom = heerlijkheid; ON heerlijcheit herr =A her, heir herscop = heerschap, landsheer, leenheer; ASoud herschop herse = paardekar hertuge = hertog, generaal; ON hertoghe heru = zwaard hesp = heup, gewricht; ON hespe het = had; SW het = heeft heton = heten, verzoeken; ON hieten > haett heton him secgan = laat hem zeggen heton him secgan Bretweala nahtnesse = vertelt hem over de rampspoed in Brittannia heton him sendan maram fultum = vraagt hem meer troepen te zenden NB ON (1591): Joncheer Johan van Steenwijk hadde Verdougo hieten doen ... had hem laten weten hetting = weide, weiland; AS hetting NB Hettingstraat in Bronkhorst. hev = heb, heeft; AS hev; >A heafan hevan {hev, had, had} = hebben >A hewan hevet = heeft; ASoud hevet hewan (hevan, hebban, habban) = hebben; AS hewn; ASoud hewenn heym (ham) = heim, heem Hic (Ick) = ik hid (higid) = 120 acres = hoeveelheid land nodig om 1 hiw te onderhouden; 1 hiw = 1 huishouding = 1 familie + medewerkers hidan (hydan) = verschuilen, verbergen hide (hyde) = schuilplaats, bergplaats hider = vz hierheen hie =A he hieg =A hoy hiegan (hoyan) = ww hooien hiegbaerg (hiegsticc, hoybaerg, hoysticc) = hooiberg hiegland (hoyland) = hooiland hiegslaeg (hoyslaeg) = hooislag, laaggelegen hooiland hiegsticc =A hiegbaerg hiehta = hoogte; AS heegte, heegde, heghte hieldan = buigen, hellen; ON ww helden hielf = handvat, steel hier = hier hier die = deze; NB ZuidHollands/ZuidAfrikaans hierdie = deze hiera dagum = deze dag hieran (horan) = ww horen; ASoud haren hiere = bn vriendelijk, zachtmoedig hiere (hire) = bz haar higian = streven naar; VA NL hijgen higid =A hid higora = meerkol, ekster, specht hilbe = ?; NB Hilbing (fam.naam) hilg (haelig) = heilig him = hem; ON him; SW him himthigi = ter ere van hem hin = heen; AS hin hinaef = hiervan; ON hinof hinase = behalve hind = hinde hinde =A te + inde = ten/ter einde; AS/VWoud hinde hindrian = hinderen hinny (hunig, honech) = honing hiog =A haugh hire (hiere) = bz haar hirde = herder hirdhound = herderhond hirdstaef = herderstaf his = bz zijn, van hem hiscrane = hijskraan hissan = ww hijssen hit = het, had; AS et; SW et hiw = huishouding; 1 hiw = 1 familie + medewerkers hiwan (guman) = huwen hiwlic = huwelijk; AS hylik hladan = ww laden hlaedder = ladder; ON+AS ledder hlaeder =A hlaeder hlaedig (laedig) = bn leeg, vrij, ongehuwd; ON ledich, ledig hlaedige (laedige) = jongedame; Elzas: Ledige = vrijgezelle dame; ME lady hlaefdige =A hlaedige hlaera (hlar) = laar = clearing, open plek in bos, weide, boomgaard, drasland; ON laer, lare hlaes =A hlot; ON laes hlaest = last hlaf = loof, blad; ME leaf hlaf = stuk brood hlaford = broodheer, landheer, leenheer, heer; ME lord hlar =A hlaera hleapan (leapan, luppan) = lopen; AS leupen, luppen; ASoud loepen; MA leapan hleapwince (cifwit, ciwit, pewit) = kievit; ME lapwing hlehhan (lehan) = lachen; AS lahhen hleo = lij, oever, laagte, luwte, beschutting, schuilplaats; AS/AH lei; ME ley; zt -lee hleodryhtne (leodryhtne, torcca) = torque (# gouden sieraad) hleom = soort plant; >A hleomoc hleomoc = soort slootplant; uitgang -oc = -achtig; de plant lijkt dus op een plant met de naam hleom hleonian = leunen hleowe =A low, hliwe; ME low, -low hlid = deksel hliehhan (liehan, hlehhan) = lachen hliodh (sang) = lied; AS leed hliwe (hleowe, hly) = bv luw, zonnig, warm; ON hly = warm hlot (hlaes, las) = lot, stuk land; NL lot, bebost strook land > PgAng/Kyllot hlowan = loeien; BT koeien hlud = luid; AS luud, lude hlutor = louter, helder, zuiver hly (hleowe, hliwe) = zn luwte, warmte; ON hly = warmte; ME -ley, -ly hneaw = karig, schriel; VA NL nauw hnaep = nap hnecca = nek; AS nekke; ME neck hnigan = nijgen hnitu = neet (# insect) hnoll = nol, duin, zandheuvel, bult, kruin hnoppa = wolvlok; ON noppe hnutu (nutu) = zn/mv noten ho =A hoe hoc (hoecce) = hoek, haak; ON hoec; AS hoak, hook hoc (hoecce) = stuk land, buurt, streek, oord; ON hoec; AS hook hoc (hoecce) = scherpe punt, priem, steekwapen; ON hoec; AS hook hoc (angul) = vishaak; ON angel hoc (haca, wincelhaca) = winkelhaak, hoekhaak hocan = ww hoeken, aan de haak slaan, arresteren, steken hocer = hoeker (# visboot) hochpott = hutspot (# gerecht) hocig = hoekig (# vorm); hoekig, stroef, stijf (# gedrag) hod (haet) = hoed, huif, hoogte; AS hood; > PgAng/Hoed -hod (-had, -hed) = -heid, -dom, -schap hoda = schuiloord, gehucht; AS hode, hoed hodan (hutan) = ww hoeden, schuilen, beschermen; AS hoden hodcarre (sealwaegn) = huifkar hodere (cepere) = hoeder, opzichter hodig = groot gebouwd; AS hodig hodig = zn soort kraai hodmakere = hoedemaker hodmakery = hoedenmakerij hoe (ho, hoo, how) = hove, gehucht hoecce (haecce, angol) = hoek, haak, kromstaf, pikhaak, etc hof = hoef (# paard, etc); AS hoov hof (hofe) = hof, woning hofdaegas =A hoffeastes = hofdagen = Middeleeuwse traditie waarbij de koning iedereen uitnodigde om gratis bij hem feestelijk te komen eten; > PgAng/Hofdagen hofe =A have hoffeastes = hoffeesten =A hofdaegas hofiser (horssco) = hoefijzer; AS hoofiser hog (haugh) = zn hoogte; ON hoghe hog (haugh) = bn hoog; ON hogh hog = varken, zwijn hogan = ophogen, hoger maken; ON hoghen hogh (hug) = omarming, knuffel hoghan (hugan) = ww blij maken; ON hoghen Hogmanagh = Oudjaarsdag, 31 december hoh = zn hoogte hol = zn hol, boog, gat, laagte, grot, gehucht; ON hol, hoel; AS hool holbloc {mv -s} (clump) = klomp; ON holleblok holblocs = klompen, holleblokken holbrigge = boogbrug; ON hoelbrughe holc = holle ruimte hold = genadig, genegen, trouw; ON hold hole (houle) = riool, afvoer, greppel; ON hoele holh = bn hol; ME hollow holm = schiereiland holstede = kleine woning; ASoud holstede holt = hout, groep bomen, bos, boom; ON+AS holt holtan = hout kappen en bundelen; AS holten holtbreal = houtzaak, houtmarkt; ON houtbriel holtbrecere = timmerman, houthandelaar; ON houtbrekere holtbrecery = timmertoko, houtzaak holtcopere = houthandelaar holtcopery = houthandel holthoc = berghoek voor hout; AS holthook holting = vergadering; AS holting, hulting holtman = houthandelaar; ON houtman, houteman holtrihter = voorzitter van een vergadering; AS holtrigter holtspraec = rechtszitting; ON holtspraek; AS holtsproake holtslaeg = nat laagland met bomen; AS holtslag holtwaeg = weg door of langs bos; ON holtweg holtwerc (wudwerc) = houtwerk, houtbewerking homm = kniebocht, schenkel (# vlees) hommic = hommel (# bij); AS hommike homor = hamer, steen, rots; AS hammer hona = haan (# pluimvee) honan = ww hangen; AS hungen hondere = hoenderhouder hondery = hoenderij hone (houndre, houn) = hoen, hoender; ON hoen, hon (mv hoendre); AS hoon hones = hoenders honta =A hounta hontheof = kippedief; ON hoenredief honwaithe = hoenderwei honech (honig, hinny) = honing; ON honich; AS honnig honechmaerct = honingmarkt hoo (hoe) =A hoe hoope =A heap hoose (hus, huus) = huis; AS huus, hoes hop = droog land in moeras hop = hop = blaasinstrument van bast van een lijsterbes; AS hopke hopa = hoop; ON hope, hoep; AS hop, hope; ME hope hopp = hop (# gewas) hoppian = ww hoppen, huppelen; AS hopken hopu = hop (# vogel) horan (hieran) = horen, luisteren horde = horde, troep hord = voorraad, schat hordere = voorraadbeheerder, schatbewaarder hordian = ww vergaren, bewaren, sparen hore = moeras, veen; AS/NO.Drente hore hore (hur) = zn hoer horle = zn horrel, bocht, gebogen stuk (hout, land, e.d.); AS horrel horlefot = horrelvoet = misvormde voet horlepipe (hornpipe) = horrelpijp, hoornpijp (# muziek); ON horlepipe; AS horrelpipe horn (hyrne) = hoorn (van dier), stuk hoekig land, blaasinstrument (# muziek); ON horne; AS horn, heurne hornblawan = hoornblazen hornblawere = hoornblazer horndans = hoorndans = oude dans waarbij mannen een hertegewei op hun hoofd dregen hornec = hoek, hoekig land; ON hornec, hornic hornig = hitsig, wellusting, wulps hornpipe = hoornpijp; AS hornpipe horrig = bn horig; AS horrig, hoarig horrig = zn horige; AS horrige, hoarige horrigniss = horigheid horrwyrm = meikever (# insect); AS horrewurm hors (hros, peard) = hors, paard; ON hors horsblom = paardebloem (# bloem) horscarre = paardenkar = kar getrokken door paarden horscepere = paardenhouder horscepery = paardenhouderij horscopere = paardekoper horscopery = paardekoperij, paardehandel horscrodd (slufhacc) = reukgras (# onkruid); AS horskroed, slofhakke horsfael = paardeveld, paardewei; AS peardeval horsfeld = paardeveld horshaer = paardehaar horsmaerct = paardenmarkt horsman = ruiter horsmennere = paardemenner horssco (hofiser) = hoefijzer horsweda = paardewei hose = beenbekleding, lange kous; AS hoos = broek houlan (howlan) = huilen; AS hulen houlbrygge (houle) = hoelbrug = hoge stenen brug over water houle =A hole; ON hoele houn (hone, houndre) = hoen NB1 Hounslow (UK), Hoenlo (Ov), Hoenderloo NB2 calquhoun = kalkoen hounta = hoenderveld; ASoud hoonte hound (hund, hond) = hond, jachthond; AS hund, hoond houndre {mv -s} (houn) = hoender how (hoo) = zn huis, oord NB Vele namen met How of -how van kleine plaatsen in Cumbria. howeard = dorpswachter howan =A hauwan howlan (houlan) = ww huilen hoy (hieg) = hooi; ASoud hoy, hoey hoy pluccian = hooi plukken hoyan = hooien; AS/VWoud hoeyen hoybaerg (hoysticc, hiegbaerg, hiegticc) = hooiberg hoyland (hiegland) = hooiland; ASoud hoyland hoymaent = hooimaand = juli hoypluccere = hooiplukker (# ambacht) hoyreac = hooirek, hooiberg hoysceadd = hooischuur hoyslaeg = hooislag = laag gelegen hooiland; ASoud hoyslaeg hoysticc =A hoybaerg hoywaegn = hooiwagen hraeda (raed) = raad, advies, bestuur hraegel = kleed, gewaad hraefn = raaf hragra = reiger hratian = vallen, wankelen, haasten; NB NL rete snel hreac (rec) = rek, rook hreaw (reaw) = bn rauw hreddan = redden hremman = remmen hrenian = ruiken hreod (reat) = riet; AS reet, rait (Gro); ME reed hreodan = versieren hreosan = rijsen, opstaan hreow = rouw; NB hreaw hreowan = ww rouwen hreran = ww roeren; ME stirr hrif = rif, buik; ON href = onderbuik hrim = rijm, rijp; ON rime; AS riem; ME rime hriman = ww rijmen, rijpen; ON rimen; AS riemen hrinan = aanraken hring (ring) = ring hringan (ring) = rinkelen; ON ringen; ME to ring hringbeard (ringbeard) = ringbaard hris (rese, ryse) = rijs, rijshout, tak, struikgewas; AS rese, reise hrisbusk = rijsebos = bos met veel rijshout; AS riesebos hrisholt = rijshout = takken en twijgen van wilgen en andere taaie houtsoorten hrissan = rissen, afscheuren, schudden hrist = rijst hroc = roek (# vogel) hroeran = ww roeren, bewegen hroering = beweging wit and hroering = fitheid en beweging (Woluspa) hrof (hrove, thaec) = roof, dak; ON roef, rouf, roof; AS rof; ME roof hropan = roepen, schreeuwen; MA ropan hros (hors) = ros, hors, paard; ON ros; AS ros hroscomb = roskam hrosdeoc = rosdoek = zak voor paardevoer hrosmaesse (cawtar) = rosmes = scherp puntmes in ploegbalk hrosmylen = rosmolen hrost = hoenderhok, hoenderstok; AS roest hrostar (russal) = rooster, luik hrove (hrof, thaec) = dak, daken* hrum = roet hrung = rung = stang, trede, sport van ladder hrutan = snorken, gonzen hrycg = rug, bergrug; ME ridge hrydher = rund hrydhing (rade) = rode = gerooide plek, ontgannen land hrympel = rimpel hu = hoe?; ME how huccle (uccle) = zn ukkel, ukkie, klein kind, iets kleins huccle (uccle) = bn klein, teer huccleberie = kleine bes (# vrucht, plant) hudan = in gebruik hebben; AS huden hueren = huren; AS/VWoud hueren huf = huig; > hyge hufe = muts hug (hogh) = omarming, knuffel hugan (hoghan) = ww blij maken; ON hoghen hugan = heugen, herinneren hugian = troosten hulic = watvoor? hulc = vrachtboot; ON hulc, holc hulle (hyll) = heuvel; ON hil, hul, hulle hume (hyme, han) = huis, tehuis; AS huume, heume; >A um (huis, oord) hummock = heuvel, hoogte in drasland; > PgAng/Hummelo humore = humor, temperament; ON humore humore = vocht, lichaamsvocht hump = zn homp, groot stuk, bult hun = bn geelbruin, oker Hun (Hune) = Hun; later Frank, Sax; ON Huyn; NL Hun; AS Huun; ME Hun hun = grote kerel, gemene vent; AS hune hund [hont] (hound) = hond, landmaat, tiental (AVA hand); AS hund; > hundred hund [hont] (hundred) = tw honderd hundcarre (dogcarre) = hondekar = kar getrokken door 1 of meer honden hundeahtatig (LB 10x8; LV eahatatig) = tachtig Hundingdum =A Hundigum Hundingum = Hunzingo; gebied in Groningen hundred* [hondrid] (hund) = tw honderd; AVA hund (tiental) + red (rood, aantal) = rode hond; NB hund = tiental hundred = legergroep van 100 man uit zelfde regio hundred (scir) = deel van een graafschap; > PgAng/Hundreds Hune =A Hun hungor = honger >A hyngran hungran = hongeren hungrig = hongerig hunig (honech, hinny) = honing; ON honich; AS honnig hunta = jacht, jachgebied; AS hunte NB Ysselhunten en Veldhunten bij Ulft in de Achterhoek. huntan (huntian) = jagen huntere (huntelere, huntman) = jager NB Veldhunten en Ysselhunten zijn loacties bij Ulft in De Liemers. Mogelijk waren dit ooit jachtgebieden. huntelere =A huntere huntian (huntan) = jagen huntinge = jacht huntman (huntere) = jager hur (hore) = hoer hurding = afrastering, schutting hurhona = hoerhaan (# raaf) hurr = haast, gerucht hurran = ww haasten hurrig = haastig hursel (hyrnet) = horzel (# insect); ON horsel, hursel hurst = hoogte begroeid met struiken; ON hurst; AS horst; NB >A hyrst hus [hus, hos] (hoose, huus) = huis; ON hus; AS huse, huus, hoes, uus (Giethoorn); EZ hüs; MA hus; ES/York hos husbonda = man, echtgenoot AVA hus+band; ES/Yor hosband husbow = huizenbouw husbreccing = huisvredebreuk; ON huesbreckinghe husgast = huisgeest; > PgAng/Geesten husgos = huisgans; ON huusgans husholdan = ww huishouden husholding = zn huishouding husian = ww huizen husinge = huis + alles wat erbij hoort; ME housing husleac = huislook (# kruid) husman = pachter, boer huswa = hoezo; ME howso huswaeter = huiswater = water voor huishoudelijk gebruik hut [hut] (heod) = zn hut, werkplaats, fabriek hut [hoe:t] (horn) = zn schreeuw, hoorn; ME hoot hutan (hodan, cepan) = ww hoeden, verzorgen hutan = schreeuwen, hoornblazen, toeteren; ME hoot (claxoneren) hutar (cepere) = zn hoeder hutcom = hutkom; >A comheod (komhut) hutman = hoornblazer; =* ON/AS/Gro hoetman NB Hoetmansmeer, gehucht bij Bovenpekela in Groningen. huus =A hus hwa {whaet, whaes} = wie?; ME who hwaeg = zn wei (melksubstantie); ME whey hwaer (hwar) = waar?; ON waer; > waru hwaerbi = waarbij; ON waerbi hwaessan =A waessan hwaet = bn gewet (van ww wetten = slijpen) hwaete = weit, boekweit; >A weatha hwaethre ofer = ww overtreffen hwanne (hwenne) = wanneer?; ON wan hwar (hwaer) = waar?; ON waer hwat = wat?, wat, iets hwealf = gewelf hwearf =A wearf hweather (weder) = zn weder, weer; ME whether; MA weader hwelc (hwilc) = welk; ME which hwelp = welp hwehol =A hweol hweohhol =A hweol hweol = (hwehol, hweowol, hweohhol) = wiel hweorfan = zich wenden, veranderen, gaan; VA NL werven hweowol =A hweol hwenne (hwanne) = wanneer?; ON wen hwethrae (eagther, egtir) = echter, hoewel hwett = bn nat hwettan = ww wetten, slijpen, scherpen hwettstan = wetsteen, slijpsteen, scepter* hwi = waarom?; ME why hwid (with, mid) = vz met hwil = wijle, ogenblik; ON wile; AS wiele; ME while hwilc =A hwelc hwilpe = wilp, wulp (# strandvogel) hwilum = bn wijlen hwisprian = murmelen; ON wisplen; ME whisper hwistlian = ww fluiten, sissen hwit (wit) = wit; EZ wiss hwiting (wyting) = wijting, witvis hwopa = dreiging hwopan = dreigen hwosta = hoest hwostan = hoesten hwylfan = overwelmen hy [hay] (he, hie, han, se) = hij; ON hi; AS he [hee], hi; SW hi hyd* (hid) = huid; ON hude, huet; AS huud hyd (hid) = huid = landmaat hydan (hidan) = verbergen, verstoppen; ON huden, hiden hydecopere = huidenkoper; ON huydecoper hydecopery = huidenzaak; ON huydecopery hyek = eik; ON heek, hyek >A ac NB Hyekenduinen (DenHaag) = Eikenduinen hyf (hyve) = korf hyftar = hufter, schurk; AS hufter hyg = bn hoog; AS heug hygan = ww hijgen hyge = zn heug, zin, trek; AS heuge hyge = zn keel, strot hyglic = trots, hooghartig; AS heuglik hyglig = hogelijk hygniss = hoogheid, adel; AS heugheid hyll = heuvel; ON hil, hul, hulle; AS/VW hil, hul, heul; ME hill hyme (hume) = huis, tehuis; AS hume, heume NB De Heume, gehucht tussen Ruurlo en Halle (Achterhoek) hyn = hoen; AS heun hyndar = hoenderen hyngran ww hongeren; > hungor hyp (heap) = zn hoop, stapel; AS heup hype = zn heup; ME hip hyr = huur hyran = ww huren hyran = ww horen, behoren; AS hoaren hyrdere = huurder hyrdel = horde hyrian = huren hyrne =A horn hyrnet = hoornaar (# horzel, insect) hyrst [hurst] = horst, zandbank, hoog gelegen grond; ME hurst; NB >A hurst hyrst = 1: rust; 2: tooi, wapenrusting hyrstan (raestan) = ww rusten hyvan = ww wonen, bergen hyve (hyf) = hoeve, korf, bijenkorf; ON+AS huve i:: ian (and) = en -ic (-oc) = -ig; >A -oc -ic = in plaatsnamen: afleiding van wic (wick) = wijk; VB Doornik Ick (A, Ah, Hic) = ik; ON ick; ML Aku idel = ijdel iefers = bw ergens iegland (ey) = eiland ieldast = oudste (van); AVA eald = oud >A eald ieldra = ouder (dan); AVA eald = oud >A eald ieldu = ouderdom, leeftijd ierfan (ierfian) = ww eren, bezitten ierfe (aerfe, yrfe) = erfdeel ierfian (ierfan) = ww erven, bezitten iewan = tonen, aantonen ifer = ijver; AS iever ifig = eiloof (# klimop); AS efeu; ME ivy ifrig = bn ijverig; AS ievrig ilc (elc) = elk ilcan daege = elke dag ile = eelt imbe = imker imposta =A posta in = in; EZ em inbetwixt = intussen, ondertussen, tussen ince = inkt; ON incte; AS enk inde = einde; AS/VW inde ing =A inga Ing- =A Eng- -ing (-ung) = -ing, -en -ing = al wat hoort bij, horend bij, volk van, afkomstig van; > PgAng -ing NB1 Brunting = Brunt (mansnaam) + al wat bij hem hoort NB2 Brunting = Brunt + al wie bij hem hoort = volk (familie) van Brunt NB3 huysinge = huis + alles wat erbij hoort; ME housing NB4 Kieling = iemand afkomstig van Kiel (locatie) inga (ing) = aanhang, familie, nazaat, volk, groep, stam inga (ing) = regio, streek, gehucht, buurt Ingal = Angel > PgAng/Ingaldinghem ingast = hengst Ingel >A Angel Ingeldes = van, uit Ingel (Ingle, Angle = Angel, Angelen, Angelland) Ingeldes ord = Ingeldes oord = oord van de Ingelen (Angelen) Ingland = Engeland; ON Ingelant Ingle (Angle, Engle) = Angeln Inglisc = Anglisch Inglish = Anglisch Ingol = Angol = Angel, Angul, etc > Angol inguran = ww instrooien; AS inguren inhave = inboedel; ON inhave -ink = versaxte vorm van Anglisch -ing; PgAng(ing/ink, Markelo, Versaxing) innan (upbouran) = innen innian = invoeren, inbrengen, opnemen inning = inning Iotena = van Iotum = van Jutland Iotena kunn = volk afkomstig van Iotum = volk West Saxum (Wessex) Iotene = Jutten Iotum (Ytum) = Jutland Ireland = Ierland Ires = Ieren irra = verward, verdwaasd irran = vergissen, verdwalen, verwarren is (isa) = zn ijs; AS ies -is (-s) {AVA his} = van, iemand van, zoon van VB Bennis = iemand/zoon van Benn; Lewis = iemand/zoon van Lew isa (is) = zn ijs isen = ijzer iser = ijzer; ON iser; AS ieser isergeatery = ijzergieterij; AS isergetery iserhut = ijzerhut isermine = ijzermijn isermylen = ijzermolen = molen die blaasbalg aandrijft om vuur ijzeroven aan te blazen; AS isermul iserofen = ijzeroven (# smeltoven) isersmidh = ijzersmid iserur (mosiser) = ijzeroer iserweorc = ijzerwerk, ijzerfabriek isern = ijzeren, van ijzer; AS isern isig = ijzig; AS iesig Isla >A Ysel islan = ww ijzelen isle = eiland; >A iegland Isle >A Ysel isle = zn ijzel Islego = Ysselgouw = Overijssel; >PgAng/Overijssel islig = bn ijzelig it (yt) = lw het; ON it itlig = ieder, elk; ASoud itlich iw (eow, ew) = ijf = taxus (# boom); AS eef, ief; ASoud iew, yw iwland (ewland) = land waar veel iewen (ijven) groeien; AS iewland, ywland j:: > y joc (juc, yok, geoc) = juk, span, raam, ingeheide paal joc = juk = landmaat > geoc jocc = jeuk; ON jock; AS jok joccan = ww jokken, schertsen, grappen; ON jocken joccan = ww jeuken, kriebelen; ON jocken; AS jokken joccan = ww verbinden, samenvoegen; ON jocken jocce = grap, leugen; ON joc, jock joccere = joker, grappenmaker, lolbroek joe (ju) = je, jij; AS/Gro+VL joe; >A ye joen (yon) = jouw; AS/Gro joen joffre (miss) = jufvrouw, jongedame jol (yul) = plezier, vrolijkheid, gijn; ON jolijt jolan (yulan) = ww joelen, lol maken jolbeam (yulbeam) = joelboom, kerstboom Jolfeaste (Yule) = Joelfeest > ZA/PgAng jolig = jolig, lollig, leuk, vrolijk, gijnig joncker = jonkheer jonckhere =A joncker jonckfraw = jonkvrouw jou =A yu joyan = plezier maken, neuken; ON joyen joyart = pleziermaker; ON joyaert joye = plezier, genoegen; ON joye ju (yu, joe, jou) = je, jou; AS/Gro+VL joe; AS/Gro/oud ju juc >A geoc juwa = jouw, uw; ON juwe k:: (ze c) Kantware = inwoners van Kent kas (kes) =A cass -ke (AVA lutke) = -ke, -je, -tje; ON -ken; AS/LM -ke -ken (-kin) =A -ke; ON -ken keol (kyl) = kuil; AS kuul, koele; ASoud kel kes =A kas -kes = mv van -ke kikan (cycan) = kijken; AS kieken; AS/Gro kaiken kikkan = ww kikken, schoppen killa = geul, diepte, bedding; ON kille -kin (-ken) =A ke; ON -kin kin =A cene kinn (kunn, cynne) = kinne, bloedverwant, familie, groep, volk kiva = gekijf, geschil, gevecht, strijd; ON kive kivan = kijven klagan (claegan) = klagen knaa (cnawan) = knap, weten knife [knaif] = mes; ON knif, knife; ME knife [naif] knipa = kneep, klein stuk land; AS knip, kniepe knipan (cnipan) = knijpen; AS kniepen knipe = keersluis; AS kniepe kol = kool (houts-, steenkool) kram =A craem kuning (cyning) = koning kunn (kinn, cynne) = volk; VA NL kunne Iotena kunn = volk van Jutland > Iotena kust (mv kuste) = zn kust, zeekust kuste = kusten landes kuste = kusten van het land kuthar = kundig kuyl (ceol) = kuil, kiel, kielboot (boot met één zeil); AS kuul; ASoud cule; ME keel. kwasa =A kwasing NB Kwazenboschweg in Brummen. kwasing (windbraek) = kwazing, rijshout, dun eiken hakhout of wilgenhout kweda = inzet, naam kwedan = kwijten, inzetten, noemen, heten kyl (ceol, kuyl) = kuil, kille, geul, diepte, gat; ON kiele, cule; AS kuul, koel; ASoud kel > PgAng/Kyllot kyrian = keuren, kiezen l:: labor = werk, arbeid, moeite; BU pijn, ellende; ON labor, laborre lac = gebrek; ON lac; ME lack lace [lake] (lacu) = meer, plas; ON lake, laak; ME lake lacu [lakoe] =A lace lad (myge) = jongen, jongeman lad = weg, reis, leiding ladic = ladik (# plant); ON ladic, ladeke ladna =A lad (weg, reis) + na (naar) = weg naar, reis naar NB Er zijn nog enige wegen in NO Nederland die beginnen met "Weg naar ...". laec = zn verwijt, gelijkenis, lak; AS laek laecan = ww laken, afkeuren, verwijten; AS laeken laecan = ww lijken laecan = ww lakken laece = bloedzuiger; ON lake laecs = bn 1: laks, lui; 2: verwijtbaar: ME lax laed (leada) = zn leiding, sloot, geul, wetering laedan = ww leiden, voeren leadere = zn leider, aanvoerder, gids; ON leeder, leder laedig (hlaedig) = bn leeg, vrij, ongehuwd; ON ledich, ledig laedig (hlaedig) = zn vrijgezelle dame; EZ ledig = vrijgezelle dame; ME lady laedige (hlaedige) = jongedame; Elzas: Ledige = vrijgezelle dame; ME lady laedseal = leidsel (# paard); ON leidseel laedtug = leidsel (# paard) laefan = lieven, loven, beloven; ASoud laven laeg (lah) = bn laag; ON laege = laag, vlak; AS leag; ASoud leech, lege; ME low; >A lough, low laeg = zn laagte; AS leagte laeg = loo, open ruimte; ME lee, ley; >A lough, low laeg = aardlaag laegh = ligging, positie; ON laghe laeks = laks laekshad = laksheid lael = buigzame twijg laenca = onderlijf; ON lanca laepan = lappen, verstellen, opknappen laepe = lap, stuk stof, stuk grond; AS/VWoud lappe laeppere = oplapper, versteller laer (hlaera) = laar = clearing, open plek in bos, bosweide; ON laer laer (laru) = lustoord laeran (leornian) = leren laerna = valk (# vogel); ON laerne laerys = larix (# boom) laes = zn grasland, weide, weiland > Breckles laesan = ww lezen laesbroc = weidebroek = broekland gebruikt als weide = natte weide laest (latost) = laatst; ON leest; AS laotst; SW laest; ME last laet (late) = bn laat; AS loat laet = zn horige, lijfeigene, onvrije; ON laet, late laetan {laet, laetan} = laten; AS loaten laetland = land van een laet; ON laetland, cijnsland laeth = landgoed, leengoed laeth = leenbedrag laetuwe = latuw (# sla) laeu = lauw, onverschillig laferce = leeuwerik (# vogel) lafian = ww laven, wassen lagh (lah, ley) = zn laag, laagland; ON laghe; zt -lagh, -ley lagu = wet; ME law lah (laeg, lagh, ley, loha, low) = lo, loo, laag, laagte; ON loe; zt -lo lam = leem; ME loam lamb = zn lam, jong schaap; ON lamb; ES lamm lamban = ww lammeren; ES lamming lambfel = lamsvel; ON lambfel lambwulle = lamswol; ON lambwulle lamone (sceaft) = lamoen = T-balk tussen twee paarden in span van rijtuig lan = zn loon lanan = ww lonen lanas = zn lonen lance (hasta) = lans; ON lance lancefel = kramp, koliek, buikpijn; ON lancevel land (lond) = land landbowa = landbouw landbowere = landbouwer landcyse = grondbelasting; ON landcise, landcijse landdaeg = landdag = vergadering van afgevaardigden van een regio landes kuste = de kusten van het land landford = voorde (doorwaadbare plek) naar akker of wei; AS landvoort landman = landman = plattelander, iemand die woont op het platteland landscap = landschap; AS landskap landweard = landwacht, leger > PgAng/ABBA landwer = landweer = verdedigingswerk; ON landwere lane (lone) = laan, weg, straat; ON lane; AS loane; ME lane lang (leng) = lang langboga = langboog (# wapen); ME longbow langbot = langboot = soort vikingboot langwelig = langdurig; ASoud lanckwillig lapel = lepel; AS leppel lapian = lepelen, slurpen lapp = zn lap, stuk leer of stof; ON lappe lappan = ww lappen, schoonmaken lare =A lariga lariga (leariga, lare) = mooie regio, streek; > PgAng/Laar laru (laer) = lustoord las = (hlot) lot lasciser = draadnagel, lange spijker; ON laschyser last = voetspoor; ON leest late (laet) = laat; ON laet, late; AS laot lath = zn leed, verdriet lath = bn laatdunkend, slecht lathan = ww lijden, laden, inladen, uitnodigen lathian = ww veradschuwen lathodan = ww belasten lathod = vd belast latost (laest) = laatst; AS laotst; SW laest; ME last latue = latuw (# plant); ON latuwe laugh (lough) = kom van een dorp; AS/Gro lough lauha = bosje; of?: laagte (=A lah) NB: low, laugh; > PgAng/Haarlo lawerke = leeuwerik; ON lawerke layan = leggen laysig = lijzig, traag, lui; ON lijsig le (ley, lo) = zn lij, laagland, loofbos op een oeverwal > PgAng/Brakel -le (-el) = bn -el, -tje, klein; VB gyr = kind; gyrle = klein kind, meisje lea (leada) = beek, rivier; AS lee NB Loolee (Almelo), Potlee (Delden/Ov) lea (leah, ley) = ligging, clearing, open stuk land in bos; AS lea; zt -lei, -ly leac = look (# kruid) leac = zn+bn lek; ON leck leacan = ww lekken; ON lecken leacer = bn lekker; ON lecker leacere = lekkerbek; ON lecker lead = lood (# metaal) leada (lea) = rivier, beek, etc; ON lehde, lede leada (laed) = leiding, aanvoerkanaal bij watermolen; ME lead leadan = ww leiden leadmine = loodmijn leadwaeg (drifwaeg, utdrift) = weg waarlangs vee geleid wordt; ON leitweg, lijtweg leadwit = loodwit (# stopverf) leaf (blaed) = loof, blad, gebladerte leafet = links (# richting) leag (ley) = zn laagte leag = sjamaan, dokter; ON leghen = vaststellen, bepalen NB diagnose leag = loog (chemische vloestof) leag (leg) = bn leeg, laag; AS leug leagan = constateren, vaststellen, genezen; ON leghen leagga = zn been (# lichaam) leaggan = ww liggen, neerleggen; AS leggen leah (ley) = ligging, open grond, clearing, bos, grasland, weide; NL lee, ley, lei; ME lee, ley; zt -lee, -ley, -lei leah = luwte, bescherming leahan = ww liggen leasan = ww lozen, loslaten leamp = lamp lean = zn leen, lening, lap grond; AS lean = stuk grond leanan = ww lenen leaning = lening leang = leng (# vis) leanig = bn lenig, in leen leanigan = ww lenigen leapan (hleapan, luppen) = lopen; AS leupen, luppen; ASoud loepen leapere (luppere) = loper laeriga =A lariga leas = loos, leeg, beroofd, vals -leas = -loos leastan = ww presteren; ON leesten leat >A laet leax = zn zalm leax = bn+bw laks, gemakzuchtig lecgan = leggen, neerleggen, wegleggen leck = ruimte, territoir, woongebied, broedplaats leg (laeg, ley) = laagte NB Kaart 36 bron RZK (1773): Brandleg: dorp bij Hestrup (Westfalen) oost van Denekamp. leger = leger = rustplaats, schuilplaats; ME laird lehhan (hlehan) = lachen; AS lahhen lell = lel, oorlel, huig lemment = lampepit; ON lement Lencten = Lente = Vastentijd; ON Lencten lend = zn lende, zijkant lend = zn leen lendan = lenen, belenen lending = lening (# geld) lendreat = rietkraag; AS lendreet leng (lang) = bn lang; AS leng lengest = bn langste; AS lengste lengthan = ww lengen = langer worden lengthu = lengte leni =A lyne lente = lente lentesunna = lentezon lentefyr = lentevuur, paasbake = vreugdevuur ontstoken uit vreugde voor de nieuwe lente; AS lenteveur, paosboake > PgAng/Eostre leod = zn lieden, lui, volk; AS leu leodryhtne (hleodryhtne, torcca) = torque (# gouden sieraad) leof (liaf) = bn lief; AS leef leof [lof] (lufu, liafta) = zn liefde; AS leefde; ME love; ES [lof] leofan = ww loven, lieven, gelieven leofon = leven leofond = levend leofondig = levendig leogan = zn leugen leogan = ww liegen; ON loeghan leoht (liht) = zn+bn licht leoht = bn licht (# gewicht) leon = leeuw; ON leoen, lioen leornian (laeren) = leren leos = lis, lisse, lelie (moerasplant); AS leus, lusse lepper = stamelaar; ON leppere lepperd = lepralijder lepra = lepra -lere = -laar; >A -ere -lery = -larij; >A -ery lesca = lies -let (-lut, -le, -ke) = klein, -tje; AS -ke VB hamlet = klein oord, gehucht; piglet = varkentje lether = leder, leer letherloiere (loiere) = leerlooier lethermakere = leermaker letherwyrhta = leermaker lett = onderkomen, huisje, keet letter (lettre, lettere, littere) = letter, brief, oorkonde, acte, e.d. lettere =A letter lettre =A letter leuch = bv leeg, laag; AS leug leuch =A ley = zn laagte NB Beuceleuch = Buccleuch = Buckley = de laagte bij de beuken leuch (loech) = zn plaats, verzamelplaats; AS/VW leug ley (le, lea, leag, leuch, leg, low, ly) = lee, lij, laagte, laagland, oever >A hleo, lea ley (lea) = land tijdelijk begroeid met gras leyan {leyt, layt, leyd} = ww liggen; ON leyen Ick ley, ye leyt, etc; Ick hev leyd, etc liaf (leof) = lief liafta = liefde -lic >A -like; ON -lec, -lek; EZ -li licc = zn lik, smalle strook liccian = ww likken -lice >A -like licgan (licgean, leyan) = liggen licgan, lacg, lacgan; Ick licg, ye licgt, etc; Ick lacg, ye lacgad, etc licgean =A licgan lichoma = lichaam; AS lichoam lid (lut) = bn klein VB Lidwicingum (# Widsith) = Klein Wicingum (Vikingham) lidan = lijden; AS lieden liefan = loven lieg = zn laai, vlam lieg = bn lichtelaaie liegean = liggen; ME lie liehhan (hliehan, hlehhan) = lachen lies = bn los liesan = lozen, losmaken, loskopen; ON losen lif = lijf, lichaam, leven; ON lif = lijf, lichaam; AS lief lifan = ww leven lifdugh = lijfsbehoud, levensonderhoud; ASoud lifftuch lifer = lever; ON lever; AS liever lifercrod = leverkruid (# leverkleurig kruid) liferwyrst = leverworst; ON levermare lifstocc = veestapel -lig (-ly) = -lig liht (leoht) = zn licht lihtan = ww lichten, licht worden like 1 (lice, lyce, luce) = gelijk, zoals; ON like, lijk; AS liek -like 2 (-lic, -lice, -lyce, -luce) = -lijk; ON -like; SW -lik, -like; > -ly lilac = bn lila (# kleur) lim = tak, twijg lim = lijm, leem, kalk limgrove = leemgroeve limkuyl = leemkuil; AS leemkule; ASoud leemcule limone = limoen (# citroen) limston = lijmsteen, kalksteen lincouc = lijnkoek = restproduct persen lijnzaad voor lijnolie; gebruikt als veevoer lind = linde (# boom) line = lijn, touw; AS lien linen = zn linnen (# textiel) linet = lint, verband linmakere = touwslager; ON linemakere linmakery = touwslagerij linta = linnenveld, vlasakker; AS linte -ling = achtervoegsel aangevend een gesteldheid, geaardheid, etc -ling = horend bij, iemand van VB Hasling (familienaam) = iemand die hoort bij Has (mansnaam) lingan = aarzelen, talmen, twijfelen: rivier: meanderen, slingeren linland = vlasland, bouwland met vlas linsaed = lijnzaad, vlaszaad linsaedmelo = lijnzaadmeel linsaedoly = lijnzaadolie, lijnolie linsel = linzen linselsoppe = linzensoep linta = linnenveld, vlasveld linwat = linnengoed, ondergoed; ON linwaet liode = lieden lippa = lip lispian = ww lispelen lista = rand, zoom, lijst; ON leest; AS lieste litere =A letter littel (lid) = klein; ON littel lo =A le lo (loe) = bos, groep bomen lo = uitgedund bos, clearing, open plek in bos loc = zn zicht, kijk, verschijning loc (log) = gat, kuil, poel, meer; ON lock loc (slot) = slot; ON lok, loke, luk, luke loc = luik, schot locan = ww sluiten, afsluiten, opsluiten, omheinen; ON loken, luken locere (oferlocere) = opzichter, bewaker, toezichthouder; ON lookere locc = lok, haarlok locc = lok, wollegras locian = zien, kijken locmaent = januari; ON lochmaent locuste = sprinkhaan; ON locuste loe (lo) = bos, groep bomen loech (leuch) = plaats, verzamelplaats lof = loef, loefzijde log (lock) = gat, kuil; AS/Gro lough logboc = logboek (# scheepvaart) logge = houtblok loggfyr = houtsvuur logt (lougt) = lucht; AS logt logt = zolder logtan = ww luchten loha = loo = hoog gelegen stuk bos loian = looien (van leer) loiere (letherloiere) = looier loiery = looierij; ON loeyerey loma = loom, lam NB Loomdijk in Reutum/Twente. lombaerd = geldwisselaar, bankier, handelaar; ON lombaert lomme = ?; NB Lomme, oud veld in Nijbroek lommere = lommer = schaduw van bomen lond (land) = land lone >A lane Longbaerdum = Longobarden longian = verlangen; ON langen lop = takje, twijg lopustre = kreeft; ME lobster loran (louran) = ww loeren loric = loeder, gluiperd; AS loerik los = bn los, niet vast losan = ww lozen, loslaten lot = bedrog, pret; VA NL leuteren = ON bedriegen lot >A hlot lough (low) = laag, laagte, laagland; ON loo; >A laeg lougt (logt, lugt) = zn lucht; bv licht van kleur; AS logt; AS/VW lougt, logt, lugt louran (loran) = ww loeren louwarblaed = laurierblad (# kruid); ON louwerblat low = (lowe, hleowe, lough) = laag, laagte, laagland; ON loo; > laeg; > PgAng/Ihlow lowe =A low lox = los (# dier) loyel = loyaal, eerlijk, oprecht, trouw; ON loyael loymaent = januari; ON loymaent lubba = bn slecht, dom, onhandig, schuin; zn afhangende strook, helling, slip, kwab; ON lubbe; ME lubber = onhandige vent lubbastoc = lavas (# kruid); ON lubbestock luc (geluc) = geluk luca = luik lucan = ww luiken, wieden luccan = ww lukken luccig (gelucig) = gelukkig luccigniss (geluccniss) = gelukkigheid luflic = lievelijk, aardig; ON lieflijc lufu = lief, liefde; AS leef, leefde lugt =A lougt lump = puitaal, kwabaal; ON lumpe, lompe lump = lunch lump (clump) = klomp, stuk lump = vod; ON lompe = vod lump = bn lomp lumpig = bn lomp Lundenburig = Londen; ME London; ES [Londen] Lundes = van, uit Londen; ON Londsch, Lundsch lungen = longen lupp = zn loop; AS luppe luppan (leapan, hleapan) = lopen; AS leupen, luppen; ASoud loepen luppere (leapere) = loper luran = ww loeren, bespieden lurc = 1: bergplaats, schuilplaats; 2: vlegel, hufter, schoft; ON lurk; AS lork lurcad = verborgen, verscholen lurcan = 1: lurken, slurpen, opzuigen; 2: verbergen, schuilen; 3: misdragen lus = luis; AS luus lust = lust lut (luth, lid) = bn klein lute = zn luit, vedel; ON lute luth =A lut lutke (AVA lytel) = klein, heel klein; AS/LM lutke; >A -ke luwa (low, lah) = luwte, laagte; AS lieuwe -ly =A ley; > hleo -ly = -lijk; AS -liek, -ly (Angeln/1971); EZ -li (VB ziemli = tamelijk) lyce = zn lijk; AS like lychus = lijkenhuisje, dodenhuisje lycsem = litteken; ON licsem lycwace = lijkwake; ME lyke-wake lycwaegn = lijkwagen; AS liekwage lycwat = lijkwade, lijkkleed lydherlic = liederlijk, gemeen, slecht lyne (leni) = leuning, stut, schoor; ON lenie lyre = lier (# muziekinstrument) lyre = verlies lys = bn welig, sappig; AS leus NB ME: lush fields = welig begroeide velden. lys = lisse (# plant) lys = zn sterke drank lysan = ww lessen, blussen, stillen, drinken, zuipen lysdodde (dodde, dodder) = lisdodde (# waterpalnt) lyshus = drankhuis, slijterij lysig = lijzig, dronken lystian = luisteren; AS luusteren lytel = bn luttel, gering, klein; ON littel, lettel; ME little lytel = zn beetje lyteran (cleppan) = ww leuteren, kleppen lytwisard = wijsneus lywta (luwa) = luwte; AS leeuwte NB Leeuwte: dorp bij Jansklooster in NW Overijssel NB Leeuwte: weg tussen Pesse en Ruinen. m:: ma =A mara maca (macca) = maaksel macca =A maca Maccel = mansnaam AVA Maegla; > PgAng/Mekkelenberg macerel = makreel; ON makereel macian = maken; MA makan makan, makt, makad; Ick mak, ye/he/se/we/ye/se makt; Ick hev makad, etc Macla = AVA Maccel; >A Maccel, mecla; > PgAng/Mekkelenberg macla = zn plek, gat macopin (popaeg) = papaver; ON macopijn maeccar (gemaecca) = makker, maat, genoot maecle = bn gevlekt maect (maegth, miht) = macht maecti = machten; > metudaes maecti maed (maedwe) = made, maat, weide, grasland maat = hooiland = laag gelegen grasland bestemd voor hooien maedeke (meadeke) = klein weiland maedere = maaier; ON madere maedere = meekrap = plant waarvan verfstoffen worden gemaakt maedland = weiland, hooiland; ON madelant maedwe = weide, grasland, hooiland; ON made, mede, mate, maat; ME meadow maeg = maag, bloedverwant maegan {maeg, maegth, maegth} = ww mogen maeger = bn mager maegester (maester) = zn meester maeget = maagd; ON maget maegh = bloedverwant; ON maegh maeghdom (bloedverwantschap; ON maeghedom) Maegla = mansnaam; >A Maccel; > PgAng/Mekkelenberg maegth (maect, miht) = zn macht maegthan {vt maegan = mogen} = mochten, vermochten maegthum = zn machten maegthum Germanie = Germaanse machten mael = maal, maaltijd, tijdstip maelan = malen maelan = in een vergadering spreken; NL malen = dwaze taal spreken; VA ON mallus = raad, stamvergadering; NB mal = raar maelbroc = drassige grensstrook; ON maelbrouc maellus = raad, bestuur; ASoud mallus maeltid = maaltijd maen (mon) = maan; ON maen maen (mayne, gemaene, fronland) = zn meen, meente = onverdeelde gemeenschappelijk grond; ON meen, mein; AS meen, mien, men; > gemaene NB Bathmen = meen van Batho (mansnaam). maenan = ww manen, waarschuwen maendaeg = maandag; gnoemd naar de maan maene =A maen, mayne maening = zn maning, waarschuwing maenliht = maanlicht maensaed = maanzaad maenscine = maneschijn maent = zn maand maer = zn weiland; ON mair, maar maer = bw maar > mar, buta maer = bn vermaard, beroemd maeran = meren (van boot); ON maren maerc = mark, stuk afgegrensd land maercan = merken; > merce maercet (maerct) = markt; ON market maercpal = grenspaal; AS markepaal maercnot = markegenoot maercrihter = markerichter maercsten = merksteen, grenssteen maerct = markt; ON market, marct maercwaerd = markgenoot; ON markghewaarde maerct (maercet) = markt; ON maerct, marct maerctcraem = marktkraam maerctcraemere = marktkramer maerctdaeg = marktdag; ON maercktdag maerctpleats = marktplaats maere (mare) = mare, tijding, gerucht maerels = meertouw voor aanleggen boot maers = mars, korf; AS marsch maersan (marasan) = ww meerderen, vermeerderen; ON maersenen, meersenen maerscraemere = marskramer, ventende koopman maesse = zn mes; AS messe maesse = zn mis (Heilige Mis); ON messa; AS messe maest (rae) = zn mast maest = zn varkensvoer, eikels; ASoud mast maest = zn mest; AS mast maest = bn meest; SW meerst = meest cynerica maest = meeste (grootste deel) van het koninkrijk maestan = ww mesten, bemesten maester (maegester) = zn meester; ON maistre maestling = mesling, brons maestlingsmidh = meslingsmid, bronssmid maet = maat (# meten) maetbiker = maatbeker maete = weide; AS mate; ASoud maete maew = meeuw maga = maag magan = mogen; SW meugen AS he mait = hij mag, kan; ME he might [mait] magu = jongen, zoon; AS maoge = jongen maid = meid; AS/Gro maid mal = zn vlek, huidvlek mal = bn mal, raar, fout mam = mam, mamma mamorian = mijmeren over, zinnen op man (mon, ceorl) = man (mv manna, menn); MA man, men Het woord "man" wordt gebruikt zoals in gewoon Nederlands. Dwz: niet sexgebonden, maar mbt zowel man, vrouw, jongen of meisje. man = bw maar; ASoud man -man = -man, -werker, -boer, e.d.; VB reodman = rietman = rietboer = boer die riet oogst en verkoopt manadh = meineed manc = mank = gerecht van aardappels met saus van karnemelk en olie mancs (sumtids) = soms; AS manks mancsaed = gemengd graanzaad; ASoud manksaedt mangan = ww mengen, mixen mangol = zn mangel (# persmachine) mangolan = ww mangelen; AS mongelen manian = manen, voor gerecht dagen manig (monig) = menig; AS mennig, menneg; EZ manchi; ME many manigfald = menigvoud; ON manichfalde manigly = meniglei manna (menn) = mannen manpaedh = voetpad; ON manpat manriht = loon, salaris; ON manrecht -mans = -mans; in familienamen: = (buitenechtelijke) zoon van -man manslagt = manslag, doodslag, moord manu = manen (van een paard) manupleanc = manoeplank, keursneeplank = plank om linnen stoffen te bewerken maota = maat, grasland mar (mer, mor, maer) = maar; AS moar, mar; SW mar; EZ awwer; >A bot mara = meer (dan) ne mara = niet meer maram = bw meer maram fultum = meer troepen marasan (maersan) = ww vermeerderen; ON maersenen maran = meer (dan) marc =A maerc marclow (marcol) = vlaamse gaai; AS marklaow marcol =A marclow mare (mere) = merrie ; ON mare mare (mere) = mare, boze geest, nachtelijke kwelgeest, nachtmerrie; ON mare mare (mere) = slecte tijding; ON mare maretaec (misteltan) = maretak = soort parasietplant die op bomen groeit; gebruikt in stallen om maren (boze geesten) te verdijven marescaelc = maarschalk; oorspr.: paardeknecht; later: legerleider margel = mergel = mengsel van klei een aarde gebruikt als meststof margelgrove = mergelgroeve mariz = bn vermaard marjor = marjoraan (# oregano, kruid) mars (mors, mersc) = mars = laag grasland dat vaak overstroomt; moeras; ON marsch mase = mees (# vogel) maser = knoest; VA NL mazelen mastic = mastic = welgeurige hars; ON mastic matar = machtig* mate (met, maota) = maat, nat gelegen grasland; > PgAng/Oxe mathe = mate, wijze matholadan = mateloos spreken, oreren, malen mattuc = soort pikhouweel met een ets- en een beitelkop; ME mattock; >A -ock mawan = ww maaien; AS meuwen mawere = zn maaier May = mei; ON may, mey mayan {mayt, mayet, mayt} = ww maaien; AS meien, mejen; ASoud meyen mayans = 400x400 roeden; ASoud meyens, dach meyens mayere = meier, pachtboer; ASoud meyer Maymaent = mei; ON maymaent = maaimaand mayne [meen] (maen, maene, gemaene, fronland) = zn meen, meente = onverdeelde gemeenschappelijk grond; AS meen, mien, men; > gemaene mayne (gemayne) = gemeente, verbond > redmayne maypal = meipaal, meiboom = versierde paal op 1e zondag van mei mays = mais me = me, mij; ON+AS mi meace = stok, staf, scepter mead (gemaede) = gek, dwaas, door; ON mede meada = weiland; AS mede meadan (gemaedan) = gek doen meadcaeppe = dollehoed, gek meadeke (maedeke) = klein weiland; AS medeke meadhal (meodhal) = drankhal, zuiptent meadhus = gekkenhuis, sanatorium meadman = gek, dolleman, gekke man meadniss = gekte, dwaasheid meadu (meodu) = mede meadwif = gekke vrouw meaga = pis, plas meagan (migan) = pissen, plassen; AS miegen meahan {meah, meahet, meahet} = mogen; ME may meahte = mocht (AVA maehan = mogen) mealt = mout Mout wordt gemaakt uit gerst en gebruikt bij het maken van bier. > PgAng/Bier mealtere = moutmaker mealtery = moutmakerij mealwe = maluwe (plantensoor; Lat: malva) meanan = ww menen, betekenen meaning = zn mening, betekenis mearc (merce) = merk, grens, grensgebied mearce (mierce) = grens mearcfolc = grensvolk mearcgerefa = markgraaf = graaf van een grensgewest; ON mercgrave mearcweard = grenswacht mearcweardig = bn merkwaardig, opvallend meardh = marter mearg = merg mearh = merrie; AS meerke mearce =A mierce mearle (mearul) = merel mearsc = weidestreek mearul (mearle) = merel meatan = ww meten; >A maet meatte = mat meccel =A Mecla =A Macla Mecla =A Macla mecla =A micla = groot; ON mekel; AS mekkel medhe = bn moede medlere = mispelboom meduseld = metgezel megid = meid melc (milc) = melk; ON melic melcan = ww melken meldan = ww melden meldian = verklappen, aanklagen melde = melde (# plant) meledeaw = meeldauw (# schimmel); ME meldew melig = bn van meel, saai, flauw mella (mylen) = molen; ON mell, melle; AS mul, mulle mellan = ww malen melo (meolo) = zn meel; ON mele melo = bn zacht, sappig, rijp, vol, zuiver melt = zn vet, smeer, reuzel, olie; ON smolt, smout meltan (mieltan) = ww smelten; ON smouten mengan = mengen menn (manna) = mannen mennan = ww mennen mennere = zn menner mensc = mens; AS mensk mentan = melden; ASoud menten mentel = mantel (# kleding), omhulsel (# bouwsel) menting = melding; ASoud mentie meoc = bn meegaand, zachtmoedig, gedwee meoca = zn zachtmoedige, zachtmoedig persoon meoce = zn moeke, moedertje, oud vrouwtje; AS meuke meocniss = zachtmoedigheid meodhal = drankhal, zuiptent meodo = mede (# drank) meolo =A melo meoloc (milc) = melk; ON melic mer (mar, mor, maer) = bw maar; AS moar, mar; SW mar; EZ awwer; >A bot mer = bn vermaard, beroemd meran = meren, vastbinden merce (mearc) = merk, grens, grenspaal Mercum = Mark = munteenheid mere = zn meer, plas, zee mere (mare) = merrie merran = hinderen, ruďneren, dodelijk verwonden; ON merren = hinderen; ME mar merre =A mirre mersc (mors, mars) = moeras; ON marisk, mars -mes = ON -messe; > cermes, scirmes meselfa [miself] = mezelf; ON meselve; AS miself; ES [miself] meslic (mislic) = mislijk met (mate) = maat metan = meten, ontmoeten meteseax = mes, dolk metudaes maecti = maker's machten; > PgLng (Caedmon) meynan* = ww mennen, drijven; ON meinen mynelicne = ontembaar, mateloos meynere = paardenmenner, paardendrijver; ON meinere micla (mecla) = groot; AS mekkel micla ege = grote vrees mid (hwid, with) = vz met; AS mid; SW mit; EZ met; ME with mid micla ege = met grote vrees midan = mijden; ON midan; AS mieden middel = middel, midden middelbaer = middelbaar, middelmatig, gemiddeld; ASoud middelbar middun = midden middungaerd = middengaard, middentuin = de wereld (mythologie) midwif = vroedvrouw midwifery = vroedhulp mieltan =A meltan mierce (mearce)= grens miere = merrie; AS mere, meerke; ME mare miga = urine, pis migan (meagan) = miegen, plassen, pissen, urineren; AS miegen migga = druilregen miggan = druilen, zeiken, licht regenen; ON miggelen migh =A mighla mighla = wolk, mist miht [mait] (maegth) = macht mihtig = machtig mil = mijl; ON mile; 1 mil = 1.6 Km milc (melc, meoloc) = melk; ON melic milcbour = melkboer milcman = melkboer milde = bn mild milte = zn milt min = min (minder) min = bz mijn; ON min; AS mien minbow (mynbow) = mijnbouw mine (myne) = zn mijn; AS miene minere (minwercere) = mijnwerker minte = mint, munt (# kruid) minttay = mintthee = thee getrokken van mint minwercere (mynwercere) = mijwerker mirce (myrg) = bn donker, nat mire = mier (# insect); AS miere mirre (merre) = mirre, gomhars mis- = mis-; ivm mislukken etc misdaed = misdaad misgield = misoogst misgihwaes = misgewas, misoogst; AS miswas mislic = mislijk misliched = mislijkheid mismodig = mismoedig; AS mismoodig mismodniss = mismoedigheid miss (joffre) = jongedame, juffrouw missan = ww missen misselgyr {mv -s} = boodschapper; ON misselgier missive = bericht, brief mist = mist mistel = mistel (# struik) misteltan (maretaec) = maretak = soort parasietplant die op bomen groeit; gebruikt in stallen om maren (boze geesten) te verdijven misthorn = misthoorn (# scheepvaart) mistig = mistig mite = mijt (# insect); AS miete moc = mok, beker mod = moed, gemoed to mod = te moede modan = turf maken; AS modn modde [mod] (mudde) = zn modder moddig = modderig, besmeurd, vuil, vaal modgidanc = LT moedgedank = dankzij moed; > PgLng (Caedmon) modig = moedig; AS moodig modigast = moedigst, meest moedig modigast ealra = allermoedigst = moedigste van allen modor (modra, mutha) = moeder; ON moder modra =A modor modracorn = moederkoren > PgAng/Roggemoeder modraest = gemoedrust modranect = Moedernacht = 24 december > PgAng/Modrenect mold (molde) = mal, template molder (mulder) = molenaar molder = korenmaat (1 molder = 4 schepel) VB 1 molder raapzaad = hoeveelheid raapzaad afkomstig van 0.53 Ha akkergrond moldery (muldery) = maalderij molde =A mold mole =A molle molle (mole, mulle) = mol; ON molle; AS molle molt =A molder mon (man) = man mon (mona, monna, maen) = maan, maand monath = maand, maan moncynnaes = mokkenaars; ON muncken = mokken; > PgLng (Caedmon) mond = mand mondmakere = mandenmaker mondmakery = mandenmakerij mone = duivel; ON moene monig =A manig monna (mon, maen) = maan mor (myr) = moer = zn woeste grond, heide; ON mor = moer, drasland; AS mor, moor, meur; ME moor mor = zn moerbei; ON mour, moer mor = bn week, zacht, teer, murw mor (mar) = bw maar; AS mor, moar mor = moeras, drasland; ON moer; AS mor mor = modder; AS mor mor (cwenbeo) = bijenkoningin; AS mor moraet = moerbeiwijn; ON moraet moran = ww meren, vastbinden; ON moren moras = moeras; ASoud moras morassig = moerassig; ASoud moraschich morbeam = moerbeiboom; ON moerboem, mourboem morclocc = moerasklok = vat waarmee moerasgas (morgas) wordt opgevangen mordhor = moord; ON moerd morgas = moerasgas morhenn = waterhoen (# watervogel) morig = bn wild, verwilderd moriga = woest land; AS morige morgen (morwen) = morgen, orchtend landmaat: 1 morgen = hoeveelheid land dat een boer in 1 morgen (ochtend) kan bewerken = 0.86-1.3 Ha grond morgen morgens gelic = morgen morgens gelijk = naar evenredigheid moring = veenderij; ON moerinc morland (wystland) = woest land, veenland, moerasland morman = veenwerker; ON moerman mormaed = veengrond; ON moermade, -maat morran = ww morren, tegenstribbelen mors (mars, mersc, myrs) = moeras; AS mors, mars, meurs morsman = veenwerker morwaeg = veenweg; ON moerweg morwen (morwening) = morgen, ochtend; AS morren morwen (morgen) = morgen morwengief = morgengave = bruidschat morwening =A morwen mos = spijs, eten, warme maal, moes, brij; ON moes mos = veengrond, moeras; ON mos; AS lage, drassige weide; ME moss Mossbourne Academy London; mossbourne = stroom/beek in moerasgebied mosbusk = moerasbos moscat = muskaat (# specerij); ON moscaet mosiser (goriser, iserur) = moerasijzer, ijzeroer mosream = eetbare paddestoel mosthun (mosthyn) = moestuin mosthyn (mosthun) = moestuin motan {mot, most, motan} = moeten; ASoud moten; ES most [most, moest] motand = weshalve, omwelk; ASoud motan mote = gracht moththe = mot (# insect); AS motte mott = zeug (moedervarken); ON motte motta = motte = omwald en omgracht huis; ON mothe mough = macht, vermogen, bevoegdheid, lust; ON moghe mowan = ww maaien mowe = maailand, grasland; ON meiland; ASoud meyland moy = tante = zuster van vader of moeder; ON moy, moey, moei moysunu = neef = zoon van tante; ON moyensoon mud = bunzing mudde [mud] (modde) = modder; ON mudde; AS modde; ME mud mudh (muth) = mond, monding; ON mude, muyde, AS mud, modde, mouth; ME mouth NB Angelmodde (Munster). Wichmond staat op kaart KGH1593 als Wichmouth. mudhig = mondig, meerderjarig muf = muf muga (muha) = hooiberg, hooizolder, hoop koren muha =A muga mulder (molder) = molenaar, korenmaat (1 molder = 4 schepel) muldery (moldery) = maalderij mulle =A molle mund = mondig munda = beschutting mundbora = voogd, gemachtigde; ON manbore, momber, momboor munuc = monnik; ON moenac; AS/VW munnich mure = muur; ON+AS mure murhoc = muurhaak murnan = ww treuren, rouwen murne = lijkenhuisje mus = muis (# dier, ongedierte); AS moes, moeze; ME mouse musc = muskus muscle =A mussel musge = mus (# vogel) musice = muziek; ON musike mussel (muscle) = mossel; AS mussel musselman = mosselboer; raapt mossels uit slib op strand en verkoopt ze musspicer = muizensilo; AS moezenspieker = silo op palen tegen muizen; > PgAng/Spieker mussy = musse (# insect); ON mussie mustart = mosterd mustartmakere = mosterdmaker mustartmakery = mosterdmakery mustartsaed = mosterdzaad, zaad van de mosterdplant muth (mudh) = mond, monding mutha =A modor myce = bn klein; >A micla mycen = zn meek, kleine wei; AS meuke, meeke; ASoud mecken NB Isidorushoeve (Twente): 't Meuken (veldnaam). mycge (mygge) = mug; AS migge, mugge mydda = mudde = 4 schepel = 0.5 Ha; AS mudde mygan = ww mogen myge = meug, smaak, zin myge (lad) = jongeman; AS meuge mygge =A mycge = mug; AS migge, mugge myl = bn mul, los; VB mul zand myl = zn stof, losse grond myl = mul, meul (# vis) myl = zn molen; AS mul mylan = ww malen mylbece = molenbeek = beek langs een molen mylbeorg = molenberg = heuvel waarop een molen staat mylbroc = molenbroek = drasland bij een molen myldam = molendam = dam waarop een watermolen staat mylen (mella) = molen; ON melle; AS meulen, mul mylenere (molder) = molenaar mylenery = maalderij mylraed = molenrad mylsten = molensteen, maalsteen mylwearf = molenwerf = terrein rond de molen mylweol = molenrad mylwic = molenwiek mylwinc = molenwiek mynbow = mijnbouw myne (mine) = zn mijn; AS/Gro main myne (winde) = meune (# zoetwatervis) mynet = munt; AS/Gro/oud monet mynetere = muntmaker, geldmaker myntan = van plan zijn, besluiten; NL munten = doelen op mynwercere (minwercere) = mijwerker myr (mor) = woest land, wildernis, moeras; ASoud meur myrdhrere = moordenaar; ON moerdenere myrdhrian = ww moorden, vermoorden; ON moerden Myrginga = Myrgingum Myrgingas = Myrgings > PgAng/Myrgingum Myrgingum = Myrgingum =* Merum/N.Gro > PgAng/Myrgingum myrs =A mors myrgynne = moerasland, wildernis, woest land; ME wasteland Mysse [meusse, musse] = rivier de Maas in Zuid Nederland n:: n... ze ... n... soms: n... = niet ...; soms: n... = an ... = een ...; NB AS: soms: n... = ne ... = een ...; VB neik = ne eik = een eik na (naer) = vz na, naar, voorbij; ASoud na -na = avs -ne, -en. VB: Merna (1233nC) = Merne/N.Gro; Osnabrück = Ossenbrug/Dtl; Risnen (1188nC) = Rijssen/Twente; Ubbena (Drente) = voorbij Ubbe (mansnaam) -na = vz naar; VB Aladna =A ael (heiligdom) + lad (weg) + na (naar) = weg naar Aalten naa (noa, nay) = nee naa = lw een; AS ne naca {AVA naa aca = een aak} = aak (# boot) nacod (naecad) = naakt; ON naket naecad =A nacod naecs = kwiek, vlug, snel, handig; AS naks naedre (AVA an aedre) = adder; ON nadre, nater; ME adder naefre = nooit; AVA naht aefre; ME never; > aefre naegel = nagel, spijker naeglan = nagelen, spijkeren, vastnagelen, vastspijkeren naeld = naald, haarspeld; ON naelde naeldmakere = naaldenmaker; ON naeldmakere naenig =A ne aenig = niet enig = niemand naep (raep) = raap (# gewas) naer = vz naar naes = landtong naes = ne waes = was niet nafola = navel nafu = naaf nafugar (AV an afugar) = avegaar = grote houtboor naht = zn nood naht [nait] (nat, nawuth, nit) = niet; AS/Salland neet; AS/Gro nait; MA nat nahtnesse = zn nood, rampspoed nahwaether =A nawther nama = zn naam; ML nama namian = ww noemen nan (gin) =A ne ane = niet een = geen narc = eendenkooi; ON nark; ES spion, lokeend NB Narkveld en Narkveldweg in Beltrum. narcere (coycer) = kooiker narcery (coycery) = kooikerij nat (naht, nit) = niet natt = bn nat nattelt = nat land; AS/VW nattelt; >A -elt naw = nou nawther (nahwaether, nother) = noch; ME neither nawuth (naht) = niet nay (naa) = nee nayan = ww ontkennen nayan = ww naaien; ON nayen ne (ni, nit) = niet; AS nit, nich VB Ick ne wiste = ik wist niet ne = tw een, ene; AS ne ne alaeg = niet vaak, soms ne waes (naes) = was niet -ne = -ne, -en neafens = nevens, benevens; AS/VW neffens neah = na, nabij, voorbij; ME near neaht (niht) = nacht; LW naktis neahst = naaste, volgende nean = nooit; ON nien, niene neapan = nijpen, knijpen, plukken near = ijver, ongeduld nearig = ijverig, gedurig; AS nerig nearu = nauw; ME narrow neast = vz naast; AS neost, naost neast = bn vuil, vies neastig = vies, vuil, onplezierig; ON nestig neat = zn rund, koe, vee neat = bn net, netjes, keurig, handig neatheord = veehoeder neather =A ne eather = niet ieder = niemand neatniss = netheid nebb = sneb, neus, snavel; ON neb, nebbe nect (neaht, niht) = nacht; LW naktis nefa = neef = man met dezelfde voorvaders; ON neve = neef, kleinzoon, vriend, bekende; AS neve; >A moysunu nefas = mannen met dezelfde voorvaders neffen =A neffens neffens (neffen) = nevens, benevens; ON neffens neigh = nabij, nabijheid; AS neeg neighbour {mv neighbours} = buurman; AS naboar, naobers {mv noboars} neighbourscip = nabuurschap; AS naboarschap nemdon = noemden nemman {nemt, naem, nomman} = nemen; AS nemmen nemnan {nemt, nemdet, nemdet} = ww noemen nendore = niendeur, achterdeur; AS niendoor, niendure nene = vz achter; AS nien nenewaeg = achterweg, buitenweg nenhus = achterhuis = schuur met stal staat; AS achterhoes; ASoud nienhoes nenne = oude vrouw; ML nčnč; ME nanny neod (nied) = nood; AS/Bremen nied neoddryft = nooddruft; ASoud noetdrofft neodian = ww noden, behoeven, nodig hebben neodig = nodig; AS neudig neogan = ww nodigen, uitnodigen; AS neugen neotan = ww nutten, gebruiken, genieten, bezitten neothan = bn laag neothera = bn neder neowel =A nihol nepflod = doodtij (# waterstand) ness = landtong; ON nes, nesse -ness (-niss, -hed) = -nes, -heid nest {mv nestas) = zn nest; > nistian nestas = zn nesten netele = netel; AS nettel; AS/oud nethel; ME nettle nett = zn net ni (ne, nit) = niet niccan = ww knikken, knakken, schelden, belazeren; AS nikken; ES nick nicnome = bijnaam, scheldnaam nied (neod) = nood niedig = nodig nierwan = vervelen, lastig vallen nift = nicht; VA NL nuffig nigon = negen nigontig = negentig nihol (niwel, neowel) = voorover, stijl niht [nait] (nect, neaht) = nacht; ME night nihtgale = nachtegaal nihtmere = nachtmerrie (vreselijke angstdroom) nihtscada = nachtschade (# kruid) nihtwacere = nachtwaker niman = ww nemen Nimwaeg = Nijmegen nip = bn nipt; zn nevel nipan = nijpen, donker worden -niss =A -ness nistian = ww nesten > nest nit (ne, ni) = niet; AS/Gro nait; ASoud nit; EZ nit nits = niets nitwaerdig = nietswaardig, waardeloos; ASoud nichtwerdich niowe =A niwe niwe = nieuw; ON niwe, niew; ASoud new, ny niwel =A nihol niwland = pas ontgonnen of bebouwd land; ASoud nylandt NB Nyland = kustplaats in Cornwal, ZW Engeland niwstaet = nieuwe plaats; ASoud nienstat no = niet noa (naa, nay) = nee nocc (first, fyrst) = nok, daknok noman = ww noemen; AS noamen nome = naam; ON name; AS noam; ME name non = middag, 12 uur; ON non, noen north = noord; ON nort, noert North-Humbre = Northumbria northlic = noordelijk northweard = noordwaards; ON nortwaerd nosream = neusriem (voor paarden) nosu = neus; ON nose; AS nosse; AS/Bremen nees nother (nawther) = noch; ME neither novembre = november; ON novembre nowiht = nul, niets nowihtig = ondeugdend, stout nu = nu, nou; ON nuwe; AS noe nu giet = nog steeds; > giet nucer = noteboom, okkenoot; ON nueker nudh (nyde) = waterloop, geul; AS/VWoud noed, neude nunne = non = vrouwelijke kloosterling; ON nunne nut = zn noot (# vrucht); AS nut nutu (hnutu) = zn noten nuwe = nu, nou; ON nuwe; AS noe nyde (nudh) = waterloop, geul; AS/VWoud neude, noed nyllan {nyllet, nyllad, nyllad} = ww niet willen o:: o = een, ene (onb.lidwoord) o (a) = ooit, altijd ock (auck) = bw ook; AS ok ock (ac) = eik (# boom); ASoud ok NB Okhorstweg in Delden/Achterhoek NB Okkenbroek (Salland) = Eikenbroek = broekland waar eiken staan. In Derby (HAG, GB) ligt de plaats Ockbrook. -oc(k) (-uc, -ec, -ic) = -achtig. Deze uitgang komt voor in Anglisch cranoc (kraanvogel) en hummock (hoogte in drasland). Naast cranoc kent het Anglisch ook crane voor kraanvogel. De term -oc of -ock is dus een toeving. Vrij zeker betekent -oc(k) = -achtig = lijkend op. Hummock is dan een heuvelachtig terrein. En cranoc een kraanachtige vogel, mogelijk dus een reiger. Een mattuc (ME mattock) is een soort pikhouweel met ets- en beitelkop. ockbast (acbast) = eikebast > ZA/PgAng octobre = oktober; ON octobere od = tot, te; ME ad oe (ey) = eiland; VB Beveroe (Angeln) = Bevereiland oerta (orta) = oert = oude munt van 1/4 stuiver; ASoud oert of = af, van (afkomstig van); AS af; EZ vun; ME off ofen = zn oven ofer (afer) = vz over; ASoud aver oferal (ahwaer) = vz overal ofereode = overvloed Thaes ofereode, thisses swa maeg = Dat ten overvloede, dit mag zo oferest = overigens, alweer, maar; ASoud overst oferig = overig; AS auwerig; EZ awwerig ofergewiht = overgewicht; ON overwigt ofergrownet = verwilderd; ME overgrown oferhauwlan = afbreken, neerhalen, demonteren, onderzoeken oferlocere (locere) = opzichter, opziener oferlocian = ww overzien oferscyrte = overrok, overhemd (# kleding) oferwiht = overgewicht; ON overwigt ofet = ooft offre = offer offrian = ww offeren; AS offern ofor = oever; ON over ofslogon = afslachten ofspring = kinderen, nazaten, resultaat oft = vaak ofta = of; ON ofte ogest (oust) = oogst, oogstmaand, Augustus; ON oghest ol (al) = al, alle old = oud; ON old, out; AS old; SW oold >A eald NB Oldebroek NoordVeluwe ligt in historisch Anglisch gebied. olderman =A ealderman; AS olderman ole =A old; AS ole olla = alle oly (ele) = olie; ON oly, oli; AS ollie olyfleasc = oliefles olyleamp = olilamp olymylen = oliemolen olymylens = oliemolens olysaed = zaad waaruit olie geperst wordt olysaedan = oliezaden on (an) = vz aan, op (=A up); AS oan on efn = nevens, naast on flette thahan = op 't schild dragen (# eerbetoon) on gemang = tussenin; ME amongst on orette = op aarde on- (un-) = on- = niet ... onblidhe = verdrietig, droefig; ON onblide onbutan = buitendien, zonder, ongeveer, over; ME about ond (and) = en onfengon = ontvangen onfilti (ambilt) = aambeeld; ON aembelt Ong- =A Eng- onga (anga) = stekel ongean = vz tegen ongeand = aangaande, betreffend ongeand = vz tegen, bij, nabij ongel (angel, angul, hoc) = haak, vishaak Ongel (Angel) = Angel; AS Angel, Ongel NB Ongelnkamp in Harreveld > PgAng/Angelheem onginnan = ww ontginnen Ongle =A Angle; NB ML ongol = klein gebogen stukje deeg ongon = toen Ongull = Angel > PgAng/Ongel onhagian = behagen onleacan = uitlekken, uitstromen onsundra = afzonderlijk, apart ontendan = ontsteken, aansteken; > tynder onweg = bw weg; ON onweach; ME away onwocan = ww ontwaken, geboren worden onwocan = bn ontwoken, ontwaakt, geboren op (up) = vz op; ON up; AS up; EZ uff; ES op; > on op (sop) = zn heuvel, top, hoogte, berg Komt voor o.a. in de namen Esop (bij Elst/Bemmel), Pasop (Aalten), Brogteropslage, Spekopsweg (Dedemsvaart), Oosterop (famnaam), etc open = open openniss = openheid or =A ar = eer, ... ora = oer, ijzeroer; ON ore; AS/HZ/Orvelte orre; ME ore ord = zn oord ore = bn oer orette (eard, eorthe) = aarde orlege = oorlog orranny = oranje (# kleur); AS orrannie orsaeke = oorzaak; ASoud orsake, oersaeke orta =A oerta; ASoud ort ortegeard = boomgaard, fruitgaard orthanc = oordeel, gedachte, idee os =A ox ost = knoest ostar [oestar] (ustar) = oester Oswine = Oswin oth = erfgoed othan = ww erven other = ander othmod = ootmoed, vriendelijke gezindheid othniss = erfenis oththe (aef) = of; ASoud ader, edder, eder; ME or otter = otter otterspear = otterspeer = speer om otters te vangen ottor = otter oust (ogest) = oogst, oogstmaand, Augustus Oustmaent = Oogstmaand, Augustus ould (ald, eald, auld) = oud; ON old; AS ald, old, ould; ME old oule (ule) = uil; ON ule; AS ule, oele oulflyht = schemering; AS oelevlucht outa = oudje, grootmoeder; AS oote oxa {mv oxas} (os) = os; AS oxe, osse oxa = 1 morgen = 0.9 Ha = de omvang van land, dat een boer met een span ossen in 1 morgen kan ploegen. oxblod = ossebloed; werd gebruikt als soort menie om muren te verfen oxbour = ossenboer, ossenfokker oxcarre = ossenkar oxceapa = ossenhandel oxenere =A oxbour oxhorn = ossenhoorn (# blaasmuziek) oxmaerct = ossenmarkt oxtunge = ossetong (# gerecht) oxtunge = ossetong (# bitterkruid) oxwaeg = ossenweg = weg waarlangs ossen werden gevoerd naar ossenmarkt; > PgAng/Ossenweg oxwaegn (oxwaen) = ossewagen oxwaen =A oxwaegn oyr = hun; ASoud oir oyt = onbeduidend, beroofd; ASoud oit p:: pac = zn pak, bundel, stapel; ON pac paccan = ww pakken, grijpen pacesol = pakezel = ezel die pakken op de rug draagt pachors = pakpaard = bepakt paard, paard dat pakken op de rug draagt packe = pak, net pak (# kleding) Pad = mansnaam; > PgAng/Padinghem pade = zn pad (# kikker); ON padde pal = paal; AS poal; ME pole paedh = pad; ME path paell = zn pelle (# linnen stof) paell = zn pelle = schil, vacht, bont; ON pelle paell = rouwkleed = zwart kleed over doodskist paellan = ww pellen, schillen paellbour = schillenboer; ON pelleboer paellweafar = pellewever paepegay = papegaai; ON papegay paerroc (parrock) = park; ON pearc; NB > pearroc paes (peas, pas, pes) = paas, pas = heide, heideveld; AS pees, pes paes (pas, pes) = vrede; ON paes paes (pas, pes) = Pasen; ON paes paesbeace (lentefyr) = paasbake, paasvuur, lentevuur; AS paosboake paesbeorg = paasberg; NB Paasberg in Lochem paesce (pasce, pesce) = klein heideveld paeslic = vredig paesman =A heddeman paesman (pasman, heddeman) = heideman = heidewerker, heidebewoner NB de naam Pasman komt erg veel voor als wegnaam in buitengebieden van NO Nederland. De betekenis is vooralsnog niet bekend. In Engeland komt de familienaam Paxman voor. Ook in NO Nederland kwam die naam voor. Paxman lijkt een variant van pasman. Verder is er de variant Paasman. paesman =A paesmakere paesmakere (paesman) = vredestichter, bemiddelaar paesop = heideheuvel paeste = heideveld paesternaec = pasternaak (# eetbare wortel) paet (strunt) = mest, gier, aalt; AS patte; AS/LM paet paetstede (struntstede) = mestvaalt pallyamalle = paljebaan; ON paljemalje pallyan = soort balspel; ON paljen palmestry = palmistrie = handleeskunde pancoce = pannekoek; ON pancoke; AS pankooke pancocery = pannekoekrestaurant; AS pannekoeerie panhus = bierbrouwerij; AS panhuus panne = zn pan, bakpan; ON panne panne = zn pan = groot gat of kuil in de grond panofen = panoven = steenbakkerij die dakpannen maakt pansig = pensee (# viooltje, kruid) papa = vader papa (paws) = paus papoeg =A popaeg pappe (porrige) = pap; AS pappe papyr = papier; ON papir parlour = vergaderzaal, spreekkamer; ON parloer parrock (paerroc) = park part = deel; AS/VWoud part pas (paes) = heide, heideveld pas = pas, smalle doorgang; ON pas, passe NB Wilgenpas in buitengebied Azewijn (Montferland) is een nauw weggetje met aan weerskanten oude wilgen. (#2010) Pasce (Eostre) = Pasen pasce (paesce, peasce) = klein heideveld De veldnaam Paske komt voor in NO Nederland. O.a. als Peeske bij Beek in Montferland. pasce = zeer smalle doorgang pascoe = paaskoe > PgAng/Pascoe pasman (paesman, heddeman) = heideman = heidewerker, heidebewoner NB de naam Pasman komt erg veel voor als wegnaam in buitengebieden van NO Nederland. De betekenis is vooralsnog niet bekend. In Engeland komt de familienaam Paxman voor. Ook in NO Nederland kwam die naam voor. Paxman lijkt een variant van pasman. Verder is er de variant Paasman. pastore = pastoor pasture (pe) = weiland; ON pasture pather = pater, priester pawa (pea) = pauw paws (papa) = paus paxman >A pasman payl (peal) = zandhoogte in moerasgebied > PgAng/Paylen pe (pasture) = weiland pea = pad, wegje; AS peake = paadje pea (pawa) = pauw peadlan = ww peddelen, roeien peadle = peddel, roeispaan peal (pedel) = peel = nat veengebied; ON pel peal (payl) = peel = zandhoogte in moerasgebied; AS payl > PgAng/Paylen peand = pand; ASoud pend, pand peandan = panden = beslag leggen op een pand; ASoud penden peanding = panding, beslaglegging op pand; ASoud pending peandscap = bepand, met pand belast; ASoud pantschap peandwering = verzet tegen panding peappel (poppe, poppele) = peppel, populier (# boom); ON pappel peard (horse, ros) = paard; ON pert, paerd; AS peerd peardcopere = paardekoper; ON paerdecooper peardcopery = paardekoperij, paardehandel pearroc = perk (# tuin); ON pearc; NB >A paerroc pears = bn paars peas >A paes peasce >A paesce pec (pic) = pek; ON pec, pic pece = pek; ON pece, peke; AS pekkel peccan = ww pakken pecce = zn pak, pakje; AS pekke peccreat (ysop) = pekkeriet = hysop (# riet); AS pekkereet NB Pekkenrietweg in Exel/Lochem. pecsticc = toorts, fakkel; ON pekestok pede = sponsige (turf)laag aan de oppervlakte van een veengebied; AS pedde > pet pedel =A peal peg (pog) = houten pen in gebinte; AS pog, peg pegel = peil pellican = pelikaan; ON pellecaen pene = bn klein, gering pene = zn straf, boete; ON pene, paine penne = pen, veer, schrijfpen; ON penne penning = penning; ON penninghe, penninck; ME penny pension = opbrengst, rente pensionan = ww opbrengen, renderen Penter = Pinksteren pentercrod = pinksterkruid (# plant) Peothas = Picten perbeam (pertreo) = pereboom; ON perboom pere = peer; ON pere pere = pier, strekdam pertreo (perbeam) = pereboom perscrod = perzikkruid (# akkerkruid) perse = perzik; ON perse persin = peterselie; ON persin persistan = standhouden, vasthouden peristearan = persisteren perssan = ww persen, drukken, dringen persse = zn pers, drukpers, druk, drang, angst; ON persse pertrich = patrijs (# gevogelte) pes =A paes pesman =A heddeman peste = pest (# ziekte) pesthus = ziekenhuis voor pestlijders pet (pete, pith, tarf) = turf, turfveld, laagveen; AS peet; HZ pet; ME peat; > pede NB Norger Petgaten in Groningen. Petgaten zijn langgerekte veenputten ontstaan door turfafgraving in natte veengebieden. Ze werden verwaarloosd, waardoor de natuur vrij spel kreeg en de gaten dichtgroeiden met waterplanten. petbogga = drassig turfveld pete =A pet petgeat (fenpyt) = petgat, veenput petwerc = turfbedrijf, turfstekerij pewit (cifwit, ciwit, hleapwince) = kievit pibgorn = hoornschalmei (# blaasinstrument); ON pibgorn pic = pik, piek, top, snoek; ON pic, pijc pic (pec, pece) = pek; ON pic, pec piccaex (hacce) = pikbijl, pikhaak, houweel (# wapen) piccan (pician, piccian, piken, pikken) = ww pikken, pekken, pakken, bikken, hakken, stelen piccere = 1: bikker; 2: maaier; 3: stroper, dief piccforc (geaffel) = pikvork, hooivork = lange stok met twee punten picchoc (ungol) = pikhaak korte: korte stok met haak; o.a. gebruikt door vissers en maaiers lange: lange stok met haak; soort enterhaak piccian =A piccan piccstric = wetsteen om zeis te scherpen; AS pikstrik pice (pic) = piek, steekwapen; ON pike pician =A piccan pidha (pitha) = pit, merg van bomen pigbenc (poggbenc) = piggebank = houten bank waarop varkens worden geslacht pigge {mv pigges} (pogge) = big, varken; AS pog > PgAng/Poggen NB Poggeheide en Poggebelt in Nieuw Heeten (Twente). pigge (bigge, pogge) = bn groot pigges = varkens piggsceadd = varkenshok piken =A piccan pikken = pikken pilow = pilo = half linnen half katoenen stof; ON peluw; AS pilow pilows = pilobroek; AS pilowske pilowtaw = pilogetouw = weefstoel om pilo te maken; AS pilowgetouw pinc = pink (vinger) pinc = pink = 1-jarige koe; ON pincke pinca = punt pinck = smalle zeilboot; ON pincke pine = zn+bn pijn; ON pine; AS pien; AS/Gro pain; ES [peen] pinlic = pijnlijk; ON pinelic; AS pienlik pinson = wimpel, vaantje; ON pinsoen pinsor = pincet (# gereedschap); bestaat al 650vC > PgAng/LACA pint (pyntel) = pint (inhoudsmaat) = 6dL; ON pinte > PgAng/Pint pint = beker, glas, kan of pot van 6dL pipan = ww pijpen, fluitspelen, doedelzakspelen, trompetten; AS piepen pipe = pijp, buis, koker; ON+AS pipe, piep pipe = pijp = vat voor wijn of olie; geen vaste maat; ASoud pipe pipede = pip, vogelziekte; ON pipeide piper = peper; ON piper pipere = fluitspeler, doedelzakspeler, trompetter pir = pier, worm; ON pir pirral = vuurvliegje; ON piralle pirstecere = pierensteker = iemand die pieren (wormen) opgraaft met een stok waarna ze worden gebruikt om te vissen pisan = erwten Erwten worden al geteeld en gegeten sinds circa 1000vC. Sommigen menen al sinds 7000vC. pisansoppe = erwtensoep > PgAng/Gerechten pise = erwt (# gewas) pissan = ww pissen, urineren pisse = pis, urine; ON pisse pith =A pet pitha =A pidha placaet = placaat = 1. munt van 1/2 stuiver; 2. bericht van de overheid placke =A placaet = munt van 1/2 stuiver; ASoud placke plaegan = ww plagen plaege = zn plaag, onheil, ramp; ON plaghe plaesc = plas plaet (pleat) = bn plat plaet (pleat) = zn plaat plafan = plaveien; ON plaven plagian =A plegan plain = plein; ON plain planta (plante) = plant plantan = ww planten plantan = zn planten plante (planta) = plant plaster = pleister = leemkalk plasteran = pleisteren, stucaderen plastere = stucadoor plasterwerc = pleisterwerk, stucwerk plat = bn plat, vlak plat = zn plat, volkstaal; AS plat platane = plataan (# boom); ON plataene plate = plaat, vlakte, pan pleac = plek; AS plak pleag (sudda) = plag = afgestoken zode gras of heide; AS plach pleagan = plegen, gewoon zijn pleagast = gort, gepelde gerst; AS plegast pleagbour = turfboer; AS plaggeboer pleaghac = plaggehak = hak om turf te steken; AS plaggehakke pleaghut = plaggehut = hut gebouwd van plaggen pleagman = plaggesteker; ON plaggeman pleagmawere = plaggemaaier; AS plaggemeier pleagsta = plaggeveld; AS pleegste NB De Pleegste en Pleegsterdijk bij Raalte aan de weg naar Holten. pleagta = plaggeveld; AS pleegte pleagth = gewoonte, in rechte pleanc = plank; ON plancke plear = slag, klap plearan = ww slaan, smijten pleat (plaet) = bn plat pleat (plaet) = zn plaat pleats = plaats; AS plaesse; AS/LM pleats pleatsce = kleine boerderdij; AS plaetske pleatt = voorhoofd; AS plette pleattan = ww pletten, plat maken pleay = pleit, pleidooi; ON pley; ME plea pleay = plaats waar gepleit en recht gesproken wordt; ON pley NB1 Pley: Pley in 's-Gravenvoeren (België): plaats waar eertijds recht gesproken werd. (# appelwijn.be 21.10.2010) NB2 Pley: uiterwaarde aan de IJssel/Rijn bij Westervoort in De Liemers. Mogelijk werd daar ooit ook gepleit en recht gesproken. pleayan = pleiten; ON pleyen; ME to plea pleayhus = pleithuis, huis waar gepleit en recht gesproken wordt; ON pleyhus NB Pleyhuse: oude familienaam in Twente. pledclun (baggerturf; AS pleddekluun), pleddan = ww pletten; AS pledden plegan (plegian, plagian, pleyan) = plegen, spelen, achteren; ME play plegian =A plegan pleolic = gevaarlijk pleor = pleuris, ellende, gevaar plega (pley) = zn daad, spel, toneel plegan (pleyan) = ww plegen, spelen, acteren pley (plega) = zn daad, spel, toneel pleyan (plegan) = ww plegen, spelen, acteren pleyhus = theater; ON pleyhus; OE playhouse pliht [plait] = plicht pliht = zn plecht, voorsteven van schip pliht = zn pleit, pleidooi, rechtszaak; ON plait plihtan = ww pleiten; ON plaiten plihtere = onderstuurman ploccian =A pluccian ploh (eardh) = ploeg; ON plough; AS ploog; ASoud plach; ME plough ASoud under de plach = bebouwd land plohan (eardhan) = ploegen; ON ploughen; AS plogen plohmakere = ploegenmaker; ON ploegmakere plohmakery = ploegenmakerij plohwinninge = landbouwbedrijf; ON ploechwinninghe pluccar = zn plukker pluccian (ploccian) = plukken; ON plucken, plocken; AS plokken pluccere = plukker (# ambacht); NB hoypluccere plufere = pluvier (# vogel); ON pluviere, plovier pluman = plukken, plunderen plume = veer, schrijfpen plume (prume) = pruim (# vrucht); AS pruum, proem plumere = verenplukker; ON+AS plumer plump = plomp = poel, vijver, gracht; AS plump plumpan = ww plompen = in water duwen of vallen; AS plumpen plundaran = ww plunderen plunsan = plonzen, in water vallen; AS plunsen plunse = zn plons; AS pluns plurc = plurk = boef, schurk, onbehouwen vent; AS plork pocc = pok, puist podder = poeder, vuilnis, buskruit podderig = vies, smerig; AS podderig poddersticc = geweer podding = pudding podel (puddel) = poel met smerig water, moddergat pog (peg) = houten pen in gebinte; AS pog, peg poggan = groot doen, opscheppen pogbenc = pogbank = houten bank waarop varkens worden geslacht pogbylt = varkensbult, varkensweide; AS poggebult pogfeld = varkensveld pogge (pigge) = varken, wild zwijn; AS pog; ES pog pogge (pigge, bigge) = bn groot poghe = buidel, zak pokan = ww poken, steken, prikken poke = zn pook, dolk pol (pyll, pull) = poel, rivier; AS pol poldre (polre) = polder poley = polei (# mint, kruid) polfar (podder) = poeder, kruit; AS pulver polre (poldre) = polder polredic = polderdijk; AS polderdiek polrehus = polderhuid polreland = polderland polrewaeter = polderwater pols = ?; NB Pols (famnaam), Polsvoort (Lochem), Polsbeek (Twente/Berkelland), Poelsbroek (DeBilt/Utrecht) ponc = vuistslag, dreun poncan = ww stevig slaan met vuist pong (pongel) = zak, buidel, tas, bos aren; AS pungel NB Pongeweg Hall/ZO Veluwe. pongart = pongert, pikhaak pongel =A pong pongere = ponger, pikanier (# soldaat) popaeg (papoeg, macopin) = papaver; ME poppy poppe =A poppel poppel (poppe, peappel) = peppel, populier; ON poppe, poppele porcespin = stekelvarken; ON porkespijn porr = zn por, duw, trek porran = ww porren, duwen, trekken, opkloppen porride = prei; ON porreide porrige (pappe) = pap (# voedsel) porsa = gagelstruik; ASoud porsse portu = haven porwaegn = wagenduwer; ON porrewaghen pos = gagel, paal; AS pos NB Veldnaam in Harreveld/Achterhoek: Jamszienen pos. posa (pusa) = buidel posse =A pos = gagel possidan = bezitten; ASoud possiden post = grenspaal posta (imposta) = belasting; ASoud poste postel = apostel; ON postel pot = zn poot (# planten) potan = ww poten, planten pote = poot (# lichaam); ON pote potere = boomkweker potery = boomkwekerij; AS/VW poterie potgeard = pootgaarde = veld voor pootgoed; ON poetaert potgut = pootgoed (# planten) pothave = perceel land met jonge aanplant; ASoud pothof potian (putian, pytan) = ww poten, plaatsen, leggen, zetten, stellen pots = poets, klucht, grap; ON pots potsemakere = potsenmaker = soort rondreizend grappenmaker potsere = grappenmaker, grapjas potsig = grappig pott = pot, vat, kan; AS/VWoud poth pottere (pottmakere) = pottebakker pottery (pottmakery) = pottebakkerij; ON potterie pottetan = eenpansgerecht; ON poteten potthoc = pothaak = haak waaraan pot of ketel wordt gehangen boven vuur pottmakere (pottere) = pottenmaker; ON potmacere pottmakery (pottery) = pottenmakery; ON potterie pottman = pottenmaker poup = poep poupan (dreatan, drytan) = ww poepen poupdecc = poepdek (# schepen) pour = zn scheut, guts, hoos pouran = ww poeren (van vissen), stropen (van wild) pouran = ww roeren, schenken povre = pover, arm, armoedig praet = weide, weiland, grasland; ON praet, preet praetan (pratan) = praten; AS proaten; SW praoten praete (prate) = praatje, gesprek, taal; AS proate praetendiran = pretenderen, beweren; ASoud praetendieren praetere = controleur, veldwachter, boswachter, opzichter praetery = controledienst, boswachterij, etc praethus = praathuis, kroeg, café; AS proathoes praett = list prat (prut) = prat, trots pratan =A praetan prate =A praete prathus =A praethus prawlan = ww pruilen, mopperen prawle = pruilerig, mopperig, kribbig, korzelig; AS prawwel preian = bidden, vragen, smeken, aanroepen; ON praaien preofest =A preost; ASoud provest preofesty = proosdij; ASoud provestie, pravestie preon = priem preost = proost (kerkambt), priester prestere = priester; mv = presteran; > PgAng/T1385 prica = punt pricel = scherpe punt; VA NL prikken prisan = prijzen, waarderen, loven; AS priezen prise = prijs; ON prise; AS pries prisig = prijzig, duur; AS priezig prod = zn prut prod = bn slecht prodan = ww prikken, porren, poken, steken; ASoud proden prode (proke) = pin, pen, staak, stok, pook; ASoud prood NB Deldenerbroek: Proodsweg =* weg met staken of stokken prodig = verkwistend prodigan = verkwisten, bluffen, pralen prodinge = verkwisting, bluf, praal prokan =A prodan proke =A prode prollan = rondzwerven, rondhangen, spioneren, inbreken, stelen prollere = insluiper, inbreker, dief prond = buit prondan = buit maken; ON pronden prow = prauw (# boot) proy = prooi; ON proye proyan = ww jagen prume (plume) = pruim (# vrucht); AS pruum, proem prut =A prat pudd = sloot, greppel puddel (podel) = poel met smerig water, moddergat pudding = pudding, ingewanden, worst puer = puur; ASoud puyr puerlic = puur; ASoud puyrlyck puf = zn puf puffan = ww puffen pukan =A pokan pull =A pyll pullian = ww trekken pump = pomp; AS pump pumpan ww pompen; AS pumpen purs = zn beurs, portemonee pursere = administrateur op schip pusa =A posa puse = poes; ES [pus] put (pytt) = put pute = puit, opgezwollen dier putian =A potian pyle =A pylu pyll (pol, pull) = poel, vijver, rivier NB Blackpool is afgeleid van Anglisch pull = pyll = pol, wat aldaar een rivier is in een moerasgebied. Deze situatie doet zich ook voor in de locatie Bleckenpoel aan de Slinge te Winterswijk. > PgAng (Bleckenpoel) pylu = peluw, kussen pyntel (pint) =A pint (inhoudsmaat) pyntel = penis; AS pinzel pyrcrod = knopenkruid; AS pierekroed pytemaent = september pytan =A potian pytt (put) = put; ME pit q:: quaed = slecht, ondeugdelijke; ASoud quaet quaerne = handmolen; ON quaerne quala = kwartel (# vogel) quart = kwart = 1/4 deel; ASoud quart quartear = kwartier; ASoud quartier questy = kwestie; ASoud questie questyous = kwestieus, onzeker; ASoud questieus quyt = vrij, onbelemmerd; ASoud quydt quytan = vrijstellen; ASoud quyten r:: ra = ree rabblan = rebbelen, wartaal spreken raca = raak, reek (# hooivork); AS riek; ME rake racca = rak = touw voor scheepsmast racca = rakker, speurhond race = vuurkuil; AS rake racente = keten, boei racian = raken, komen tot, besturen, reiken racu = hark rad = aanval, plundering; ME raid rad (rodda) = weg, straat, buurt; AS/AH rot; AS/Holten rodde; ME road rade (re, hrydhing, roda) = rode = gerooide plek, ontgonnen land radeland (rodaland) = gerooid land, ontgonnen land, ontginning radian = aanvallen, plunderen rae = ra, stok, mast raecan = ww reiken; ME reach raecean =A raecan raed = zn rad, wiel raed (hraeda) = zn raad, stadsraad, raadgever, adviseur, overleg, vergadering; ON raet raedan {raed, reord, reord} = ww raden, vergaderen, besluiten, lezen, voorspellen raede =A geraede raedel = raadsel; ME riddle raedhus = raadhuis, stadhuis raedmakere = radmaker (raed = rad, wiel) raedmakery = radmakerij raedsels = raadsels raedstaec = radstaak (martelwerktuig); ON radstake raeflan = ww rafelen raefle = zn rafel raeflig = rafelig raefsan = berispen raefter (bartel, tengel) = houtschroot, brandhout raefter = raster = gevlochten hekwerk raegan = reiken, uitsteken raemakere = ramaker, mastenmaker raemakery = ramakerij, mastenmakerij raeme (mv raeman) = raam; ON raem, rame raep (naep, ryfe) = zn raap, knol, (# gewas) raep = raap (# koolzaad); ME rape raepcouc = raapkoek = afvalproduct van oliemolen. Bevat veel vitamines en mineralen. Wordt o.a. gebruikt als veevoer raepoly = raapolie = olie gemaakt uit raapzaad raepsaed = raapzaad; AS/VWoud raepsaet raepstic = raapveld, knollenveld raer = bn raar, vreemd, zeldzaam, achter raer = zn achterkant, achterhoede raeran = ww bouwen, oprichten, heffen raeran = ww kweken, fokken, maken, produceren raest = zn rust raestan (hyrstan) = ww rusten raestig = rustig raet = zn rat (# knaagdier) rag = zn rag, spinneweb ragan = reinigen, schoonmaken ragbal = zn ragebol ragu = rag, mos (# plant) raye = raai = soort voedergras; AS/LM raey rayll = raille = crassula (Lat.) = medicinaal kruid; ON raille raizin (mv raizins) = rozijn; ASoud resine rall = ral (moerasvogel); ON ralle ram = ram ran =A* regn, ren = regen > PgAng (Ranstrup) ranan = rennen, lopen, rijden; ME run ranc = hoogmoedig, ijdel rand = rand, schild ranhors = renpaard rap (reap) = zn reep, touw; ME rope rap = bv rap, vlug, snel rapan = ww rapen rape (raepsaed) = raapzaad (# koolzaad) raphad = rapheid, vlugheid, snelheid; AS rappigheed rapig =A rap rapigniss = rapheid, vlugheid, snelheid rascal = raaskal, schreeuwert rascallan = raaskallen, schreeuwen, tieren, schelden raspal = rapaille, troep, bende, schurk; ON raspalge raw = zn rij re =A rade, roda; zt -re reac = perzikblad (# onkruid); AS reek reac = reuk, geur reac (hreac, rec) = rook reacan = ww ruiken, geuren; AS rieken read (red, rudd) = bn rood; EZ rot read (red, rudd) = zn rood zand read leap = rode loop (dysenterie) reaf = officier reaf = zandvlakte; AS reve reaf = inkomen; AS rieve reafar (gerefa) = rever, ordebewaker, rechter Reafhus = Reefhuis = het huis bij de zandvlakte NB1 Reefhuisweg in Egede (Hellendoorn) en in Neede. NB2 De Stille Reef (huis), Reefweg en erven Grote en Kleine Reeven in buitengebied Azewijn (Montferland). Mogelijk verband met gehucht Rafelder aldaar. > PgAng Azewijn reafian = roven reafiar = rover reaghar = reiger (# vogel); ON regher real = royaal, prachtig, weelderig, mild, edel realme = overvloed, paradijs, rijk, koninkrijk ream = room, volle melk ream = smalle strook bewerkt of geploegd land; AS/VW riem ream (reoma) = riem, gordel reammakere = riemenmaker, riemensnijder; ON riemeslaghere reammakery = riemenmakerij reap (rap) = touw; AS riep reapan = vastbinden reappel = paal in stal om koeien vast te binden; AS reppel reappel = repel = plank met 15-25 ijzeren tanden om zaden van vlas te trekken; AS reppel reappelan = repelen = zaad van vlas scheiden met een repel rease = veldtocht; ON reese reat (hreod) = riet, rietveld; AS reet reatbour (reatman) = rietboer = boer die riet oogst en verkoopt reatcoman =A reatcopere reatcopere = rietkoopman = handelaar die riet opkoopt en verkoopt reatcopery = riethandel reatdic = rietdijk reatland (reatte) = rietland reatman =A reatbour reatta = rietland; AS reete reatthaecere = rietdekker reatthaecery = rietdekkerij; AS rietdekkerie reava =A refa reavan >A refan reaw (hreaw) = bn rauw, ruw; AS row rec (hreac, reac, smoca) = rook rec (hreac, reac, rieth) = rek reccean = ww rekken, strekken, geven, verhalen recenian =A rekanan recfeld = rookveld = veld waar vis, vlees e.d. wordt gerookt recgeat = rookgat, schoorsteen red = zn aantal red =A read redga = gerecht (# rechtspraak) redgar (reafar, rihter, deman) = rechter; AS/Gro redger redmayne = rode band, bond, broederschap, verbond > PgAng/X-Kruis redmayne = symbool: rood X-kruis op wit veld > PgAng/Redmayne refa = vrede refa = rijf, hark; ON rive refa = reef, reve = vlak land, veld refa = reef, reve = smalle strook land, streep, snede, groef refa = bn mild, ruim, royaal, overvloedig; ON rive refan = ww reven = effenen, glad maken, tot orde brengen, tot rust brengen refan = ww reven = kletsen, zwetsen, raaskallen refan = ww harken, glad maken (vegen, strijken) met een refa (rijf); AS/Gro rieven refan = tot vrede brengen, rechtspreken refar = veger, strijker, gladmaker met de rive (rijf); AS/Gro riever refar = vredestichter, rechter refe = reve, groef, vore, snede, streep regan (regn, ren) = regen; ON reen; AS reagn, reen, regn regn =A regan regnian = regenen regolan = regelen regolad = geregeld reith (hreac, rec) = rek rekanan (recenian, ariman) = rekenen, berekenen rekanscap = rekenschap; ASoud rekenschap up rekanscap = ter nadere afrekening; ASoud up rekenschap reke = reek, riek, hooivork, mestvork, hark; ON rieke; AS riek rekian = ww reken, harken rekning = rekening; ON rekeninghe; AS rekning remittan = teruggeven; ASoud remitteren ren =A regn; AS rein renboge = regenboog; ON reghenboge renbrec = erfbreuk = ongeoorloofde erfbetreding; ON reinbrec rendan = ww scheuren, rukken rendreap = regendrup, regendruppel rent = huur rentan = huren reocan = roken, ruiken; AS roeken reof = ruif reoma (ream) = riem, gordel, band, rand; ME rim reord >A raedan reowe = deken, kleed requiran = verzoeken; ASoud requireren rese (ryse, hris) = rijs, rijshout, tak, struikgewas; AS rese, reise residan = wonen; ASoud resideren resortan = resorteren; ASoud resorteren respondan = responderen, antwoorden; ASoud respondiren resuma = samenvatting; ASoud resumptie resuman = resumeren, samenvatten; ASoud resumiren rey = zn rei, reidans, danslied; ON rei rey = strijdgewoel; ON rei ribb = rib; ON ribbe ric =A rice -ric = machtig, krachtig ricdom = rijkdom; AS riekdom rice = bn rijk; AS riek; SW riek rice {mv rices} (rike) = zn rijk, land, gebied, macht feng to rike = kwam aan de macht rick =A rice ricman = rijkaard, aanzienlijk persoon; ON riceman ricsodon = regeren ridan (rydan) = rijden, paard rijden; AS rieden ridh = rijt, stroom, beek; ON ride = beek, greppel; AS/VWoud ridt ridhere = ridder; ON riddere ridhergamen = ridderspelen ridhergudh = riddergoed ridherhus = kasteel; ON ridderhus ridherscap = ridderschap; ON ridderscap rifel (rifod) = rimpel rifelede (gerifod) = gerimpeld rifod (rifel) = rimpel rig (rugg) = rug; ON rig rigban = ruggegraad; ON rigbeen righer = reiger (# vogel); ON regher; AS rigger, rieger riht [rait] = zn recht; bw goed, ok; ON reht; ME right riht [rait] = bn rechts -rihte = -waards; VB eastrihte = oostwaards rihter = voorzitter van een vergadering; AS rigter) rihter (redgar) = richter, rechter; AS rigter, ASoud richter rihting = richting rike =A rice rilla = smalle stroom, beek; NL waterloop, geul, rug; AS rille; ME rill rim = aantal rima = riem, rand, velg rind = schors, schorsstrook ring (hring) = ring ringan (hring) = rinkelen; ON ringen; ME to ring ringbeard (hringbeard) = ringbaard rinnan = ww rennen; ON rinnen ripan = rijpen, maaien, oogsten; AS riepen; ME reap ripe = rijp; ON ripe; AS riep ripp = zn rip, rib, reep, strook, strip; ON repe rippan = ww rippen = in rippen scheuren, splijten, afscheuren rippel = rimpel; ASoud rippel rippelda = door wind gerimpelde grond; ASoud rippele ripper = iemand die iets ript risan = ww rijzen risan = ww ruizen risc = riet, bies; ON risch rise (rus) = ruis, geruis; ON rus, rise Risnen = Rijssen in Twente > PgAng/Rijssen risthi = ww ritsen, rissen, kerfen, rijten; > writan road = rede, ree = ligplaats voor schepen roastar (rystar, hana) = haan; AS reuster; ME rooster rob = maag; ON rob roc (roce) = rots, hooimijt (# veeteelt); ON rok, roke rocc = rok, bovenkleed (# kleding); ON roc, rock; AS rokke rocc = rots, rotsblok, steenklomp; ON roche rocc = toren, kasteel; ON roc, roch roccian = ww rukken, schudden roce =A roc (hooimijt; ON roke) rocge = rogge (# gewas); ON roghe rocgfeld = roggeveld rod = kruis roda (rade, re, rothe, ryde) = rode = ontgonnen land rodaland (radeland) = rodeland = ontgonnen land, ontginning rodd (sticc, stocc) = roede, dunne stok, twijg, paal, stang rodda (rotta) = straat, weg, buurt; ON rot, rote; AS rodde NB Steenroddeweg in Holten rode =A rade rodolfusgyldan = redolfusgulden = 13 stuiver; ASoud redolphusgulden rof = bn sterk, edel roffe (hrof) = zn roef, dak; ES roff roffle = spade, schop; ON roffel rolan (trendan) = ww rollen role = rol, wiel, katrol; ON rol, rolle rolla = soort kraai rolpal = rollepaal = paal in bocht van vaarwater om boten midden op het water te houden en door de bocht te trekken Roma = Rome Romayn = Romein; ON Romeyn; AS Romien NB Romienendiek in Aalten. romblan = ww rommelen, lawaai of herrie maken; ON rombelen romble = zn rommel, lawaai, herrie; ON rombel romblecrod = rommelkruid (# kruid) = pigment; AS rommelkroed NB Werd gebruikt in balkenbrij en als pigment. romblig = bn rommelig, lawaaierig romentic = romantiek; AS romentiek rond = bn rond rondhoran = navragen, informeren; AS rondhoren ropan (hropan) = roepen, schreeuwen rope = roep, schreeuw roran = ww roeren rose = zn roos (# bloem); ON rose; AS rose rose = bn roze (ON rose) rosig = bn rosig rostar = rooster rostir = roosteren rothe =A roda rotian = rotten rotta (rodda) = straat, weg, buurt; ON rot, rote; ASoud rot, rotte rottha = gracht rouf [rof] (ruh) = bn ruw, ruig, grof, lomp; AS raw, rouw rouf = zn korst (van wond); AS roef, rof roufal = wasbord; AS roefel roufalan = hard wrijven, strijken; AS roefelen roufland = ruig begroeid land rout = rot, afdeling, rij, groep, troep, leger; ON roet rout = ruit; AS roet routbroc = geruite broek, bakkersbroek routman = soldaat, militair; ASoud rotman rowa = rouw, rust; ON ruowa rowan = roeien; ON ruowen rowbot = roeiboot rowian = ww rouwen; ON rouwen, rauwen rowland = rogge-akker; AS rowland royan = rooien, schrappen rubarbar = rabarber (# groente); ON roubarbar rubarbarwin = rabarberwijn rubin = robijn; ON rubin rucan = ruiken rudd =A read rudder (ruther) = roer (# schip); ON roeder rudig = roodig, roodachtig; ME ruddy rufa (ryfe) = raap; ASoud roeve ruge =A ruh; AS ruge rugg = zn rug, rugvel, kleed, mat, vloerkleed, bezit, geld; AS rugge ruh (rouf) = ruw, ruig; ON ru; AS roew, raw; ME rough rum (rym, tir) = zn roem, eer rum = zn ruimte, kamer; ON+AS rume rum = bn ruim; AS ruum, roem rumbel =A rummel rummel = bn waardeloos rummel = zn rommel; AS rummel, rammel rummelan = ww rommelen, slingeren rummelbece = slingerbeek; AS rummelbeke rummelwaeg = slingerweg; AS rummelweg rump = romp, stuitbeen, achterste run = geheim, geheime beraadslaging runa = rune, runeteken runsten = runensteen rund = rund; ASoud rond (mv ronder) rundcaemp = runderkamp, runderwei rundmaerct = rundermarkt rune = zn ruin = gesnede hengst; AS rune; AS/Gro/oud raun runsan = ww ruziën runsing = ruzie runstofa = platte kachel rupp = rups; AS roeppe ruran = roeren rus (rise) = ruis; AS ruse > rise rusan = ww ruisen; AS rusen russal (hrostar) = rooster in kachel russalstocc = pook russe (byse) = biezen; AS ruis; ASoud rus; AS/Harreveld Russenland (veldnaam) = biezenland rust = roest; ON rost; AS rost rutar = ruiter, knecht; ASoud ruter rut (weod, fuyle) = onkruid; AS rute, roete rute = bn ruw, grof, wild, sterk; ON rute; ME rude ruther (rudder) = roer (# schip); ON roeder rutig = wild, verward; AS rutig (wild, verward) rutland = land waar veel onkruid groeit ruw = zn ruzie, herrie ruw = bn ruuw, grof ruwan = ww ruzie maken, ruziën, herrie maken rydan (ridan) = rijden rydar = ruiter; ASoud ryder rydargyldan = ruitergulden, munt met ruiter erop ryde =A roda rydhdha = reu ryfe (rufa) = reve (gewas) = raap, biet, knol; AS reuve; ASoud roeve; >A reava ryfencaemp = reuvenkamp = kamp (stuk land) met reuven (rapen) NB1 Reuvenkamp/Gorssel, Reuvenkamp/Harreveld, Reverdijk/Gorssel/Eefde, Reverweg/Harfsen. NB2 Reuven = dorp in Brabant; familienaam in Overijssel. ryfesaed = reuvezaad rygan = ww rijgen ryge = rogge; AS row rygebread = roggebrood Rygemodra = Roggemoeder; ZA/PgAng rygepappe = roggepap rym =A rum ryna = nat, natte grond > PgAng/Oxe ryse (rese, hris) = rijs, rijshout, tak, struikgewas; AS rese, reise rysel = reuzel, vet ryssa = biezen (# gras in drasland); AH russen; TW rusken ryssaland = land waar veel biezen groeien rystar (roastar, hana) = haan; AS reuster s:: -s =A -is sa (swa) = zo, dus; ES sa; ME so sa hwat? = zo wat?, wat dan nog? sacan = twisten, aanklagen; NB NL zeiken = vervelend doen sacc = zak sacu (suk) = zaak, rechtszaak, strijd, vervolging, schuld; ON saec sacweald = zaakwaarnemer, gevolmachtigde, gedaagde; ON saecwelde sacwealdig = gevolmachtigd sadol = zadel In de Romeinse Tijd (12vC-450nC) kennen de Germanen het zadel nog niet. Pas in 350-450nC leren ze die kennen van de Hunnen. sadolmakere = zadelmaker sae = zee saed = zn zaad; ASoud saeth, saet saed = bn droefig, verdrietig saefisc = zeevis saefiscan = ww zeevissen saedic = zeedijk saedling = zaailing = jong plantje dat uitgezet wordt saedniss = droefenis, droefheid saele = stroom, rivier, waterloop NB Bron KUOZ/p79: Saale = stroom; Oldenzaal = Olde Saale; Upsala/Zweden = aan de stroom; Brussel = Broeksele = moersasstroom. saelge = salie (# kruid); ON saelge, sailge saelig = zalig saeman = zn zeeman saeman = ww schijnen, lijken saewiht [siewait] = zeedier saena = langzaam, traag saenan = talmen saencal (saengal) = droefig, naar, triest, moedeloos, lusteloos; AS saenkel saengal = buikriem van paard; AS sangel NB Sangeldijk in Holten en HofVanTwente saep = sap saespic = zeespek = spek van dolfijn of zeehond; ASoud seespeck saet (sahta, sate) = sathe, zate, woonstede, plek, zitting, vrede; ASoud sate = woning; ME seat saeterndaeg* = zaterdag; genoemde naar planeet Saturnus; ON saturdag; ME saturday saga (sagu) = zaag; ON saghe sagan = ww zagen; AS saegen sagere = zager, houtzager sagmyl = zaagmolen; AS saegmul sagmylen = zaagmolen sagu (saga) = zaag sahta (saet) = zate, havezate, verzoening sahtlian = settelen, vestigen, verzoenen saiseran = in beslag nemen; ON saiseren salaet (slaet) = salade; ON salaet, slaett sale = zaal, huis zonder kamers, woonstee; ON sele salm = zalm (# vis); ON salm salmere = zalmvisser salo = bn bleek, grijs, vaal; ME sallow sand (sond) = zand; ON sant sandfurdere = zandvervoerder; ON santvoerder sandgeat = zandgat = gat in zandgrond gevuld met water sandhone = zandhoender = hoender die in zandgebieden leeft sandig = zandig, zanderig sandwaeg = zandweg sang = zang, gezang, lied; ON sang sangere = zanger, zinger; ON sanghere sandford = zandige voorde; ON santforde sapan = ww zepen, inzepen sape = zeep sar = bn zeer, pijnlijk saran = zeer doen sarg (sorg) = zorg sargian = zorgen, bekommeren sarig = zn verdriet, spijt; ME sorry sarig = bn bekommerd, bedroeft sarran = sarren, bezeren, kwetsen sat = gezet; ASoud sat ASoud my sat to pande = mij als pand gegeven; borge sat = borg gesteld sate =A saet satu = ww zaten (vt zitten), gezeten satu (havesatu) = zn zate, havezate sawan (sayan) = zaaien; ON sayen; AS zeien; ASoud seyen sawland = zaailand; ASoud sayelandt, seyland sawol = ziel; ON siel, siele; ME soal say = bn saai sayan (sawan) = zaaien; ON sayen; AS zeien; ASoud seyen sayan (seyen, secgan) = zeggen; AS/seyen, zeien; EZ sayen > PgAng/Elzas sayl = zeil; ON seil saylan = ww zeilen; ON seilen saylbot = zeilboot saylere = zeiler saymaent = zaaimaand, maart sayniss = saaiheid scacan = 1: schaken, roven; 2: schudden, snel bewegen; AS skaken scacol = schakel, boei; AS skakel scada = schade scadan (scathan) = schaden scadan = scheiden; AS skaden; > scid scadd =A sceadd scaddan =A sceaddan scadde (tarf) = plag, turf; AS skadde scadlic = bn schadelijk scaef = zn schaaf; AS skaaf scaefan = ww schaven; AS skaven scael (scalu) = schaal (# consumptie); AS skaal; ASoud scael scaelc = zn 1: schalk, schelm, schurk; 2: dienaar, knecht, bediende; ON scalc; AS skalk scaelc = bn 1: onderhorig, onderworpen, onvrij; 2: streng, wreed, slecht, gemeen, boos, verkeerd; ON scalc scaer (scara, sceara) = schaar; AS skaar; AS/VW schaer scaers = schaars; AS skaars scaeth = schede (van mes, dolk, zwaard, etc) scafan = schaven; AS skaven scafot = schavot; AS skavot scallan =A scullan scalu (scael) = schaal, schil, dop scama = schaamte, schande; AS skaamte, skeamte scaman (sceomian) = ww schamen; AS skamen, skeamen scambors = schaambuidel = soort gulp scamhaer = schaamhaar; AS skaamhoar scammel = arm, behoeftig; ASoud schammel scap (sceap) = schap, plank; AS skap -scap = -schap scar (sceard, scyr) = snede, inkeping, inham; AS schar, schaar = losplaats voor boten; NL schor, schoor FRI Doesburg (Resto ZwarteSchaar, Yssel, 2010) > PgAng/Scharmer NB Sceargeat (= Scharpoort) aan de Severn > PgBrit (Ethelflaed van Wessex) scara* (scaer) = schaar; AS skaar scare = schare, groep; AS skare scarn = minachting scarnan = ww minachten scarp = scherp, precies; AS skerp; ASoud scharp Scarpo = mansnaam scat = zn schat, som geld, bezit, schatting, heffing; ON scat; AS skat scatan (sceaddan) = ww opbergen, bewaren scate (sceadd) = schuur, open schuur, bijgebouw voor opbergen van gereedschap, stro, etc of als werkplek voor bakken of koken; ASoud scate, schate; ME shed scataran = ww schateren, hard lachen; AS skateren scatha = crimineel, vijand scatta = schatting, heffing, brandschatting scattan = ww schatten, heffen, brandschatten; AS skatten sccatha = schade; AS skade sccathan (scadan) = schaden; AS skaden sceabb = schurft sceabbig = armzalig; ON schabbig; ME shabby sceacul = schakel; AS skakel sceadan = scheiden; AS skeiden sceadd = schuur, open schuur, bijgebouw voor opbergen van gereedschap, stro, etc of als werkplek voor bakken of koken; ASoud scate, schate; ME shed sceaddan = opbergen, bewaren sceading = zn scheiding; AS skeiding sceadu = schaduw; AS skaduw sceaf = zn schijf, schoof (# koren), bos; AS skoof; ASoud scief sceaf = bn scheef, raar, vreemd; AS skeef sceafing = schoofrecht = recht op aantal schoven van oogst conform oppervlakte sceaft = stang, schacht, speer; ON schaft sceaft (lamone) = lamoen = T-balk tussen twee paarden in span van rijtuig scealan {sceal, sceold, sceoldan} = ww zullen scealdan = ww schelden; AS skelden scealdword = scheldwoord scealc = schalk, schurk, knecht; AS skalk sceallan {sceal, scolt, scolt} (scallan) = ww zullen sceap {mv sceapas} = schaap; ON scaep; AS skaap sceap (scepp) = schep, vat; AS skep sceap (scepp) = schap, plank; AS skap sceapal = schepel = 1/4 mudde (Angl: mydda) = 0.133 Ha; AS sceppel sceapas = zn schapen; AS skapen sceapbealcge = schapenbult, schapenweide; ON scaepsbelc sceapcepere = schapenhouder sceapcepery = schapenhouderij sceapcoman = schaaphandelaar; ON scaepcoman sceapcot = schaapskooi; AS skapenkot sceapdic = schapendijk = dijk waar schapen grazen sceapdog = schapenhond sceaper (hirde) = herder; AS skeper sceapfelf = schapenvel, schapenvacht scaepheord = schapenherder, schapenhoeder scaephetting = schapenweide; ON scaephettinc sceaphirde (sceaper) = schaapherder; AS skeper sceapmaerct = schapenmarkt; AS skapenmarkt sceapstrunt = schapenstront, schapenmest sceapyre = van schapenvel sceapscearan = schapenscheren; AS skapenskeren sceapscearere = schapenscheerder; AS skapenskeerder scear = bn schier, grijs scear = bn net, netjes, strak; AS skier sceara = schaar; ON schaere; AS skaar scearan (sceran) = ww scheren, afsnijden, delen; AS skeren sceard = schaarde (breuk, scherf), spleet; ON schar sceare (scyr) = zn afgesneden stuk, deel; ON scere, scheere; AS skeur scearf = scherf; AS skerf scearfian = verscherven, scherven maken, in kleine stukken snijden scearing = kleine paling scearmylen = scherfmolen = molen die hard afval verscherft scearm (scirm) = scherm; AS skerm scearman (scirman) = ww schermen; AS skermen scearmere = schermer, zwaardvechter, strijder scearmisse (scermes) = schermutselingen scearn = drek scearp = bn scherp; AS skerp scearpa = reistas, rugzak; ON scerpe, scarpe scearpan = ww scherpen, aanscherpen; AS skerpen scearpere = scherpmaker, slijper, kamscherper; ON scerpere scearu = schare, menigte, deel; AS skare sceat = schoot, schot, hoek, kleed sceat = scheet, wind; AS skeet sceatan = scheten laten, winden laten; AS sketen sceatta = zn schat; AS skat sceattan = ww schatten; AS skatten sceawa = schouw, inspectie, controle; AS skouw sceawian = schouwen, beschouwen; AS skouwen sceawing = schouw, inspectie, controle; ON scouwinghe scede = schede, wapenhoes; AS skede scedere =A scere scegg = scheg = wig scegg = scheg = binthout, hardhout = houten kern van boomstam = boomstam zonder schors scegg = wigvormig stuk van achtersteven van een boot sceggert = veld met veel binthout; ON scheggert sceld = schild; ON scelt, schelt, schilt scelf = plank; ON scelve; ME shelf scelfisc = schelvis; ASoud scelvis scell (scelp) = schil, schaal, schelp, bast, huls, etc; AS skel scelp (scell) = schelp, schaal, slakkenhuis, etc; ON scelpe; AS skelp scelwyrtal = schelwortel (# stinkplant); ON scelwortel scencan = schenken; AS skenken sceo = hemel sceofan =A skufan sceolan = ww scholen, onderwijzen sceolbagge = schooltas sceolbord = schoolbord sceolbred = houten kastje gebruikt als schooltas in lager onderwijs tot circa 1940; AS skoolbret sceolcaete = schoolkeet = keet (gebouwtje) waar onderwijs wordt gegeven; AS skoolkate sceoldan {AVA sceolan} = zouden (vt zullen) sceolh = bn scheel, scheef; AS skeel, skeef sceoling = scholing, onderwijs sceolmaester = schoolmeester, schoolhoofd sceolu = school, menigte; AS skool sceomian (scaman) = schamen sceon =A gesceon = gebeurtenis, geschiedenis sceonan = geschieden, gebeuren sceopa = winkel, pand; AS shoppe = schuur sceopan = winkelen, shoppen sceorf =A scurf sceorfan = knagen sceort (ceort) = bn kort; AS kot; SW kot sceort (ceort) = zn haxel, afval sceort = schort = zn kort voorkleed = AS skort sceortan (ceortan) = ww korten, schorten, ontbreken sceotan (scitan) = schieten; ON scieten; AS skieten scepen = schepen, raadslid; ON scepen scepenbenc = schepenbank = stadsraad scepp (sceppe, sceap) = zn schep, schap, plank, vat; AS skep sceppan = scheppen, creëeren sceppe =A scepp sceppere = schepper = bestuurder van een zijlvest (waterschap) sceppery = schepperij = zijlvest; ASoud skepperie sceran (scearan) = scheren, afsnijden, knippen; ON sceren; AS skeren sceran =A scyran scere = klip, zandheuvel; ON scheere NB Grote Scheere (Holthone/Hardenberg) en Kleine Scheere (Coevorden). Beide locaties liggen tamelijk hoog en de grond lijkt voornamelijk te bestaan uit zand en leem. (FRI jul 2011) scere (sceare, scir, scyr) = gewest, zone, deelgebied; ON scere, scheere scere (scir) = schere = maat voor grazers en weilanden (NO Nederland); 1 koe = 1 schere; 1 vaars = 3/4 schere; 1 pink = 1/2 schere; een weiland van 20 scheren = een weiland waar hooguit 20 koeien mogen/kunnen grazen; ME share scere (scor) = scheer, schoor = oever, oeverland scere = schare, menigte, groep, troep; ON scare scerra = dreiging, angst; ON skerre scerran = dreigen, bang maken scerscreac = vogelverschrikker scettaran = ww schetteren, schril en hard praten, trompetteren; AS sketteren sciddig = verlegen scic = schik, plezier; AS skik sciccan = schikken, sturen; ASoud schicken scid = gekloofd stuk hout scidan = scheiden; AS skieden scide = scheide, scheiding; AS skide scield (sceld) = schild; AS skild; ASoud schilt scielfe = schelf, planken stellage; ME shelf sciell = schel, scheel; AS skeel sciene (scone) = schoon; AS skoon scieran = scheren, snijden; AS skeren sciftan = schiften, delen, regelen; AS skiften scildran = schilderen; AS skildren scildre = schilder; ON scildere; AS skilder scillian = schillen, (af)scheiden; AS skillen scilling = schelling, schilling; ON scilling, schelling; AS skilling; ME shilling scimlig = schimmelig, witachtig scimmel = schimmel (# fungi); AS skimmel scimmel = schimmel = wit paard; AS skimmel scimrian = glanzen; VA NL schemeren scinan = schijnen, stralen (# licht); ON scinen; AS skienen scine = zn schijn; ON scine; AS skien VB sunnescine = zonneschijn scinne = huid scinu = scheen, scheenbeen; AS skeen; ME shin scinubien = scheenbeen scip {mv scipan} = zn schip, boot; ON skip; AS skip -scip (-scap) = -schap scipan {ev scip} = schepen, boten scipbow = scheepsbouw scipgaerd (scipwearf) = scheepswerf sciphoc (angol) = scheepshaak = enter- en duwhaak scipmakere = scheepmaker; ON scipmacer scipmakery = scheepmakerij scippere = schipper; ON scippere; AS skipper scipwearf (scipgaerd) = scheepswerf scipweol = scheepswiel = stuurwiel, stuur scir = bn schier, helder, netjes, ordelijk; AS skier; ME sheer scir = bw schier, amper, plotseling scir (scyr, sceare, scere) = zn scheur, gewest, regio, zone; ON scheere; AS skiere scir =A scyrt sciran (scyran) = scheuren, begrenzen, delen; AS skeuren, skoeren scirey = schiereiland; LT bijna-eiland scirgerefa = scirgraaf = ordebewkaker in een scire; ME sheriff scirm (scearm) = scherm; AS skerm scirman (scearman) = ww schermen; AS skermen scirmes = schermutseling; ME skirmish scittaran = schitteren; AS skitteren scitan (sceotan) = schieten; AS skieten sco = schoen; ON scoe, schoe; AS skoe(n); MA scoe (mv scoes) scocc = zn schok scocc = hoop hooi (12-16 schoven); AS/oud schokke; ME shock scoh =A sco scolapel = schoenlepel scold = grond, oorzaak, reden scolder = schouder; AS skolder scoll = ondiepe plas of kolk; AS/VWoud scholl scolt (scout) = schout, bestuurder, gerechtsdienaar scoltdom (scoutdom) = schoutambt scoltin (scoutin) = vrouwelijke schout; ON scoutinne scomakere = schoenmaker scomakery = schoenmakerij scone (sciene) = schoon, mooi, prachtig; AS skoon scop = schop; AS skop scop = minstreel, verhalenverteller scoppa = schuur, winkel; AS schoppe; ME shop scoppan = ww schoppen; AS skoppen scoppan = winkelen scor (sora) = zn schor, schoor = oever, kust; OE schore; ME shore scoran = ww scoren, turfen = aantal bijhouden scorsenere = schorsenier (# groente) scorstin = schoorsteen scoru = score, twintig scorweal = schoorwal, kustwal, duinwal scosel = schoeisel scot (scut) = schot, schut, beschutting, schuilplaats scot = schot, plank, bord, schutting; AS skot scot = schuur, veeschuur scot = scheut, loot, rank; AS skeut scot = schot = koe die al 1x heeft gekalft scot = schot (# zalm of forel) scot = belasting scot = hok; AS skot scot = schot, lading, vracht; ASoud scot Scotas = Schotten scotport = valdeur; ON schotporte scour = schuur; AS schoer scout (scolt) = schout, bestuurder, gerechtsdienaar scoutdom = schoutambt scoutin = vrouwelijke schout; ON scoutinne scraef = grot scraeg = zn schraag, steunbalk; AS skraag scraegan = ww schragen; AS skragen scraema = zn schreeuw, gil scraeman = ww schreeuwen, gillen scraemaseaxe = scramasaxe = scherp zwaard met giftige snijkant scrallettan = luid schreeuwen screac = schrik, afschuw screacan = ww schrikken; AS scrikken; AS/AH skrieken NB Schriekseweg Wals/Achterhoek screade = schrot, afval screadere = schredder, verschrotter; ON screuder screadian = scheuren, stuk snijden; ON scroden, scroten; ME shred screaf = schreef; AS skreef; ASoud scraeff screawa = feeks, spitsmuis screawan (screwan) = ww schreeuwen, schelden screawet = bn sluw, slim, gewiekst screncan = beperken, hinderpaal opstellen, misleiden; ON screnken screp = schraapsel, stukje screpan = schrapen, schrappen, krabben; AS skrapen screw = zn schreeuw; AS skreew screwan (screawan) = ww schreeuwen; AS skrewen scridhan = schrijden; AS skrieden scrifan (writan) = schrijven; AS skrieven scrifere = schrijver, notulist, notaris; ON scrivere; AS skriever scrote = schroot, afval van hout of metaal; AS skroot scrubba = zn schrob, harde borstel scrubban = ww schrobben; AS skrobben scrud = lijkwade scrybb = heester (# plant); ME shrub scufan = ww schuiven; AS skoeven scuffel = schoffel; AS skuffel Rond 235nC woedt een hevig veldslag tussen Angelen en Romeinen in Harzhorn bij Oldenrode, ten zuiden van de stad Hannover in Noord Duitsland. Tijdens recente opgravingen aldaar zijn o.a. gevonden schoffels van ijzer. De regio Oldenrode wordt rond 250vC bevolkt door Angelen uit Lunenburg. De vondst van de schoffel in Harzhorn bevestigt derhalve dat de Angelen rond 235nC zeker al ruime tijd landbouw bedrijven. scuffelan = ww schoffelen, schuivelen; AS skuffelen sculan = ww schuilen; ON schulen; AS skulen sculdor = schouder; AS skolder scullan (sceallan) = ww zullen scult = schuld; ON scult; AS skuld; ASoud schuld (mv schulders) scultan = ww schuldig zijn; zn schulden (mv van schuld) scultmate = maat om graanbelasting te meten; ON scultmate scuman {scumt, scumet, scumt} = ww schuimen scume = zn skum, schuim, tuig scun = bn schuin; AS skuun scunc = skunk, stinkdier scunnert = schurk, hufter scunnig = schunnig, grof, bot; AS skunnig scur =A scure scure (scur, scyr) = bui, regenbui; ON schoer; AS skoer; ME shower scure = schuur; ASoud schuer scurf (sceorf, drope) = schurft; ON scuref; AS skurft scurran = scheuren, hard rijden; AS skeuren scurre = soort paardekar scut (scot) = schut, schot, beschutting, schuilplaats scutan (scuttan) = ww schutten, sluiten, beschermen scutbeor = schuttebier; AS skutbier scute = schuit, platbodem, boot; ON scute, scuyt; AS skuit scutemakere = schuitenmaker scutemakery = schuitenmakerij scuteman = schipper; ON scuteman scuttan (scutan) = ww schutten, opsluiten, beschermen; AS skutten) scutting = schutting, beschutting; AS skutting; ASoud schuttinge scuw = bn schuw; AS skuuw scydan = scheiden; AS skeiden scyde = scheiding, grens scydere = grensrechter scylt = schuld; ON sculd; AS skuld scylun (scyl, scold) = zullen scypen = koeiestal scyr (scir, sceare, scar) = zn scheur, inkeping, inham, geul; ON scere, scheere; AS skeur scyr (scir) = zn scheur = stuk omgeploegd land; ASoud skort scyr (scir, scar) = zn gewest, zone; ON scere, scheere; AS skeur scyran (sciran) = ww scheuren, afscheuren, verdelen; AS skeuren scyran (sciran) = ww scheuren = omploegen van weiland om er bouwland van te maken scyret = afgescheurd scyrt {AVA scyret} = stuk afgescheurd land; ASoud skeurt, skort scyrte = schort, rok, hemd; AS skort scyrthwang = scheurdwang = plicht om deel weiland om te zetten in bouwland scyte = scheut; AS skeut scytel = schotel; AS skotel scytta = schutter; AS skutter scyttan = grendelen, sluiten; VA NL schutten; AS skutten se = hij, zij, deze > he; ON se = haar, ze; mv hun, hen, ze; AS se; EZ se seadh = put, plas, poel (=A pol) seag (syp) = zn zijp, stroom, beek, sloot, wetering; AS/LM seeg seagal = zegel seagalan = ww zegelen seal (sele) = zeel, touw, riem, zijl; AS zeal seal (welig) = wilg, omheining van wilgetenen, schutting, erfscheding, omheide ruimte; sele sealf = zalf sealfian = ww zalven sealkere = zeelmaker, zijlmaker; AS zealker, selker >B>sealmakery = zeelmakerij, zijlmakerij sealt = zout; ON solt, salt; AS solt sealtfaet = zoutvat = vat waarin zout wordt bewaard; AS soltvat sealtmine = zoutmijn sealtpanne = zoutpan = groot gat of kuil waarin zout water wordt gedaan om te verdampen door de zon; daarna wordt het zout eruit geschept en verder bewerkt; PgAng/Zout sealtscepp = zoutschep = groot houten schep waarmee zout wordt opgeschept sealwaegn (hodcarre) = huifkar; AS zealwaegen seam (some) = zoom (# stof, weefsel, kleding), rand (# bos, veld, e.d.) sear = bn zoor = droog, scherp, ruw searu = verstandig, wijs seatul = zetel Seax = Sax Seaxe = zn Saxen, Saxisch (taal) Seaxe = bn Saxisch seaxe = saxe = # kromzwaard > PgAng/saxe seaxnot = Saxgenoot, Sax, zwaardgenoot, strijdgenoot, strijdmakker, wapenbroeder Seaxum = Saxen(land) secan {sect, soht, soht} = zoeken; ON soken; AS seuken, soken secar = zeker, veilig secarniss = zn zekerheid, veiligheid secg = zn zegge, cypergras (# veenplant); AS sek, zekgras; ME sedge secgan (sayan) = zeggen; ON secghen; AS zegn, sekgen, seggen (he segt, he see, he hev segd); EZ saj; ME say secgan, he secgt, he see, he hev secged secgum* {AVA ww secgan} = zeggen, gezegd gesewen secgum = gezien en gezegd sedel = cedule, lijst, schriftelijke verklaring; ASoud seedell sedewaere = wormkruid; ON sedeware seer = zeer; AS seer segel > segl segl (segl) = zeil; ON seil; AS siel, siele; ME sail > siglan seldan = zelden seldsiene = zeldzaam sele {mv seli} (sale) = zaal, huis, woonstee; ON sale, sele sele {mv seli} (seal) = zeel, touw, riem; AS zeal selfa = zelf seli {ev sele} = zn zalen Selle = mansnaam; > PgAng (Sel) selle (sel, sil, sille, sul, sulle) = februari Sello =A Selle sem (sone) = zoen seman = zoenen, verzoenen sen = weide; ASoud sen sendael (sindael) = linnen, neteldoek; ON sindel sendan (sendon) = zenden sendon =A sendan sengian = ww zengen senman = herder senn = zeen, pees; ON sene; AS zenne seoc (sic) = ziek; ON suk, siec; AS seek seochus = ziekenhuis; AS sekenhoes seocman = zieke, patient; ON siecman seocniss = ziekte; ON suke seofa (sugt) = zucht seofian (sugtan) = zuchten seofon = zeven; AS seven; ASoud soven seofontig = zeventig seog (sugu) = zeug seogbugge (wudlus) = pissebed (# insect) seolc = zn zijde (# stof); ME silk seolfor = zilver; AS sulver seolformine = zilvermijn seon = ww zien seothan = zieden, koken, braden, smelten; ON sieden septembre = september; ON septembre setlan = ww settelen, vestigen setlere = zn setler settan = ww zetten, taxeren sette = zn zit, set, stand, ligging, loop, etc settere = taxateur; ASoud setter sewen {see, sew, seen} = zien; AS see (seen: gezien); EZ siin; MA see (seen) seen, seet, seen; Ick see, ye/he/se/we/ye/se seet; Ick hev seen, etc; Ick had seen, etc< seyr = bn zeer; ASoud seer seyan {seyt, seyet, seyd} (sayan, secgan) = zeggen; AS/VL+Bremen seyen seydan = zeiden (vt seyan); ASoud seden seys (sithe) = zeis seysan = ww zeisen, maaien seyssunne = seizoen; AS seizunne sibb = sibbe = familie, verwante sic = pv zich; ON sig, zig; ASoud sig sic = zn zeik, beekje; AS sek sic (seoc) = bn ziek; ON suk, siec; AS seek sican = zeiken, pissen; AS zieken siccan = ww maaien, oogsten sicman = zn maaier, oogster sicol = sikkel sicsticc = zeisstok = stok om koren bijeen te trekken en dan met de zeis maaien; AS zigstik; vorm = angolstok; > PgAng/Angolstok sict (sigdhe) = zn zicht = zeis met korte steel; AS zigge sictan (sigdhan) = ww maaien sid = wijd, lang, afhangend siddan = ww gaan he siddan east = hij ging oostwaarts side = zn zijde; ON side, land; AS siede sidh = laat; ON sider = sedert sidhdhan = ww scheiden sidhdhan = bn gescheiden sidhdhan = bw sinds, sindsdien sidram = afgezonderd, afgelegen sidre = cider, appelcider = drank gemaakt van appels sidu = zn zede -siene = -zaam, -zame siex = zes siextig = zestig sifan (siftan) = ww zeven sife (sift) = zeef sift =A sife siftan =A sifan sigan = zijken, zinken, druppelen sigdhan (sictan) = ww maaien sigdhe (sict) = zn zicht = zeis met korte steel; AS zigge sige = zege, overwining; ON seghe sige heafan = zegevieren, overwinnen sige haefdon swa hwaer swa hie comon = hij zegevierde waar hij ook komt sigel (sayl) = zeil; ON seil siglan (siglian, saylan) = zeilen; ON seilen; ME sail siglere (saylere) = zeiler siglbot = zeilboot siglian =A siglan sigor = winnaar, overwinnaar sihth = zn zicht sile = zijl, waterloop silefest = zijlvest, waterschap; AS/Gro1385 sylvesting sille = drempel, dorpel, fundament, grondlaag, steun; AS sul sille = februari; >A selle sille = landmaat: stuk land dat in één dag geploegd kan worden; ON sille, sulle silt = bn zilt siltan = verzilten, dichtslibben siltig = ziltig sima = snoer, touw sin = zn zin, betekenis sin = zn zin, behoefte, verlangen sin = bz zijn sinan {is, waes, west} (aran, bennan) = ww zijn; EZ sin Ick bun, ye bunt, he/se is, we/ye/se sunt (AS+SW sund) sincan {sinct, sunc, suncan} = ww zinken sindael =A sendael sindel (sinder) = sintel; AS sendel sinder =A sindel sinderan = zinderen siniga = het zijne, van hem al that sinige = al het zijne singan (cantan) = zingen singere (cantere) = zanger sins = zijns, van hem; AS siens; ASoud sins sinuw = zenuw; ON senuwe; AS senuuw sinuwgud = zenuwgoed (# valeriaan, kruid) sipian (sypan, sypalan) = ww siepen, sijpelen sippan = ww sippen, zuinig drinken sith [sait] = zn zicht, uitzicht sith = zn zit, achterste; ASoud siet sith = bw achter; ASoud siet NB Sietweg (= Achterweg) in Vorden. sithe (seys) = zeis sittan = zitten, liggen, gelegen zijn, zich bevinden, wonen; ON sitten siththan = sinds, sindsdien, vanaf sitte = zn zit, zetel siwian = ww naaien skaet = zn schaats; AS skaats skaetan = ww schaatsen; AS skaatsen skufan (sceofan) = schuiven; AS skuven skyt = schijt, poep; AS skyt skytan = schijten, poepen; AS skyten skytfaet = schijtvat, beerton, poepdoos; ON schijtvat sla = slee (# pruim) slac = zn slak; bn traag slacian = traag zijn, vertragen slaec =A slaeg; > PgAng/Maarslag slaeg (slaec) = slag = nat laagland; ON slach > PgAng/Oxe ook: stuk grond onttrokken aan gemeen gebruik; perceel slaet (salaet) = salade; ON slaett slag = zn slag, klap slagan = slaan, verslaan; AS slagen slagmylen = slagmolen = oliemolen slagsticc = slagstok = slagwapen slapan = slapen; ME sleep slath (slut) = sloot, plas, slatland; AS slat, slot, sloet, slut; > PgAng/Slath NB Sloetsweg (Hengelo, Denekamp), Slotweg (Wichmond). slathorn = sleedoorn (# struik) slathland = slatland, strook bebost drasland met sloten; > PgAng/Slath slaw = bn sluw, traag; AS slauw slea = drasland; AS slea sleac = zn slak sleacig = bn traag, langzaam, lui sleaf = pollepel; AS sleef sleagel = zwengel; AS slegel sleam = bn slank, smal; AS sliem NB Sliemkampen: straat in Westerbork. sleam = slijm, slijk, modder; ON slim, slem; AS sliem sleam = zn smalle strook land; AS sliem NB Sliemkampen: straat in Westerbork. slean = ww slaan slean (slene) = zn sleen = laagte, inzinking in de bodem; AS sleenke; ASoud slenne NB Sleen/Drente, Sleendiek/Orvelte, Slennebroek/Dalfsen. sleang = laag, ordinair sleangan = slingen, slingeren, schelden sleangere = slinger sleascatt = muntrecht; ON sleescatte sleat = slijtage, vod, rommel; natte sneeuw; ON sleet, sete sleatan = ww slijten; nat sneeuwen slecg = slagmes; ON sleg, slegge; ME sledge slecg = houten hamer; OB slecghe sled (slegh) = slede, slee, arreslee sleddere = sleekoetsier slegan {slegt, sloget, slogt} = slaan, slachten, afslachten, doden slege = zn slag slegere = slachter, slager slegery = slagerij, slachterij; AS slachterie slegg = houten hamer; ON sleghe, slegge slegh (sled) = slee, slede slegmaent (octobre) = slachtmaand, oktober slempan = zuipen slene =A slean slenc =A sleng slenc =A slinc sleng = slenk = geul, moddergat slengi = slenken = gebied met veel geulen en/of moddergaten sleth = lapje grond; AS slet Slewick = Sleeswijk, Sleswig in Sleeswijk-Holstein, NO Duitsland slic = zn slik, slijk; ON slick, sliec slic = bn zacht, glad, listig; ON sleec slicc = zn slok sliccan {slicct, slocc, sluccet} = slikken slician = sluipen, glad maken, polijsten slidan {slidt, slid, slidan} = ww glijden; ON sliden sliefan = iets aantrekken sliefe =A slyf sliepan = aan- of uittrekken slim = zn slijm slim = bn slim, sluw, bar, slecht; AS slim, erg, zeer, beroerd slinc =A slenc slinc (slenc) = bn links, linker slincan {slinct, slonc, sloncan} = ww slinken, minder worden slincan {slinct, slunc, sluncan} = ww kruipen slince = linker hand; ON slinke slincs = slinks, sluw, verkeerd, listig; ON slincs slindan = verslinden, verzwelgen, inslikken; ON slinden slingan = sluipen, slingeren slitan = slijten, scheuren, splijten slogon = slachten slufhacc (horscrodd) = reukgras (# onkruid); AS slofhakke, horskroed slump = zn rommel, rotzooi; AS slump; NB Slumpweg in Delden/Twente. slumpig = bn rommelig slumpmaerct = rommelmarkt slop = luik, gat; AS slop sloptende = luiktiende = tiende die in de herfst werd betaald door 't slop op de deel; ASoud sloptiende slot (loc) = slot, grendel slotmakere = slotenmaker; ON slotmakre slotmakery = slotenmakerij slouw = 1: sluw; 2: traag, langzaam; 3: sloom, lui; AS slouw slouwdha = 1: sluwheid; 2: traagheid; 3: sloomheid, luiheid slupan = sluipen slut (slath) = sloot; AS slut slutge = drab slyf (sliefe) = sloop (# beddegoed) smael = smal, klein; ON smael, small #ZWH/p71: Het versnipperd grondbezit gaf een schamel bestaan bij de extensieve cultuur: 'Vele broeders maken smalle goederen'. > PgAng/Boerderij smaelhere = smalheer = ambachtsheer van klein gebied; hij pleegt rechtspraak in kleine zaken en int belasting; ON smaelhere smaeltende = smaltiende; ON small ASoud smaltende smeac = smaak smeacan = ww smaken smeacc = smak smeaccan = ww smakken smeaccere = smakker, stevige zoen smeaclic = smakelijk smeag = achterbaks, gemeen, laf smeagan = loeren, overwegen, vleien, bedriegen, ontvangen, interpreteren smeagd = smiecht = gemene kerel smeart = smart, pijn smeat = slag, stoot, duw, klap; ON smeet, smete smec =A smiec smellan (gyran) = ww ruiken smelle (gyr) = geur smeoran = smeren, besmeren smeorbealcge = smeerbuik, vetgans smeorcears = vetkaars smeorig = vettig; ON smeerig smeoru = smeer, vet, zalf, cręme; AS smear; ME smear smeorwyrtal = smeerwortel (# kruid) smic =A smiec smicre = fijn, sierlijk smidh = smid smidhan = smeden smidhcole = steenkool; ON smedecole smidhdhe = smidse smidhery = smederij; AS smederie smidhgetaw = smeedgereedschap; ON smedegetouwe smidhwerc = smeedwerk; ON smedewerk smiec = smook, rook, brandlucht smilan = lachen, glimlachen smile = zn lach, glimlach smitan = smijten, slaan, treffen, raken smitte = smet smittian = besmetten, bevuilen smitting = besmetting, bevuiling smoca (rec) = rook; ON+AS smook smocere = smoker, roker smocery = smokerij (vis, vlees) smocian = smoken, roken; ON+AS smoken smock = vrouwenhemd; VA NL smuk, opsmuk smodh (smothe) = effen, even, gelijkmatig smothe =A smodh smorian = ww smoren smud = smet, vlek, vuil; AS smot; ME smudge smudda (aecwaeter) = eekwater; AS smodde, eekwater = water met gerotte eike- of elzebladen smuddageat = AS smoddegat = kuil waarin smodde wordt gemaakt smuddan = AS smodden = linnen in een smuddegat weken om het een bruine kleur te geven smuddig = vuil, bevuild; AS smottig smudpott = vuurpot = pot waarin vuur wordt gemaakt; gebruikt in fruitteelt tussen de fruitbomen tegen bevriezing van bloesem; voornamelijk vanaf 6 uur smorgens als de kou het ergst is; ME smudge, smudgepot smugan = kruipen, smokkelen; ON smuigen snaca = ringslang; AS snake = (moeras)slang snaca = snaak = jonge jongen snacca =A snaca snap = graai, hap, beet, snauw snapan = graaien, happen, bijten, snauwen snas = braadspit, vissen aan snoer geregen snasa = zn snoer; ON snase snasan = snoeren, aan snoer rijgen; ON snesen = aan snoer rijgen snatch (snay) = snaai, hap snatchan (snayan) = snaaien, happen, pakken snaw = sneeuw; ON snew snawan = sneeuwen; ON snewen snawdreap = sneeuwklokje (# plant) snawflake = sneeuwvlok snawgos = sneeuwgans (wit met zwarte strepen) snawhana = sneeuwhaan (# hoender) snay (snatch) = snaai, hap snayan (snatchian) = snaaien, wegpikken, gappen snearian = ww strikken (# jacht, stroperij) snearu = snaar, strik; ME snare sneasan = ww niezen snecan = kruipen, gluren snecig = kruiperig, gluurderig snell = bn snel sneowan = haasten snicc (towbot) = trekschuit snicc = snik sniccan = snikken, huilen snidhan = ww snijden, knippen snidhere (cladhmakere) = kleermaker; ON snijder snidhery (cladhmakery) = kleermakerij snifdog = speurhond sniffan (snuffian) = ww snuffelen snoad = zn snode = handvat van een sikkel; AS snoad snoad = bv snode = stoutmoedig, boosaardig, slecht, armzalig snod = vislijn snofan = ww snoeven, opscheppen snorcan = ww snurken; AS snorken snoru = schoonzuster; ON snore snot (gesnot) = snot snote (snout) = snuit, slurf, bek snottan = snotteren, huilen snouc = snoek; ON snouc; AS snook snoufan = snoeven, snuiven; AS snoeven snout (snote, snydh, wrot) = snoet, snuit; ON snoot, snute; AS snuut snoutan = ww snuiten; ON snuten; AS snuten snufan = snuiven; ON snuven snufbucs = snuifdoos snuffian (sniffan) = snuffen, snuffelen snuffle = snuffel, snuit snuwan = ww snauwen snuwe = zn snauw snydh = snuit, snoet snydhian = snuiten snytan = snuiten so = zo; ASoud soo sobban = ww huilen, snotteren, tobben sobbig = bn nat, drassig; AS/NWD sobbig socc = sok socian = ww drenken, zuipen socig = drassig, nat sodd = zn zot, dwaas sodd = bn zot, dwaas, dom, onnozel; ON sot soddan = ww zotten, gek doen soddcaeppe = zottekap = kap met bellen soddlic = bw zot, dwaas, onnozel; ON sottelek soddniss = zotheid, dwaasheid, domheid; ON sotheit sodderny = zotternij, dwaasheid, klucht; ON sotternie sodenn = zulk, zodanig; ASoud soden sofeor = zover; ASoud soeveren softe = zacht softniss = zachtheid sohtan = zoeken, zochten, bezoeken solbig (soppig) = drassig soldar (solre, sulre) = zolder sole = zool, voetzool, schoenzool; ON sole solfre (sulfre) = zwafel solre =A sulre som (sum) = sommig, enig, soms; ON som some (seam) = zoom, rand; AS som somma = som, totaal; ASoud somma somman = optellen, sommeren somnian = ww zamelen sona (spodig) = spoedig sond (sand) = zand; ON sant sooke = lage, drassige grond; AS zoeke sookig = drassig, modderig; ME soaky soonan (sonian, seman) = zoenen, verzoenen soone (sem) = verzoening; ON soene > PgAng/Verzoening soonbrec = zoenbreuk; ON soenbrace soonbreaf = zoenbrief = acte van overeenkomst; ON soenbrief; AS soenbreef) soondaeg = zoendag = datum van de verzoening; ON soendach soonding = bepaling in een zoenbrief; ON soendinc soongield = zoengeld = te betalen geld ter verzoening soonian (soonan, seman) = zoenen, verzoenen soonling = ivm verzoening; ON sonelinc sop (op) = berg, heuvel, hoogte, top; ON sop, tsop sopp = soep, kookvocht, geweekt brood; ON sop, sope, soppe sopp = afval, vuil; AS soppe soppan = ww soppen soppel = bn soepel soppelt = nat en drassig veld; AS/VW soppelt >A -elt soppian =A soppen soppig (solbig) = nat, week, drassig sora (scor) = zn strand, oever, kust, landingsplaats sora = bn dor, droog soran = ww verdorren, uitdrogen sorce (burna) = bron sorcere = sjamaan sorcery = sjamanisme; ON sorterie sore = dor, verdord; AS sor, soor sorg (sarg) = zn zorg sorgan = ww zorgen sot = zn roet (# rook) soth = bn trouw, vertrouwd; zn trouweling, bondgenoot sothon = trouwen, huwen; > gesothon spaca = zn spaak; ON speek spada = spade spadu =A spada spaec (spraec) = takje; VA NL spaak spaecum = spatie, ruimte; ASoud spatium spaetan (spittan) = spugen spai (spie) = zn spion spaian (spien) = ww spieden, bespieden, spioneren spald (speld) = spouw = spleet, opening; ON spald; AS speuld spaldan = spouwen = splijten, kloven; ON spalden span = span; AS spaan, spoan; AS/LM speun spannan = ww spannen sparian = ww sparen spatter = ww spatten, bespatten spea (scuw) = bn schuw; AS spee spear = beetje; AS spier spearca = fonkelen, sprankelen; ON sparke spearheafoc = sperwer, mushavik specan (sprecan, spraecan) = spreken; ON spekan > talu specere = spreker sped =A spod spedan = haasten, opschieten spedig (spodig) = spoedig spel (spell) = bericht, gezegde, verhaal spelan = ww spoelen speld = splinter, stuk hout; AVA spaldan = spouwen spelthorn = hagedoorn (# struik); ON speldorn spell =A spel spellian = spellen, spreken, verkondigen spelt = spelt = soort grove tarwe speltbread = speltbrood spere (gar) = speer sperefiscan = ww speervissen = vissen met een speer spereheafod = speerhoofd = speerpunt spereweorpan = speerwerpen (# sport) spic = spek spic = spits, spies, piek, pin, scherpe punt; ON spick spic = lavendel (# heester); ON spijc, spike spican = ww spieken, gluren, afkijken spicca = brug van planken bedekt met takkenbossen en plaggen; AS/TW+VL spikke NB In Nederland zijn drie plaatsnamen Spijk, op oude kaarten vaak aangegeven als Spic. Alle drie liggen ze aan water. Mogelijk zijn het locaties waar ooit een brug was. spicer = spijker; ON+AS spiker spicer = silo, schuur, zolder; AS spieker; ASoud spycker; > PgAng/Spieker spichol = spiekgat, kijkgaatje in deur e.d. spicscate = spekschuur; AS spekscate spidder = spin; ME spider spian (spaian) = ww spieden, bespieden, spioneren; ON spien spie (spai) = zn spion; ON spie spielc = spalk spildan = vernietigen; ON spilden = spillen spilhus = theater; ON speelhuus NB Theater 't Speelhuis in Helmond. spilian = spelen, vrolijk bewegen, dansen spilmaent = september; ON speelmaent spilman = acteur, zanger, danser, muzikant, jongleur, comiek; ON speelman, speleman spill = boerderij; AS spil spillan = verspillen; ON spillen spillman = boer spinacer = spinaker (# boot) spind = spek, vet; ON spint spinder = spin (# insect); ON spinne spinel = spoel, klos, spil, as, stang spinnan = ww spinnen spinnere = spinner spinnery = spinnerij; AS spinnerie spinweol = spinnewiel spint = 1/4 schepel = 1/16 mud = 0.03 Ha spir = rietstengel; VA NL spier spitt = spade, schop (# gereedschap) spitt = 1 spade diep of vol (# landmaat) spitt = spit, braadspit spitt = spit, rugpijn spitt = spuug, slijm spittan (spaetan) = spugen spittan = spitten, graven spitu = zn spit; ww spitten, aan spit rijgen spiwan = ww spuwen splay = bn schuin, wijd open, ontwricht, vleugellam splayan = ww afschuiven, schuin zetten splittan = splitsen; ASoud splitteren spod (sped) = spoed, haast, voorspoed spodig = spoedig, haastig spon = spaan, plank; AS spoan; LM speun NB Wehl (Liemers) 2010: Aldaar wordt zowel spoan als speun gezegd voor spaan. Spoan wordt echter ervaren als vreemd. Het lijkt qua klank meer Saxisch. Speun ligt dichter bij het Anglisch spon, hetgeen de these sterkt dat De Liemers sinds circa 150vC overwegend Anglisch gebied is. spong = gesp; NL spang sponn = breedte uitgestrekte hand sponnan = ww spannen, strekken, strak trekken spontarf = sponturf = kleinste en hardste soort baggerturf sponu = speen, tepel spor (traet, trass) = spoor, voetspoor spora = spoor aan rijlaars spornan = stoten tegen, porren spoy = zn spui, schutsluis (# waterwerk); ON spoy, spoey spoyan = ww spuien; ON spoynen, spoeyen spraec (spaec, spranca) = tak; VA ON sprockel = takje spraec = spraak, taal; ASoud spraecke spraecan (specan) = spreken; ON spreken, speken; AS sprekken; ASoud spraecken spraecere (specere) = spreker spraechund = spreekhond = hond om tegen te spreken (bv bij eenzaamheid) spraedan = ww spreiden spranca (spraec) = takje; NL sprang = dikke tak; sprank = vonk, vlek spreacan (sprecan) = spreken sprean = spreen; AS spren NB Sprenkelder, familienaam in de Achterhoek spreang = spreng = bron, beekje; lente spreangan = springen, ontspringen spreaw (staer) = spreeuw; AS sprew sprecan (specan, spraecan) = spreken; AS sprekken; ME speak sprecere = spreker sprenclan = sprenkelen, ontspringen spreot (sprut) = zn spruit, spriet, staak; AS sprot spreotan (sprutan) = ww+zn spruiten sprincal = sprinkel (# slagwapen) spring = bron, waterloop; ON sprinc springan = springen springe = sleepkabel, valstrik sprint = zn sprint sprintan = sprinten, hard lopen sproclan = sprokkelen; AS sproklen sprocleholt = sprokkelhout Sproclemaent = februari; ON sprockel sprota (sprute) = spruit, tak sprott = sprot = gerookte sardien sprung = zn sprong; AS sprung spruse = spar (# naaldboom) sprut (spreo, sprytt) = zn spruit, spriet sprutan (spreotan, spryttan) = ww+zn spruiten; AS spruten spruw = spruw (# mondontsteking) sprytt =A sprut spryttan =A sprutan sputan = ww spuiten, spugen; AS sputen spute = zn spuit; AS spute; ME spout spuw = spuug, speeksel spuwan = spuwen, spugen spyld =* stuk uitgehakt bos; AS speld, speuld, spald, spoold NB Speulde/N.Veluwe, Spalder/Ruurlo, Spelderholt/Beekbergen spyrian = speuren -st = -st(e) staca = staak = lange dunne stok; AS stake NB Locatie De Radstake aan de A18 bij Varsseveld stacc = hooimijt, stapel, hoop stackar = stakker staec = zn staak, stok staef = staf, staaf, knuppel staefmakere = maker van staffen, staven en knuppels staefmakery = stafmakerij staeg = stag, touw, scheepstouw; ME stay staeg = hertebok, manlijk hert; ME stag Staegbal = Bokkenbal > PgAng/Herten staeghound = jachthond staegan = ww stijgen staegar = stijger, trap staeggan = wankelen, wachelen staegrep = stijgbeugel; ON stegherep staeli (style) = staal staelsticc = staalstok, -boom = stok om fuiken en netten op te hangen staepan (steppan) = ww stappen, planten staepe (stepp) = stap; ME step staer (spreaw) = zn spreeuw staer = bn star staerig = gestaag, gedurig, steeds staete = state = adellijk huis stampan (steampan) = ww satmpen stan {stan, stod, stan} = ww staan stan (sten, stin, ston, stun) = zn steen; AS stun; SW stien Stan = Steen (# gewichtseenheid); 1 Stan = 6.3 Kg; ME Stone stand = zn stand, toestand standan = ww staan, weerstaan standfaest = standvast, standvastig, flink, ferm standfaestniss = standvastigheid stanwyrhta = steenwerker, steenbewerker, steenhouwer staowa = stuw, waterkering staowan = ww stouwen, stuwen stapol = zuil, verhevenheid stapul = stapel, opslagplaats, markt; ME staple stapulpleats = stapelplaats, opslagplaatd starfan = sterven; AS starffan starian = ww staren stavian = staven, formuleren van een eed, voorzeggen stea = stee, stede, verblijf, woning; ME stay stead = stad, stede steadig = stadig, standvastig, bestendig, duurzaam; ON stadich steag = steeg, smal pad; AS steg, stegge stealan (stelan) = ww stelen stealcian = stalken, stelen, gluipen steall = zn stal steallcniht = stalknecht; ON stalcnegt, stalcnecht stealtha = heimelijkheid stealthig = heimelijk steam = stoom steaman = ww stomen steamp = stampot (# gerecht); ON stamp steampan (stampan) = ww stampen steap = bn steil steap = zn stoop, helling, bergwand steap = stutpaal; AS stiep steapal = deurpaal; AVA stea (stee, woonplaats) + pal (paal); AS stiepel; >A stepel steapaltacen = stiepelteken = teken op de middenpaal van stal- of schuurdeur (NO Nederland) stearc = bn sterk stearcan = ww sterken, versterken stearcta = sterkte, bolwerk, vesting stearne = stern, zeezwaluw steart = staart; AS steert steartlian = struikelen steat {AVA stan = staan} = staat; AS steet steat up Lage = hoort onder Lage steaw = stampot stecc =A steck stecc = steek = soort herenhoed steck (stecc) = steek, stek, plaats steckan = ww steken stede = stede; ME stead thone stede the is gecweden Cerdicesora (Cerdicsford) = die stad is genaamd Cerdicesora stedefaest = steevast, constant, voortdurend stedhacce = afval van gehekeld vlas; AS stethakke stedt = stede steff = stief-; AS stief; ASoud steif steffsunu = stiefzoon stefn = steven, achtersteven (# schip) stefn =A stemn steg = steeg, pad, loopplank, brugje; ON steghe; AS stegge Stel = Stel (mansnaam); PgAng (Stelling) stela = steel, stengel stelan (stealan) = ww stelen stemn (stefn) = stam, stem, steven (van schip) sten (stin, stan, ston, stun) = steen sten (stenhus) = steenhuis, kasteel, gevangenis; ON steen, stein stenan = bn stenen stenbacere = steenbakker; ON steenbackere stenbacery = steenbakkerij stenbow = steenbouw stenbrece = steenbreek (# plant); ON steenbreke stenc = stank stencaemere =A stenhus NB Steenenkamer gehucht in Voorst en in Putten. stencan {stenc, stunc, stunc} = ww stinken stenccrod = stinkkruid (# kruid); AS stinkkroed stencig = stinkig, stinkend stengield = onderhoudskosten in gevangenis; ON steenghelt stengrove = steengroeve stenhus (sten) = steenhuis, stenenhuis = versterkt huis; ON steenhus; AS/Gro stins stenmylen = steenmolen, steenzagerij; reeds rond 10nC in gebruik bij Romeinen stenofen = steenbakkerij; ON steenoven stentor = stenen toren steop = stief- (vb stiefvader, etc) steor = stuur, stier steoran =A stieran steorfan = sterven steorliht = sterrelicht steorra = ster steort = staart stepel (stypel) = spits, torenspits; AS stiepel; ME steaple; >A steapal stepp (staepe) = stap steppan (staepan) = ww stappen, planten stewel (bote) = laars (# schoeisel); AS stiewel stic = zn stuk, stuk land, veld sticc (stocc) = zn stok, pin sticca =A sticc sticcas (mvA sticc) = stokken sticcan (stician) = ww stikken, steken; AS stekken sticel = stekel sticelbac = stekelbaars (# vis) stician = ww steken stieran (steoran) = sturen, berispen, straffen stif = stijf; ON stief; AS stief stifth = klooster, stichting; AS stift stig = stal, huis, pand, bouwsel, stek; ASoud stiga; NB stichting stigan = ww stijgen, bouwen; NB stichten; AS stiegen stigar = zn stijger, ladder, trap; AS stieger stigweard = stalmeester, veestalbewaker, rentmeester, hofmeester; ME steward stil = bn stil stillad (stille) = zn stilte stillan = ww stillen stille (stillad) = stilte stillniss = stilte, stilheid stin (sten, stan, ston, stun) = steen; SW stien stinbow = steenbouw stinofen = steenbakkerij; ON steenoven stincan = stinken stingan = steken stins = steenhuis = stenen huis; AS/Gro stins stobba = stobbe = boomstronk, turfhoop stobbart = stobbert = veld met veel boomstronken stocan = ww stoken, branden socere = stoker, destilleerder stocery = stokerij, destilleerderij stocc {mv stoccas} (sticca) = stok, staak, stronk, staf, balk, soort baksteen; AS stoak stocc {mv stoccas} = stapel, voorraad stoccas = zn stokken stoccdanse = stokdans; > PgAng/Dansen stoccfisc = stokvis = aan een stok hard gedroogde kabeljauw of leng stocchus = AVA stocc (stok, balk) + hus (huis) > blokhut stoccrefa (strubba) = veld met veel stronken, moeilijk te bewerken veld stochol = stookgat stod = zn hengst stod = steeds, standvast stoddan = stootten; AS stodden stodde = zn stoot; AS stodde stodery = stoeterij, paardefokkerij stodig = steeds, standvastig; AS stodig; ME steady stofa = stoof, kachel, oven; ON stove stofa = badruimte, badkamer stofan = ww stoven stofapott = stoofpot; ME stew stoff [stof] = stof, weefsel, textiel; ES [stof] stol = stoel, laagte, laagvlakte; ON stole, stool; AS stool, stul stolic = bn steels, heimelijk, stiekem stolt =A stout stomak = maag, buik stomerian = ww stamelen stomm = stom stomor = stamelend ston (stin, stan, sten, stun) = steen stondan {stont, stondet, stan} = staan; ON stantan; AS stoan stope = stoep, inrit, bank; ON stope, stoop stope = stoplfles, fles, kruik; ON stope stoppian = ww stoppen storax = gom, gomhars; ON storax storc = ooievaar; AS stork; EZ storich stori = geschiedenis; ON storie; ME story storm = storm storman = ww stormen stormbrid = stormvogel (# vogel) stormflod = stormvloed stormscada = stormschade; AS stormskade stout = moedig, dapper, flink, ondernemend; ON stout, stolt stoutlic = op moedige (dappere, flinke) wijze; ON stoutlike stowan = stouwen, bergen, verbergen, laden stowe = schuilplaats, opvanghuis; AS stouwe NB1 Sociaal opvanghuis De Stouwe in Dalfsen. NB2 wegen in Staphorst/Meppel: Grote Stouwe en Berkenstouwe. stowian = stouwen, wegstouwen, verbergen, tegenhouden straec = bn strak straect = bn gestrekt, recht, rechtuit strael = pijl; VA NL straal straet =A strate straetleoht = straatlicht > beacan straetbow = stratenbouw straetmakere = straatmaker strand = zn strand strang = bn sterk strate (straet) = straat; ON straet, straete stream = stroom, waterloop streaman (flowan) = ww stromen streaw = stroo; ON strouw; AS streu; ASoud stroe streaw = vis verpakt in stro (vaak 500 stuk, i.b. haring); ASoud stroe streawcappe = strokap (# panden); ON strouwcappe; AS strokappe streawthaec = strodak; ON strodac strebb = trots, fierheid; AS strebbe strebbig = trost, fier; AS strebbig streccan = strekken, berichten; AS strecken = berichten strecs = straks, dadelijk; ON strecs stregt = recht, gestrekt streng = zn streng, touw streowian = ww strooien strep (strip) = streep, streep; ON stripe, strepe; AS strep, smalle strook land; AS/VWoud strype stric (rodd) = strik, roede, stok, staaf, stang strica = aanval, slag strican = ww strijken, toeslaan, aanvallen; AS strieken stricc = zn strik striccan = ww strikken stricel = strijkstok, stok om zgn stricmaten te meten stridan = strijden; ON striden; AS striden stride = strijd; AS stried stridmaeccar = strijdmakker; AS striedmakker striepan (strypan) = stropen, roven; > bestriepan stripe = streep, strook land; ON stripe; AS striepe striped = gestreept; ON stripet; AS striept strivan = ww streven, strijden, vechten strobb =A strubb stroc (struec) = struik; AS stroek, struuk stroccan (mvA stroc) = struiken strond =A strand strong = bn streng stropp = strop strout = drasland, moerassig gebied; AS stroet, stroot strowian = ww strooien stru = drasland; AS/VW stroe strubb (strobb) = zn kreupelhout, stronk; ON strubbe strubb (strobb, strybb) = bn+bw stroef, moeilijk, lastig; ON strubb strubba (stoccrefa) = veld met veel kreupelhout en stronken, moeilijk te bewerken veld NB De Strubben in Kootwijk. strubba = bos met eikenhakhout strubbert = lastig te melken koe; AS strubberd struec (stroc) = struik; AS struuk, stroek strueccan (mvA struec) = struiken strufe = struif, flensje; ON struve, struuv strunc = stronk, boomstronk, stam, staak; ON strunc strunt = stront, mest struntstede = mesthoop; ON strontstede strup = strop, lus, strik; AS strup strup = stroop, siroop (# vloeistof); AS strup strupan = ww stropen; AS stroepen strupery = stroperij struwell = struweel, struikgewas; ON struwelle strybb = stroef, moeilijk, lastig strybba =A strubba strypan (striepan) = stropen, roven stubb (stybb) = stubbe, stobbe = stronk, wortelstronk, boomstronk stubba = stof, veegsel; ON stubbe stucce (stycce) = stuk, deel, stuk land, perceel studu = stut, paal stufan = stuiven; AS stuven, stoeven stufar = stuiver (muntstuk); AS stoever; ASoud stuver stufbylt = stuivebelt stufsand = stuifzand; AS stoevesand; ASoud stuvsand, stoevsand stumblan = ww stommelen; AS stummelen stump = stomp; ON stump; AS stump stun (sten, stin, stan, ston) = steen stundum = ijverig stunian = steunen, slaan, klotsen stunt = zn stunt stuntan = ww stunten stuntig = stuntelig, onnozel stupian = ww bukken, buigen; ON stupen stuppel = stoppel; AS stuppel sturi = stuurman stutteran = ww stotteren stybb =A stubb stybba = stam stybbart = lastig persoon stycce (stucke) = zn stuk style =A staeli styntan = ww afstompen stypel =A stepel styria = steur (# vis) styrian = sturen, roeren, bewegen; AS sturren styrran = storen, bewegen, hinderen styrtan = storten, starten; ON sturten styrtcarre = stortkar = kar met laadklep om vracht te storten; AS stortekarre su (veark) = varken sucan (sugan) = zuigen; AS sugen sucer = suiker; AS suker sucerbread = suikerbrood sucling = zuigeling, baby sud (suth) = zuid; ON sud, suud sudda = zode, turf, plag; ON sode; AS/HZ/Orvelte sudde; ME sod = plag, turf sudende = zuideinde; ON sudende sudhalfa = zuidelijk, ten zuiden van, aan de zuidkant; ON sudhalve sudlic = zuidelijk, ten zuiden van sudside = zuidzijde; ON sudside sudweard = zuidwaerds; ON sudwaerd sufel = zuivel; AS zuvel suffal = priem om gaatjes te maken; AS suffel sugan (sucan) = zuigen; AS zugen sugt (seofa) = zucht sugtan (seofian) = zuchten sugu (seog) = zeug suht = teelt suht (sygt) = zn zucht, ziekte suhtan = ww telen, fokken suhtan (sygtan) = ww zuchten, lijden suhtere = fokker, teler suhtor (sygter) = zn zuchter, iemand die zucht, zieke, lijder, patient suhtorfaedran = stamvaders suhtsteor = fokstier suk (sacu) = zaak, rechtszaak; ON+AS sake sulfre (solvre) = zwafel sulh (ploh) = zn sul, ploeg sulhan = ww zeulen, ploegen sulle = februari; >A selle Sulmaent (selle) = februari; ON selle, sulle, sille = ploegmaand In deze maand ploegen de boeren hun land en offeren ze koekjes aan de goden om hen gunstig te stemmen en een goede oogst af te smeken. sulre = zolder; ON solre, sulre sulthe = aster (# bloem); ON zulthe sulx = zulks; ON sulks sum (som) = soms, sommige, sommigen, enige; ON sum, som sumleod = sommigen; ON somlieden; AS somleu -sum = -zaam; VB gehiersum = gehoorzaam sumac = zure bes (# vrucht) sumb = som; ASoud sumb sumig = nalatig, laks; ON sumich summat = iets; ME somewhat summick = bn sommig sumor = zomer; ON somer, sommer; AS summer, zommer; ASoud sommer sumorcorn = zomerkoren; ASoud sommerkoeren sumorfleoge = vlinder; AS sommervleeg sumorhus = zomerhuis, tuinhuis sump = zomp, drasland; AS zump sumpig = drassig; AS zumpig sumtids = soms; ON somtijds sun (sunu) = zoon; ON son, sone; AS sun sund = gezond sundor (sundra) = zonder, bizonder, afgelegen; AS sunder; ASoud sonder sundorland = zonderland = afgelegen land sundhed = gezondheid sundniss = gezondheid sundra =A sundor sundsarg = gezondheidszorg sunig = zuinig; AS zunig sunna = zon; ON sonne; AS sun, sunne sunneblom = zonnebloem sunneblomsaed = zonnebloemzaad = oliehoudend zaad sunnedaeg = zondag; ON sonnendach, sondach; AS sundag sunneganc = zonnegang = gang of baan van de zon; ON sonneganc; AS zunnegank sunnehod = zonnehoed; AS zunhood sunneliht = zonlicht sunnerise = zonsopgang; AS zunsopgank sunnescine = zonneschijn; ON sunnenscine sunnesett = zonsondergang sunt >A sin sunu (sun) = zoon; ON sone; AS sun; ASoud soene; MA sun; ML sinjo = jongen supan = zuipen; AS zupen, zoepen sur = bn zuur; ON sour suth (sud) = zuid suthor = zuider Svin = Sven = jongensnaam swa (sa) = zo, zoals swa hwaer swa hie comon = waar hij ook komt swa swa fur = als voor vuur thä Wealas flugon thä Engle swa swa fur = de Welsh vluchten naar Engle als voor vuur swab = zwabber, dweil swaban = swabberen, dweilen swada = zwad, zwade = rij gemaaid gras; ME swath Swaefe = Swafen, Sueven = Germaanse volkstam; ON Swaef, Swaeve > PgAng/Swaefe swaeg = zwaag = weiland swaer = zwaar; AS/VWoud sware swaeth (swathu) = zwad = strook gemaaid gras; ON swat swagor = zwager swaian = zwaaien; ME sway swalewe (swealwe) = zwaluw; ME swallow swalice = zulk, zulkgelijke swamm = zwam (# fungi) swamp = moeras swaswe = zoals swat = zweet; ON swete; ME sweat swat = baan gemaaid gras; ON swat swatan = ww zweten swathu =A swaeth swe =A swa; > PgLng/Caedmon sweader* = schoonvader; ON sweder swealwe =A swalewe sweard = zwoerd, zwijnehuid swearm = zn zwerm sweart = zwart, donker; >A blac swefan = slapen swefel = zwafel swegan = lawaai maken swelan = smeulen, traag branden swelce = welke; ASoud swelche swelgan = zwelgen, slikken swellan {swellt, swoll, swollan} = ww zwellen; ON swellen swelling = zwelling; ON swellinghe swencean = ww zwenken swencean = lastig vallen Sweom = Zweden sweorc (gesweorc) = zwerk, hemel sweoran (swerian, swyran) = ww zweren, eed afleggen sweord (swyrd) = eed, geloofte sweord = zwaard sweordcnobb = zwaardknop = knop om zwaard aan gordel te bevestigen sweordfisc = zwaardvis sweostor (swuster) = zuster; ON suster; AS suster; ME sister sweran {swert, sweret, sweret} = ww zweren, etteren swerian {swert, swore/sworde, sworan} (swyran, sweoran) = ww zweren, eed afleggen swete = zoet, lief swett = grens; ON swet, swette swettan = ww grenzen swettland = grensland swettnot = buurman swettslath = grenssloot; ON swetsloot swican = in de steek laten; VA NL bezwijken swid = sterk, krachtig; ON swide swifan = ww zweven, snel bewegen; ON sweven; AS swiven swifte = bn snel swigian = zwijgen; AS swiegen swil = zn vies, vuil water; ME swill = viese drank swil = zn swil, afval van schillen, etensresten, e.d., o.a. gebruikt als varkensvoer swilan = zwelen = droog gras samenharken swilian = wassen, reinigen swima = zwijm, bewusteloos swiman = zwijmen, flauw vallen swimman = zwemmen swin = zwijn; ON swyn, swine = zwijn, varken; AS swien swinan = ww zoenen, zwijnen, geluk hebben; ON+AS swienen swincott = zwijnenstal, varkensstal; ON swinscott swindere = varkenshoeder; ON swinder swindrifere = varkensdrijver, varkenshoeder swindlar = zwendelaar swingan = swingen, zwaaien, slaan swinhuntere = zwijnenjager swintrog = varkenstrog swinwud = zwijnenwoud, -bos swip (swipu) = zweep; ME whip swipan = ww zwepen, geselen, zwaaien swipu (swip) = zweep; ME whip swiran = zwieren, bekoren swire = zwier, bekoring swogan = ww zwoegen swomm = zwam swon = zwaan; AS swoan; ME swan swuster (sweoster) = zuster swylc = zulk; ME such swyran (swerian) = zweren, eed afleggen swyrd (sweord) = eed, geloofte syfre = zuiver; AS zuver sygt (suht) = zucht sygtan (suhtan) = ww zuchten, lijden sygter (suhtor) = zuchter, zieke, lijder, patient syl = zuil; AS zul syll = sluis; ON sijl, zijl; ASoud syll synn = zonde syp (seag) = zn zijp, stroom, beek, sloot, wetering; ON syp; AS/VWoud sipe sypal = zn ui; AS siepel sypalan (sipian) = ww sijpelen, siepen, siepelen, traag en smal stromen sypan (sipian) = ww siepen, zijpen, stromen; AS siepen syslang = zolang, tot nu toe; ASoud suslange syt = zijde, zijkant; ASoud zyt syththa = miezerig; AS sodde syththan = ww verpieteren, verschrompelen, smelten, wegsmelten syththaran = ww sudderen t:: ta = teen (lichaamsdeel) -ta = iets wat (ergens) veel voorkomt, overvloedig VB granta = geklaag -ta (-dha, -da) = -te, -de = -gebied of -veld waar iets veel voorkomt; VB aekta (NL eekte) = aek (eik) + ta (te) = gebied met veel eiken -ta = -heid tacan = pakken, grijpen, aannemen; ON taken tace = taak, taakgebied, werkgebied tace = maat voor wijn; ON take tacen = zn teken; ME sign tacenan = ww tekenen tacening = tekening; ASoud teickonge tadige = pad, dikke kikker tadigstol = paddestoel taec = tak taecan = ww onderwijzen, leren, les geven taegel = staart; ME tail taegan (dagan) = dagen, uitdagen, pesten, treiteren; ON taggen taeher (tear) = traan taeppian = tappen taesan = tezen (wol pluizen), trekken, plukken tal = berisping, spot talman = talmen talu = ww spreken > sprecan talu = zn taal; AS toal; SW tael talu = zn vertelsel, verhaal; ME tale talugh (taluh) = talg, talk, kaarsvet taluh =A talugh tam = bn tam, getemd, saai, braaf, rustig >A temian tambur = tamboer tambure = trommel, trom; ON tamboere tambuse = soort trommel; ON tambuse tamian = ww temmen tan = twijg, tak tan = teen (wilgentak) tand = tand taneal = toneel, tribune, stellage, feest; ON taneel, tinele tandgebit (gebit) = gebit; AS tandgebis tanghe = zandrug; AS tange; ASoud tanghe tappere = tapper = beheerder van een tapperij; ON tap, tappe tappery = tapperij = drankhandel tarf = turf, turfveld; ON+AS tarf tarfbot = turfboot tarfcay = turfkade; ON turfcaay tarfmaerct = turfmarkt tarfscippere = turfschipper; AS tarfskipper tarif = tarief tart = taart tauth = gedachte tauthar = denken, gedenken taw (tow) = vz door tawan = ww duwen tay =A tee taybucs = theebus = busje met dop (maat) om thee te bewaren; inhoud van dop goed voor 1 pot lekkere thee taypott = theepot te (to, tho) = te, naar; MA to teafal = tafel teafor = tover, ossebloed, menie teaforan* = toveren teafore = tovenaar tealtan = ww toernooien, ringsteken, duelleren met lans tealtgeard = toernooibaan team = toom, span; o.a. ossespan tear (taeher) = traan; ME tear tearme = termijn; ON tearmte tearwa (weatha) = tarwe; ON taruwe; ASoud weyte, weite = tarwe; ME wheat = tarwe tee (tay) = thee; > PgAng/Thee telga = telg tell = tal, aantal, getal; ASoud tell tellan = tellen, rekenen tellan = vertellen, verhalen, mededelen; ME tell = vertellen NB talu = vertelsel, verhaal temian = temmen; ME tame; > tam temple = tempel; ON temple tendan = tienden betalen; ASoud tenden tendbaer = tiendplichtig; ASoud tentbaer tende = tiende; ASoud tende tendgudh = tiendegoed, tiendplichtig goed; ASoud tendtguet teng = vz bij, tegen, tegenaan; ON teghen; AS teggen, teeng tengel (bartel, raefter) = houtschroot, brandhout tente = tent; ON tente, tinte tentmakere = tentmaker; ON tentemakere tentmakery = tentenmakerij tentpal = tentpaal; ON tenteboem tentsayl = tentzeil tentstocc = tentstok teon = trekken; ON tien [ti-en] teorian = tieren teoru = zn teer tether = touw om vee vast te binden in wei; NL tetter = hoofd teran = ww teren, verteren teran = ww trekken, scheuren, vernielen; VA NL tieren; ME tear -tere = -boom; VB aeppeltere = appelboom th... zeA d... tha = toen, daar, jouw, uw thaec* (hrof, hrove) = zn dak, dek; ON deck thaecan = ww dekken, bedekken thaecere = zn dekker, dakdekker, bedekker; VB reotthaecere = rietdekker thaecleac = daklook (# kruid) thaelar =A daller thaem >A them thaer [thaar] (ther, thara) = daar; AS taor thaerofer = daarover thaerup = daarop thaes = daar, aldaar thaes landes kuste = de kusten van het land daar thaes the = omdat thaet = dat; AS det thahan = ww dagen, dienen, dragen, hijsen NB: on flette thahan = op 't schild dragen (# eerbetoon) thain (thegn) = dienaar thancian (thoncian) = danken thane = halfadel thara =A thaer the = de, die; AS de; EZ de theah = doch; ME though thean = den, denneboom thearfian = derven thearn (thorn) = doorn; AS/VW dern thecen zn deken thegan = ww dienen thegen (thain, thegn) = soldaat, dienaar, thane (= halfadel) thegn {mv thegns} = dienaar, leenman; ASoud teng; > thegen them (thaem) = hen, hun, ze then = zn wilgetak = teen, teng, tengel; >A thun then = toen thenan {ev then} = wilgetakken, tenen thencan (thencean) = denken thencean (thencan) = denken thensi = deze theo =A theoh theod (thewaz) = land, volk theof = dief; AS deef theoh = dij (bovenbeen) theon = groeien theos = dit (vrl); > this, thes ther =A thaer therscan = ww dorsen therscmyl = dorsmolen; AS dorsmulle thes = dit (mnl); > this, theos thewaz (theof) = dief, boosdoener thicce = dik thid =A tid thider = vz daarheen thiestre = duister; AS duuster thight = dicht thigi = ter ere van > himthigi (ter ere van hem) thim = tijm (# kruid) thimstrup = tijmstroop (# hoestdrank) thing (ding) = ding, zaak, rechtszaak thingian (dingan) = dingen = rechtsproces voeren thins = tijns = pacht; AS/VWoud thins this = dit (neutr); AS dizze; SW disse; > thes, theos thissel = bijl, houweel; ON dissel thissel = dissel = disselboom = boom tussen paarden van tweespan thistel = distel (# plant) tho (te, to) = te, naar; ON tho, to thoddan = ronddolen thodde = marskramer; AS todde thogh = zn teug; ON toghe thogh (eagther, egtir, hwethrae, mer, mar, mor) = bw echter, maar, doch, hoewel, toch, ofschoon; ON toghe thoghan = ww togen, reizen, trekken; ON toghen thoghet = zn tocht, reis; ON toght, togt thoghus = bazaar, overdekte markt; ON toghehuus thogrig = toebehorend; ASoud thogrich tholl = dol BT roeispaan; ME thole Thonar =A Thunar thonc = dank thoncian (thancian) = danken thone = die, hun thone stede the is gecweden Cerdicesora (Cerdicsford) = die stad die Cerdisford is genaamd (geheten) thore =A dore Thorhem {885-896nC} = Doorn/Utrecht > PgAng/Thorhem thorn (thearn) = doorn thornig = doornig thorp (throp) = dorp, landgoed Thorulf = jongensnaam thosa (thusa) = die, deze thou (thu) = jij; AS dow thraed = zn draad thraf = zn berisping, straf thrafian = ww drijven, berispen, straffen thragan (dragan) = ww dragen thraw = worp thrawan (weorpan) = ww werpen threat = menigte threat = dreging threatian = ww dreigen thred = zn tret, trede thredan = ww treden thusa (thosa) = die, deze thusa = thuis; ON thuse trendel = kring, schijf thragan = ww pogen, ondernemen thragan = ww regeren @ thrage = regering @ thrage = poging, onderneming thread = tred, trede, schrede threadan = ww treden threo (thri) = drie; AS dree, drei; ASoud drey threoda dael = derde deel; ASoud drudde deill threodaeg = derdendag = voor de derde dag (maal?) threofardael = drievierde deel threohalf = derdehalf = 2½ threotene = dertien threotende = dertiende threotende daeg = dertiende dag = 6 januari threp = trap, terp, klif; > PgBrit/Aeglesthrep threscold = drempel thri (threo) = drie; AS dree, drei; ASoud drey thricorn = tricorne = steek (# herenhoed) met drie punten, i.c. links, rechts en voren thrim = drie thrim maegthum Germanie = drie Germaanse machten thringan = dringen thristecc (thricorn) = driesteek = herenhoed met drie punten thritig (thrittig) = dertig thrittig (thritig) = dertig throp (thorp) = dorp, landgoed thrutian = gezwollen zijn; VA NL strot thryccean = drukken thrym = drom, menigte, kracht, macht thrysce = lijster (# zangvogel) thryth = sterkte, macht thu (thou) = jij; AS ty thula = gat, greppel, goot i.b. bij dijk of dam; AS/Harreveld doele thuma = duim; AS doem thun = vlechtwerk van wilgetakken (=A thenan), schutting thun (thune, thyn, toon, tone, tun, tune) = tuin, omheinde grond, erf; AS/TW tuun; AS/AH tone Thunar (Thynar, Thonar) = Donar (Germaanse god) > PgAng/Donar thunbow = tuinbouw thundar (thunor) = donder; ME thunder thundarclap = donderklap thundarleac = donderlook (# huislook, kruid) thundarslag = donderslag thundery = tuinderij, tuibedrijf thune =A thun thunor =A thundar thunpaed = tuinpad thunrian = donderen (# weer); ME thunder thur (duru, thurh) = door; AS deur; SW deur; ME through thurbringan {thurbringet, -broged, -braged} = ww doorbrengen thuresdaeg = donderdag; genoemd naar de god Thor; ME thursday thurfan = ww nodig hebben; ON durven, dorven thurh =A thur thurst = dorst thurstan = dorsten thurstig = dorstig thus = dus, aldus thusend = duizend; AS duzend, doezend thusend wera = duizend soldaten thusendblaed = duizendblad (# kruid); AS doezendblad thwaert = bn dwars thwaertan = ww dwarsbomen, voorkomen, verijdelen thwang = dwang thweal = dweil; het wassen; AS dwil, dwiel thwealan {thwealt, thwealet, thwealt} = dweilen thweores = dwars thwingan {thwingt, thwong, thwongan} = dwingen thyn =A thun Thynar =A Thunar thynne = dun, zeldzaam, schaars, gering, onbeduidend; ON dunne thyns (tins) =A cyns thyr = reus, demon thyran = tieren, turen thyrel = tuurgat, kijkgat thyrre = droog, door, onvruchtbaar tiadae = die dagen; > aefter tiadae ticcen = geitje ticia = teek; Zelhem: tieke > PgAng/Tieckenslaegte tid (thid) = tijd, getij; AS tied; SW tied; ME tide, time deara tid = zware (moeilijke) tijd tidan = overkomen, gebeuren tiding = tijding; AS tiding tien = tien tiergan = tergen tife = teef; ON teve tig (tih) = boerenerf, open ruimte tigan = tuigen, vastbinden; AS tugen tigele = tegel; ON+AS tichel; AS tichel tigelmakere = tegelmaker tigelmakery = tegelmakerij; AS tichelmakerie tigelwerc = tegelwerk; ON+AS tichelwerk tih =A tig til = vz tot tilian = streven, verkrijgen, bebouwen tilla {mv tillas} (brycge, brigge) = brug; AS/Gro til = brug tillan = tillen tima = tijd, tijdstip timber = hout, bouwmateriaal, stapel huiden; ON timber timbran =A timbrian timbrian (timbran) = timmeren; > getimbrian tinclian = prikkelen, kittelen; VA NL tintelen tind = tand, scherpe punt tinn = tin, blik (# metaal); ON tinne, tenne tinnslegere = blikslager tinnslegery = blikslagerij tins (thyns) =A cyns tinxdaeg (tiwesdaeg) = dinsdag; ON dincsdag, tsinxendag > PgAng/Dingplaatsen tior = moe, vermoeid tiorian = ww vermoeien tir (rum, rym) = eer, roem tisicke = tering, tbc; ON tisike titt = tit, tiet; AS tit tiwesdaeg (tsinxdaeg) = dinsdag; genoemd naar de Germaanse god Tiwaz; ON dincsdag to (te, tho) = te, naar; ON to, tho; AS too toban = tobben tobig = tobbig tod = bundel bladtwijgen todaeg = vandaag toga = zn tocht; ON togt togan = togen, ergens heen gaan; ON toegaen; ASoud toegen toh = taai, hardnekkig; ME tough toheap = tehoop; AS tohope; MA tohop tohniss = taaiheid tohoaran = ww toehoren tol (toln) = zn tol, draaitol (# gereedschap) toll = tol, grensbelasting tollbar = tolplichtig; ON tolbaer tollbeam = tolboom, slagboom; ON tolboem tollbord = tolbord = bord bij tolboom met daarop de toltarieven tollgield = tolgeld tollhus = tolhuis, belastingkantoor tollnere = tolheffer, belastinginner tolltarif = toltarief tollwaeg = tolweg toln =A tol tomod = tegemoed ton (tun) = zn ton; ASoud toen tonfisc = tonvis = gezouten vis in ton tong = tang tone (thun, thune, toon, tone) = tuin, omheinde grond, erf; AS/TW tuun; AS/AH tone; ME ton NB Vrml hoeven Harreveld: Berends Tone, Kösterziene Tone, Meulen Tone, Ooimans Tone, Platen Tone en Wessels Tone. tonne = ton, vat, inhoudsmaat; ON tonne, tunne toon (tone, thun, thune) = tuin, omheinde grond topp = top, spits, heuvel tor =A toran toran (tor) = toren; ON tor, torn torc (tortys) = toorts, fakkel, flambouw; ON tork, turk, tortyse torcca (hleodryhtne) = torque = hals- of armband van goud tordwifel = mestdraaier (# kever) torn = toorn torr = poetsdoek; AS torre tortys =A torc toruck = terug toth (tand) = tand; LW dant (mv dantis) touw = werk tow = zn touw, sleeptouw; AS/LM töw tow = pv je, jij; AS je, jij tow (taw) = vz door towan = douwen, duwen, slepen, voortgaan, doorgaan towbot (snicc) = trekboot, sleepboot toweard = vz naar, naartoe; ON tuwaert, tewaerds towere = leerlooier, huidenbewerker; ON touwere towery = leerlooierij, huidenbewerkerij towpaedh = jaagpad = pad langs trekvaart towslegere = touwslager towslegery = touwslagerij trae = traa = smalle bosweg traec = trekweg = zandweg met karresporen traes =A traet traet (spor, traes, treck) = trede, spoor, voetspoor; ON traets, trase traemp = landloper traewan = bedelen, zwerven; ON truwan traewant = bedelaar, zwerver; ON truwant trag = traag, slecht treadan = ww handelen treade = zn handel treadere = handelaar treadman = handelsman, ambachtsman treaft = drievoet, onderzitter; ON treeft treck = trek, ruk, spoor, bospad treckan {treckt, trock, trockan} = trekken, rekken, rukken, slepen, zuigen, slurpen treckhros = trekpaard trecksacc = trekzak, trekharmonica treckwaeg = trekweg = weg waarlangs mensen te voet trekken; voetpad treda = tret tredan = treden treg = strijd tregan = strijden tregar = strijder tregian = bedroeven, kwellen trekiar = strijders trend (trind) = zn bocht trend (trind) = bn bochtig, rond trendan = buigen, rollen trendig = bochtig treo (beam) = boom, hout; ON traa; ME tree treow = bn trouw, eerlijk; ON trauwe, truwe treowa = zn trouw, eerlijkheid; ON trauwe, truwe treowth = waarheid treowyrhta = houtbewerker, schrijnmaker, timmerman triewe = trouw trig = smalle houten boot met platte bodem; ME tray trig = dienblad triggan = ww trekken trind =A trend trindan =A trendan trindig =A trendig trog = trog, voederbak truht (forrel) = forel; ASoud troet, trut truhtman = forelvisser; ASoud troetman, trutman trymman = in orde brengen, bevestigen; VA NL trimmen tsyne = 't zijne = andermans bezit; ASoud tsyne tsyne nemnan = plunderen tu (twa) = twee tub (cupe) = zn tobbe, wastobbe, badtobbe, badkuip, kuip; AS tubbe tub = plas, meertje > PgAng/Tubbergen Tubbig = Tubbergen tuc = zak, broekzak; AS tuk tuccan = ww trekken, insteken tuge = tegen; AS teuge tugnisse = opbrengst; ASoud tuchnisse tumbian = tuimelen, dansen tun = tuin, omheinde grond, erf; AS tuun tun (ton) = ton tun (tune, thun) = tuin, omheinde grond, erf; AS tuun tune (tun, thun) = tuin, omheinde grond, erf; AS tuun tunge = tong, taal; ON tunghe; AS/Bremen tunghe turbel = onrust; ASoud turbel turnian (tyrnan) = draaien, keren, omkeren turtel = schildpad; ON turtel turtur = tortel, tortelduif tusc (tux) = zn 1. slagtand, lange puntige tand; 2. driehoekig stuk land tusc (tux) = vz tussen; ON tusk; AS/TW tuske, tusgen tuta = zn tuit, puntig stuk land, toeter, hoorn; ON tud, tute; AS toet, puntzakje; AS/AH tute tuta = bn puntig tutan = ww toeteren, hoornblazen tute = kip (# pluimvee); ASoud tuite tutert = kippenveld; ASoud tuitert tux =A tusc twa (tu) = twee; AS twei (> PgAng/Beckum) twastecc = tweesteek = steek (# herenhoed) met twee punten twegen =A twa, tu twegen ealdormen = twee oldermannen, leiders twelf = twaalf; ON twaelf, twelef; AS twelven Twelf Nihtan = Twaalf Nachten twentig = twintig twicc = zn ruk, trek twicc = tweesprong twiccian = ww rukken, trekken, afrukken twice (twiges) = tweemaal twig = twijg, tak; ON twich; AS/VWoud twych twiges (twice) = tweemaal twil = dubbel twileoht = schemering twili = soort dubbeldraads weefsel twiliht = schemering twiling = tweeling; AS twiling twin = twijn (dubbele draad), tweetal twinan = slinken twincel = twinkel twinclian = ww twinkelen twist = bocht, draad, wrong, streng, koord; ON twist twist = ruzie twistan = ww twisten, wringen, buigen twix = tweevoud twixen (betwixen) = tussen; ON twisken twyfal = zn twijfel; AS twiefel; ASoud twevel, twivel twyfalan = ww twijfelen; AS twivelen twyfalig = twijfelig, twijfelachtig; AS twivelig tygal = teugel; ON toghel tynder = tondel, aansteker; > ontendan tynderbox = tondeldoos (# protovorm aansteker) tyrn = zn draai, bocht, ommekeer tyrnan (turnian) = ww draaien, keren, omkeren u:: u = u, v > uu -uc >A -oc uccle (huccle) = zn ukkel, ukkie, klein kind, iets kleins uccle (huccle) = bn klein, teer uder = uier uf (huf) = huig; > hyge ufan =A bufan uglig = bn vreselijk uhta = ochtend uhtagloran = ochtendgloren ule (oule) = uil; ON ule; AS ule, oele um = vz om; AS um -um (ham) = zn huis, heem, woonstee, oord; >A hume Komt voor in vele plaatsnamen. O.a. in Beckum (= Beckham). umcomon = ww omkomen ummer = immer, steeds; ASoud ommer ummers = immers; AS ummers; ASoud ommers umwaeg = omweg un- [on-] (on-) = on- unarimedlicu = talloze unarimedlicu herereaf = talloze legerofficieren unbefruhted = onbevrucht, geen vrucht dragend; ASoud unbevruchtet unbidan = ontbeiden, wachten under [onder] = onder; ON under; AS under NB hevet under = heeft in bezit under the ploh = bebouwd land; ASoud under de plach underbaec = vz achter underneodhan = onder, beneden underwaeg = onderweg undugudhlic = ondeugdelijk; ASoud unduchtlich unfurlic (ungefurlic) = ongeveer; ASoud unverlich ungedeorta = ongedierte ungefurlic =A unfurlic ungent = zalf; ON ungent ungesawad = niet ingezaaid; ASoud ungesehet Ung- =A Eng- -ung (-ing) = -ing; ASoud -ung; >A behusung ungefearlic = ongeveer; ASoud ongefeerlick Ungel =A angel ungeltan = onkosten; ASoud ongelden ungemac = ongemak ungemaclic = ongemaklijk ungewaerd = ongewaard; ASoud ungewaert = niet deelhebbend ungol (angol, picchoc) = pikhaak (# gereedschap, werktuig, wapen) ungol = vet, smeer, reuzel; ON ongel, ungel ungul = instrument met puntige haak unicorn = eenhoorn (# fabeldier); ON unicoren unland = onland = slecht land, drasland, wetland; ASoud unlandt unmudig = onmondig, minderjarig; ASoud onmudig unnan = gunnen; > est unslid = dierlijk vet, reuzel, varkensvet unsaelig = onzalig, ellendig, armzalig, onhebergzaam, woest, verdorven, slecht; ON onselich; AS onzoalig unsulh = onnozel; AS onzoel up (op) = vz op; ON up; AS up; EZ uff; ES op; > on upbouran = ww opbrengen, ontvangen, innen; AS inbeuren; ASoud upboeren upboure = zn opbrengst, inning upcomstan = inkomsten, opbrengsten; AS inbeuring; ASoud opcompsten upfaeranda = nieuwkomer; ASoud opvarende uphaldan = ww ophouden; ON upholden uphalding = zn oponthoud uphefal = ophef, onrust, ontreddering upland = zn hoogland; ON opland uppan = ww meedelen, beschrijven; ON uppen uppan = vz open; ASoud uppe uppanlic = openlijk; ASoud uppelike upper = vz opper, boven; ON upper upperan = ww opperen; AS uppern uppian = zich verheffen uprekanscap = ter nadere afrekening; ASoud up rekenschap upprel = oprit naar top van dijk; ON opprel uprisan = oprijzen, verzetten uprise (uprising) = opstand, verzet uprore = oproer uprising =A uprise upsaete = belasting, pacht; ASoud upzaete uptaegt = opvoeding; ASoud optocht uptian = opvoeden; ASoud optien uptymearing = bouw; ASoud optymmeringe upweard = opwaards; ON upwaerd ur = bn oer; ON ur ure = onze(r); ME our uroxa = oeros, oerrund us [us, os] = ons; ON+AS us useran = gebruiken, wennen; ON useren ustar (ostar) = oester ustarman = oesterman = oesterkweker ut = uit; ON ut, uut; AS uut, oet; SW uut; ME out utan = buiten; ON uten utbac = uithoek, afgelegen gebied utbold = uitbouw, bijgebouw utdaen = verpacht; ASoud uutgedaen utdon = ww verpachten utdragan = opbrengen; ASoud uutdraegen utdrift (leadwaeg) = weg waarlangs vee gedreven wordt en waar het kan grazen Utert = Utrecht; ASoud Utert uterwic = buitenwijk; ON uterwyck utland = buitendijks land; ON utlant utloc = uitzicht, uitkijk utscyrt = buitenwijk, randgebied uu = uu, w > u uyr = uur; ASoud uuir v:: v- ze f- vaec =A vake vaeke = bw vaak vaet >A vat vagarant = zwerver vake = zn slaap; bn slaperig vala = vaal vandael = vandaal vang = scheepstouw vat (vaet, faet) = vat, soort boot veam = veem, vereniging, broederschap veamgeriht [veemgeraith] = veemgericht vearan = ww vieren, loslaten veark (fearc, su) = varken veld (feld) = open, onontgonnen land venear = fineer, deklaagje venearan = fineren, bedekken, afdekken veninan = ww vergiftigen venine = venijn, vergif; ON venijnt veninere = gifmenger; ON venienere vermilon = vermiljoen (# kleur) veyle = voile viccari = vicarie = huis van de vicarius; ASoud viccari, vicarie virger = dienaar vogal (mv vogala; fugol, fogle) = vogel vogala = vogels vorrel =A forrel (forel)? NB komt voor in veldnamen en wegen op platteland w:: wa = wee; >A waje wabblan = ww wiegelen, waggelen, schommelen wac = bn week, zwak wac = wak = gat in het ijs wacan (waeccan) = waken, bewaken wace = zn wake; bn wakker wacere = waker, bewaker wad = wede = # plant, blauwe verf gemaakt van die plant wadan = waden wade (ford) = ON wade (Utr) = voorde = doorwaadbare plaats waeccan =A wacan waecdog (balchund) = waakhond waecean = ww weken, week (slap) maken waectoran (garite) = waaktoren, wachttoren waed = wad, water, zee waefan = ww wuiven, groeten waefan = ww golven (# water, korenvelden, etc) waefan = ww omwikkelen, bekleden waefe = zn golf waeg (weg) = weg, pad waeg = gewicht, last waegan = ww wegen waegbrea = wegebree (# wilde bermplant); ON weghebra waegn (waen) = zn wagen waegnmakere = wagenmaker waegnsmeor = wagensmeer = smeervet voor wagendelen waegnweol = wagenwiel wael = bron, put, wel waelan (walan) = strijden, vechten, verslaan, doodslaan waelere = strijder, vechter, soldaat waelstede = strijtoneel, slagveld Waelcyrge = Valkieren (Noorse mythologie) waen zn (waegn) = wagen waend = wand, van wilgetenen gevlochten wand, muur; ON want NB De Lange Wand in Rekken (Gld) is een groot gebogen akkergebied waenda = wende, keerpunt waendan = ww wenden, winden, buigen, vlechten waenna = wan = platte mand van gevlochten wilgetenen om kaf van koren te scheiden; AS wanne waepen = wapen waepenbrothor = wapenbroeder waepenmakere = wapenmaker waepenmakery = wapenmakerij waepennot = wapengenoot, wapenbroeder waepenrocc = wapenrok = bovenkleed over wapenrusting waepensmidh = wapensmid waepensmidhery = wapensmederij waepentace = verdegingszone waeps (waesp) = wesp; AS wepse waer = bn waar waer = opspattend water waer =A waerscap waerd = waard, herbergier, kroegbaas; AS weard, waord waere = zn waar, waren, goederen waerof = bw waarvan, waarover waermos = warmoes, groente waermosbour = groenteboer waermosere = warmoesier = groenteboer waermosmaerct = groentemarkt waermossceopa = groentewinkel waerscap = aandeel, aandeel in een marke; ASoud waer, waerschap waes (was) = ww was (vt zijn) waes = bn dras, nat waes = zn moeras; ON waes, modder, drasland waesland = drasland; ON waesland waesp (waeps) = wesp; AS wepse waessan (hwaessan) = ww wassen, groeien waesscout = dijkgraaf; ON waesscoutte waest = afval waest = bn onbruikbaar; AS west = geweest waestkyl = afvalkuil waestland = slecht, onbruikbaar land waet = gewaad, weefsel, doek waet = bn nat waetig = bw nattig waeter (watre, gewat) = water; SW waeter waeterbac = waterbak waeterbour = waterboer = waterverkoper waetercule = waterkuil, watergat; AS waterkuul waeterfeall = waterval waeterfugol = watervogel waeterhalf = door wateroverlast; ASoud watershalven waeterhol = watergat, poel, plas waeteringe = 1: wetering, afwatering, sloot; 2: waterschap waeterlaet = afwateringkanaal; ON waterlaet waeterland = nat land, drasland waetermaedwe = natte weide waetermylen = watermolen waeterpenning = waterschapbelasting; ON waterpenninck waeterput = waterput waeterputtan = waterputten waeterraed = waterrad waeterralle = waterral (watervogel) waeterscada = waterschade waeterscip = waterschap waeterstand = waterstand waeterwaeg = waterweg waeterweol = waterrad waeterwercan = waterwerken waeterwull = waterwol = lage kwaliteit wol; ON waterwulle waetnisss = natheid waey = kolk, meer, plas; NL waai; AS/LM waay; Betuwe: wiel, waay wafian = ww wuiven, wapperen, golven wag = wand, muur; ON weeg waga = wieg wagan = ww wagen wagan = ww wiegen wagan (wagan) = schudden, zwaaien, kwispelen; ON wagen; ME wag wagglan = ww waggelen, kwispelen; ME waggle wagian =A wagan wahtan = ww wachten, bewaken wahtere = zn wachter, bewaker; AS wegter waitha (weda, wee) = weide NB Vele plaatsnamen in Cumbria (HAG) eidigen op -waithe. waje = weinig; >A wa wakian = waken walan =A waelan wald =A wold walda = heerser, regeerder, bestuurder; ON welde; > Bretwalde, weald walda = ambtsgebied, bestuursregio; ON welde waldan = ww besturen, beheren, regeren; ON welden walla (weal) = wal, muur, kade; ON walle; AS welle walscot = walschot = vet gemaakt uit een vette stof in de kop van de potvis wamb = baarmoeder; ON wamb, wam wambesticcere = kleermaker, wambuismaker; ON wambesticker wambuse = wambuis = hemdrok; ON wambuise wamm = buik; ON wamme wamsule =A wambuse wan = zn gebrek, fout, mand wan = bn slecht, fout wan- (won-) = wan- = slecht; VB wangedrag wanc = bn wankel, onvast, instabiel wancian = ww wankelen, twijfelen wancig = wankelig, instabiel, onzeker wandlan = wandelen wandlung = wandeling, wending, verandering wandrian = reizen, trekken, zwerven wanian = wenen; MA weanan warc (werk) = werk; AS wark NB Warc komt voor als locatienaam in Noord Yorkshire en Warken komt voor als wegnaam in het buitengebied van Vorden. warcen (wercan) = werken; AS warken ward = zn waard, bewaarder, hoeder ward = werd (# worden) ware (folc) = volk; Kantware = volk van Kent warena = graaf (# functie, titel) warodh (waroth) = waard, waarde, strand, oever, kust waroth =A warodh warra = verwarring, wanorde, onvrede, onrust; ON werre, warre, war warra = strijd, oorlog waru = zn waar, waren; vb koopwaar was (waes) = was (vt zijn) wascan = ww wassen, schoon maken wast = zn middel (# lichaam) wat = gewaad watan =A witan watre (waeter) = water watul = watel = muurplaster gemaakt van klei, turf en mest > PgAng wawan = waaien wayan = ww weiden (van vee) waye = zn wei, weide waye = zn veld, tuin; ON weie > colwaye wayland = weiland we (wu, wuh) = we, wij; ON+AS wi weadar = bw weer, alweer; ON weder weafan (weaffan, webban) = weven weafar (webber) = wever weafcomb = weefkam weafcunst (webbcunst) = weefkunst weaff (wiff) = snel, beweeglijk, behendig weaffan (weafan) = weven weafstol (webbstol) = weefstoel weal (walla) = wal, muur, schans; AS welle; ME wall Wealas = Welsh, Welshmen thä Wealas flugon thä Engle swa swa fur = de Welsh vluchten naar Engle als voor vuur wealburg = walburg, borg wealcan = kneden, drukken, persen, wassen; ON walken wealcan = lopen, rollen, tollen, zwalken, omdraaien; ON walken weald {mv wealdas} (weold, wud, wudu) = zn woud; AS wold wealda (walda, weolda) = heerser, regeerder, bestuurder; ON welde; > Bretwalde wealda (walda, weolda) = ambtsgebied, bestuursregio; ON welde wealdan (waldan, weoldan) = ww regeren, heersen, besturen wealde = zn weelde wealg = walgelijk wealgan = walgen Wealh = Waal, Kelt; ON Walah weallan = wellen, opwellen, zieden, bruisen, zwermen; >A wella wealnutas = walnoten wealnutu = walnoot wealt = gebied met veel wilgen (AS welen); AS/VW weelt Wealum = Wales weama = weme = droogzolder; AS weme, wieme weama = weeme, wheme = huis + hof + 2 morgen land + boomgaard; AS/VW weme weama = pastorie; AS weme, weeme; ASoud wedeme, wedeneghen weamod (wimod) = weemoed, boosheid weamodig = weemoedig weanere = bewoner van een kate (kleine hoeve); ASoud wener, weener weard (weorth) = weerd, waard = aan water gelegen buitendijks land weard (weorth) = weerd, waard = laag liggend land; ON weert, woert weard = wachter, opziener, toezichthouder, bewaker weard = menie -weard = -waards; ON -waerd, -weart weardian = ww behoeden, bewaken; ME ward weardig (weordig, weorthig) = opzichter; ON wearddighe weardmaester (weordmaester) = waardmeester = toezichthouder uiterwaarden; ON waerdmeaster; AS/Zalk waerdenmeaster weardscip = voogdij weareld (wearelt, weorold, weyreld, woruld) = wereld wearelt =A weareld wearf = erf, onbebouwde grond rond woning, bedrijf wearf = werf, plateau, hoogte, kade, dijk, dam, oever, zandhoogte wearf = gerechtsplaats wearf = ON werf, wearf, warf, warft; AS warf, werf; SW warf; ME wharf wearfholt = wervenhout = wilgenhout; ASoud warvenholdt wearg = vloek wearm = bn warm wearmta = warmte wearnian = waarschuwen; ME warn wearte = wrat weatha (tearwa) = tarwe; ASoud weyte, weite = tarwe; ME wheat = tarwe NB >A hwaete weyreld =A weareld weax = zn was weaxan = groeien webb = web, weefsel, ketting van weefgetouw; ON webbe; ASoud webbe webban (weafan) = weven webbcunst (weafcunst) = weefkunst webber (weafar) = wever webbestre = weefster webbgudh = weefgoed, weefsel, geweven stof webbstol (weafstol) = weefstoel wecca = wikkel, lampepit weccan = wekken, wikkelen wecg = zn wig; ON wegge; ME wedge weda (waitha, wee) = weide, wei, veld; ON wede weda (wedwe) = weduwe; ON wede; AS wedwe wedaland = weiland; ON weideland, weyland; AS/VWoud weylandt wedan = weiden wedd = belofte, gelofte, overeenkomst, onderpand; ON wed wedda = wedde, weddenschap weddan = wedden, beloven, overeenkomen weddian = beloven, trouwen, verenigen wedding = bruiloft, huwelijk, huwelijksfeest; ON weddinghe wede = wilg, weduwe weder (hweather) = zn weer, weder wedfraw (wedwa) = weduwe; ASoud wedtfrouwe wedwa (wede) = weduwe; AS wedwe wee (wede) = weide; AS wee (Holten, Bathmen) weg (waeg) = weg wegan = bewegen wegga = wegge = tarwebrood, witbrood; AS wegge wel = bw wel, goed wela = welzijn, welgaan welcan = ww welken welde =A wolde wele = wilg (# boom); AS/VW wele welig = bn welig welig (wede, wilig, wey, sealh) = zn wilg; ON wilghe, willighe, wighe weligan (weligs) = zn wilgen; AS/VW welen weligs =A weligan wella = zn wel, bron; >A weallan wellan = wellen, borrelen, koken wellpal = welpaal = paal om opwellen van grondwater te bevorderen wellput = welput = put met welwater wellputtan (mv wellput) = welputten wellwaeter = welwater = opwellend grondwater welta = weelde; ME wealth wen = waan, mening, geloof, hoop wenan = wanen, menen, geloven, hopen wenc (winc) = wenk, bocht; AS weenk NB De Weenkweg te Rietmolen in Twente is inderdaad een weg met veel bochten. wencan = ww wenken, buigen wencbra (eagebra, eagebru) = wenkbrouw; ON oghebrawe, oghebra wendan = wenden, keren Wenedas = Weneden = Slavisch bolkstam wenian = wennen weoce = zn wiek (van molen) weod (rut, fuyle) = onkruid; ON wiet weodian = wieden weoh (wig) = afgodsbeeld weol (hweol) = zn wiel, rad weolblaed = wielblad = schoep van waterrad weold {mv weoldas} (weald, wud, wudu) = zn woud; AS wold weolda (walda, wealda) = heerser, regeerder, bestuurder; ON welde; > Bretwalde weolda (walda, wealda) = ambtsgebied, bestuursregio; ON welde weoldan (waldan, wealdan) = ww regeren, heersen, besturen weoloc = wulk (# slak) weolpyt = wielput = put waarin wiel van watermolen hangt weorc =A werc weordh = wv waard, zou zijn weordha = waarde weordhan = ww waarderen weordhig (weorthig) = bn waardig weordhigniss = waardigheid weordhscipe = waardering weorold (wearelt) = wereld weorpan (thrawan) = ww werpen weorth (werth, weard, worth, wyrth) = zn wierde, waarde (buitendijks land), laag gelegen land; ON weurt, waerd, waert; ASoud wort, worde, weard, wurth weorth = bw waard weorthan (werdan) = ww worden weorthig (weardig, weordhig) = bn waardig weorthig (weardig) = zn opzichter weorthig = zn landgoed; ON woerthe. NB Rams Woerthe in Steewnwijk. weorthigniss = waardigheid titel: Yor Weorthigniss = Uwe Waardigheid weosule = wezel; ME weasel wepan = treuren, schreeuwen; ME weep wer = zn weer, weder >A hweather wer = zn weer, dam, wierde; AS/Gro wier, weer; ME weir, wear wer = bn moe wera = soldaten; ON weermannen weran = ww weren, verdedigen werc {mv werces} (weorc, warc) = werk, werkplaats, fabriek; ON werc, warc; AS wark wercan (warcen) = werken; ME work; ES [werk] wercere = werker, werkman, arbeider wercin = henneppluksel; ON werkin wercman = werkman, werker, arbeider; ON wercman wercsang = werkzang, werkliedje = zang onder het werken om het werk te verlichten werdan {werdt, werdet, wordan} (weorthan) = worden were = kleding were = bezit, goederen; ON were werewulf = weerwolf wergan (worgan) = ww wurgen, vermoorden wergield = weergeld; > PgAng/Weergeld werian = ww vermoeien werian = ww weren, verweren werian = dragen (# kleding =A were) werig = bn vermoeid weringe = verweer, afweer; ON weringhe werlihtan = ww weerlichten wermod = alsem (# kruid) werpliht [wearplait] = weerplicht, dienstplicht; ON werepligt werra = verwarring; ON werre, warre, war = verwarring, wanorde, onvrede, onrust, oorlog wers (wyrs, wors) = slecht, slechter, minder; ON wors, wers werth =A weorth wesan = ww wezen, zijn wesend = wisent, stinkdier wesende = wezende, zijnde; > cnihtwesende wesle = wezel weso = zn wees, weeskind west = west weste (wyst) = zn woest; AS weust; ME waste weste = bw westelijk, ten westn van westland = woest land, woestenij; ME wasteland westside = westzijde, westkant; ON westside westweard = westwaards; ON westwaerd wey (welig, sealh) = wilg what = wat whee = we; > we while = wijle, moment, ogenblik; ON wile, wijle whiscan = ww wissen, uitwissen, wijken, ontkomen; ON wisken whispelan = slissen, sissen; ON wispelen whispelan = ww heen en weer lopen, draaien, zwerven; ON wispelen whisprian = ww fluisteren, fluiten, slissen; ON wisperen Whitware = volk van Wight Whitware thaet is eo maegth the nu eardath on Wiht = Whitware, dat is de macht die nu woont op Wight wic {mv wicas} = zn wijk, buurt; ON wick; AS wik wic = zn bocht, inham; AS/Gro+NH wik; >A wick wic = zn wiek (# molen) wica =A wic wican = ww wijken wicca = zn tovenaar, mnl heks wicca = bn slecht; ME wicked wiccan = ww wikken, toveren; AS wikken = voorspellen, verzekeren wiccawif = waarzegster; AS wikkewief wicce = heks wicce = wikke = wilde klimplant met peulvruchtjes; ASoud weck, weec wiccesaed = wikkezaad; ASoud wecksaeth wiccrod = heksenkruid (# StJanskruid) wich =A wick; AS wig = wijk NB Harwich en Norwich (UK); > PgAng (Menighardeswich) wick (wic, wich) = wijk, wijkplaats, nederzetting; ON wik, wike, wyc, wyck; AS wick; SW wick NB In turfgebieden: wijk = bepaald deel (segment) van het hele turfgebied. wiclan = wikkelen wicmaerct = weekmarkt; AS wekmarkt wicu = zn week; AS wek; ASoud wieck wid (widde) = wijd; ON wide; AS wied widan = ww wijden widbind = kamperfoelie (# slingerplant); ON widebinde widblic = wijde blik > PgAng/Balder wide = wilg (# boom) widde =A wijd widder = vz tegen; ON widder widdersin = tegenzin widdragnhed = ingetogenheid, gereserveerdeheid, teruggetrokkenheid widdragnig = ingetogen, gereserveerd, teruggetrokken widewe (weda, widwa) = weduwe; ON wede; ME widow widhdhe = widde = band van wilgetakken widher = bw weer, weder, tegen; ivm weerstaan, e.d. widheran = ww weerstaan, weerspreken, tegenspreken widhig = wederik (# plant) widsith = wijd zicht, ruim zicht, wijde blik > PgAng/Widsith wielle = zn wiel, kolk, poel plas; AS/BT wiel wielle = bv rijk aan -wielle = -rijk; VB fiscwielle = visrijk wielm = zn walm wielman = ww walmen, koken, borrelen wif = wijf, vrouw, echtgenote; ON wijf; AS wief wifel = twijfel wifelan = wijfelen, twijfelen, draaien; AS wiefelen wiff (weaff) = snel, beweeglijk, behendig wiflic = vrouwelijk; ON wiflice wifman = vrouw wig =A wich, wick wig (weoh) = afgodsbeeld wig = strijd wigan = strijden wigbold = rechtsgebied; AS wigbold; ASoud wigbolt wigge (wilig, welig) = wilg; ON wighe; ASoud wigge, wiege wiglian = wichelen, uitpuzzelen wihe (cyta) = wouw (# vogel); ON wihe wiht [wait] = wicht, meisje wiht [wait] = iets Wiht [wait] = eiland Wight wihtig = gewichtig, deugdzaam wilcuma (= gekomen naar de wil) = welkom wild = zn wild wildbraed = wildbraad (# vleesgerecht) wilde = wildernis wilde = bn wild Wilde Here = Wilde Heir = Dodenleger van Wodan > PgAng/Wilde Jacht Wilde Hunta = Wilde Jacht > ZA/PgAng wildeor = wildernis wilderd = wildernis, woest gebied wilderness = wildernis wildwerc = zn bont, pelswerk wildwercere = bondwerker, pelswerker, bonthandelaar, pelshandelaar wilig (welig) = wilg; ON wilghe, willighe, wighe wiligblom = wilgenbloem wiligbroc = wilgenbroek = drasland met wilgen; ON wilghenbrouc will = zn wil willa = plezier, behagen; AS wille willan {will, woll, wollad} = ww willen NB nyllan = niet willen willcore = willekeur, besluit wilmod = moed, durf, vrije wil; AS wilmood wilmodig = moedig, kordaat, vrijwillig; AS wilmoods wimod (weamod) = weemoed wimpel = wimpel, schouderdoek wimpra = wimper win = wijn; ON win; AS wien win [wien] (wine, wyn) = vriend; Oswine = vriend van Os; AS Aswin [] = Aeswien winc (wenc) = zn hoek, bocht, vleugel, lier, hijsmachine, wenk, ogenblik; ON wince, wincle wincan = ww wenken, winden, wentelen wince = lier, windas; ME winche wince = kruk, handvat; ME winch wincel (wincle) = 1: hoek, hoek land; 2: winkel, shop = zaak die levensmiddelen e.d. verkoopt voor gewoon gebruik. ON wincle; AS winkel. Betekenis 2 is vrij zeker afgeleid van wincel = hoek. Winkels worden in het verleden bij voorkeur gevestigd op de hoek van twee of meer straten. Daar komen immers de meeste passanten c.q. potentiële klanten langs. wincelhaca (haca, hoc) = winkelhaak, hoekhaak Wincfot = Mercurius, de Romeinse god van handel, etc. Wincfot = vleugelvoet. Mercurieus is namelijk altijd afgebeeld met een vleugel aan elke voet om zijn dynamiek te symboliseren. > PgAng/Mercurius wincle =A wincel wind = wind windan = ww winden winde (myne) = winde (# zoetwatervis); AS winde windbraec (windfal, kwazing) = windbraak = afgewaaid hout windfal =A windbraec windmylen = windmolen windscure = windvlaag, windstoot, windhoos; AS windskoer wine (win, wyn) = vriend winnan (wunnan) = winnen, verwerven, lijden, streven, strijden winne (wunne) = gewin, winst, oogst, verworfenheid winne (wunne) = lijden, dood, strijd winne (wunne) = wingebied, akker, ontginning winnere (wunnere) = pachter, landbouwer; ON winne; AS wunne winninge = bedrijf; ON winninghe Winscot = Winschoten wint = windhond winter = winter Saxisch en Fries: winter = wintar winterrose = winterroos (# kruipplant) wipan = ww bundelen, geselen wipe = bundel, roede; ON wipe wiper = spijt; ON wiper wippan = ww wippen, onrustig bewegen wippe = zn wip, hefbalk, hefboom wippe = kwikstaartje (# vogel); AS wippstetke wippe = wippe (# bermplant); AS wippe wir = wier, draad; ON wire; NB NL wirwar wis = bn wijs; ON wis, wise; AS wies = wijs, verstandig; ME wise wisard = wijze man, sjamaan, tovenaar wise = zn wijze, manier; AS wieze wisc = zn wissel, verandering wiscan = ww wisselen, veranderen; ON wisken wiscfen = wisselveen = veen dat afwisselend droog of nat is en waar geen bomen groeien wisdom = wijsheid; ON wisdom wished = wijsheid; AS wieshied wisian = wijzen; AS wiezen wisk = bundel gras; AS wisk = snelle beweging wiss = bundel; ON wisch > gewisse wissa = bn zeker; AS wis wissa = zn touw, strop; ON wisse wissan = wissen, schoonmaken wisse = bundels > gewisse wissel = wissel wisshad = zekerheid wit = zn fitheid wit and hroering = fitheid en beweging (Woluspa) wit (hwit) = bn fit, wit, zuiver; EZ wiss wit = wit zand wit = zn weet, kennis, notie, begrip, verstand; ON wit, wet wita {mv witas} = hij die weet, deskundige, wijze, raadgever witacre = zandakker witan (watan, wottan) {wit, wost, witan} = ww weten; AS wieten, wetten witan = ww wijten, verwijten; AS wieten witan = zn raad van wita's witcen = soort oogaandoening; ON witken with (hwid, mid) = vz met wither = vz weder, tegen withinnan = vz binnenin withutan = vz zonder witlapp = zeemlap witlether = zeemleer; ON witleer witloaf = witlof (# groente) witmakere = zeemleermaker; ON witmakere witnes = getuige witstufar = ASoud witstuver = zuivere stuiver = stuiver met meer zilver dan koper witu = wet woaw = wouw (# kruid); ON wouwe; van de bloemen van deze plant wordt gele kleurstof gemaakt wocor = woeker wocoran = woekeren wocore = woekeraar wod = woede, gekte Woden = Wodan wodig = woedend wodnesdaeg = woensdag; AV Wodans+dag = woensdag wofull = hoeveel; ASoud wovolle, woevolle woland = woest drasland; ASoud woeland wolc (clud) = zn wolk wolcen = zn wolken wold = woud, bos, landschap; AS wold wolde (wolle) = dichtbegroeide, zompige wildernis wolde = wouw (# plant); ON wouwe, woude wolle =A wolde; > PgAng/Wolle wollebeam = wolleboom = moerasboom (# els); > PgAng/Wolleboom womb = buik, lijf womm = slecht, misdadig; ON wam won- = (-wan) = -wan wondar = woner, bewoner; ASoud wonder Thyg wondar = bewoner van erve Thyg wong = vlakte, landbouw wonge = wang wonian (wonnan, wunian) = wonen; ASoud wonnen wonna = woning, genot wonnacott = woonhut, woonhuis wonnan = wonen, genieten; ASoud wonnen word {mv wordes} = woord wordboc = woordenboek wordhord = woordenschat, woordenvloed worgan {worgt, worget, worget} (wergan, wyrgan) = wurgen, vermoorden; ON worghen, wurghen worget = gewurgd; AS worged worhona = woerhaan (# korhoen) worian =A worran worran = zorgen maken worrig = bezorgd wors (wyrs, wers) = slecht, slechter, minder; ON wors, wers worsan = slechter worden, achteruit gaan wort = wort = aftreksel van mout worth (weorth, wyrth) = wierde, weerd, waard; ON wort, worde Oorspronkelijk: omheind erf met hoeve op heuvel of terp. woruld = wereld wos = vocht, sap wottan (witan) {wot, wost, wottan} = ww weten; AS wetten NB God wot = God weet wraca = wrake, afkeuring, verzet wracan = wraken, afkeuren, verzetten wradh = wreed wraenc = wrang = ankerpaal; ON wranc wraene = bronstig wrang = bn wrang, verkeerd, fout, slecht wrang = zn gewrocht, slingerplant, slingerpad, ruw land; AS/AH wrange NB De Wrange = veld in Harreveld wreap = sjaal, omslagdoek (# kleding) wreastlian = ww worstelen wrec = wrak wreac (wreke) = zn wraak wreacan (wrekan) = ww wreken, straffen voortdrijven wregan = wroegen, beschuldigen wrege = wroeging wrekan = wreken, straffen, voortdrijven wreke = wraak; AS wrake wrenc = kunstgreep, list wrencan = bedriegen, belazeren wrickan = wrikken wridha = bloemenkrans wridhan = draaien, wringen wrigian = richten, wenden wrih [wrai] = bn scheef, verdraaid wrih = zn wreef wringan = wringen, draaien, uitpersen wrist = gewricht; ON wrist writan (scrivan) = kerven, schrijven wrivan = wrijven; AS wrieven wrocc = zn wrok, haat wroccan = ww wrokken wrot (snout) = snuit wrotan = wroeten wrungal = wrongel = gedraaide hoofdband; ON wronghel wu (we, wuh) = we; > we wud (wudu, weald) = woud, hout; ME wood wudland = bosland wudlus (seogbugge) = pissebed (# insect) wudpiccere = specht; ME woodpecker wudu =A wud wudwale = wielewaal (zangvogel); ON wedewale wudwerc (holtwerc) = houtwerk, houtbewerking wudwyrm = houtworm; ME woodwurm wuh (we, wu) = we; > we wuldur = weldoeër, weldoener wulf = wolf wull = wol; ON wulle; AS wulle wullcomb = wolkam = kam om woldraden te scheiden wulle (wylle) = zandgrond; ON wulle, weule, woele wullig = bn wollig, zanderig; ES/Kent wully wullmaerct = wolmarkt wulthu = weldoen wund = wond wunder = wonder wunian (eardan, wonian) = wonen wunnan = ww winnen, verdienen, pachten wunnacott = pachthuis wunne =A winne wunnere = winnaar, pachtboer; AS wunner, wonner wunung = woning wurdan (becuman) = ww worden; AS worren wurwe = vijver; ON wuwer wusc = zn wens wuscan (wyscan) = ww wensen wyn = vreugde, genot, vriend wynan = ww genieten wylle =A wulle wyllig = zanderig wyrc = zn werk wyrcan = ww werken wyrd = noodlot wyrfan = ww werven wyrgan (worgan) = wurgen wyrfal = zn wervel wyrfalan = wervelen wyrfalstorm = wervelstorm wyrfalwind = wervelwind wyrhta = waard, werker, maker wyrhtan = ww runnen, werken, maken wyrm = worm; ON wurm wyrmcrod (goldrodd) = wormkruid (# kruid tegen wormen) wyrs (wors, wers) = slecht, slechter, minder; ON wors, wers wyrst = worst wyrt = wortel, specerij, kruid; ON wort wyrtal = zn wortel wyrtalan = ww wortelen wyrtalbour = wortelboer wyrtalsteamp = stampot wortelen (# gerecht); ON wortelstamp Wyrtgeorne = mansnaam = Vortigern in bron ASC (950nC) wyrth (weorth, worth) = wierde; AS/Gro/1617 wyrde (vb Upwyrde) wyscan (wuscan) = wensen wysci = whisky, levenswater wyst (weste) = woest, braak, onbebouwd; AS weust; ASoud wost, wust wysta = zn woeste, woestenij = woest, braak (= onbebouwd) land; AS woeste, weuste; ASoud woste, wuste wystland (wysta, morland) = woestland, woeste, onontgonnen land; ON wastine wyting (hwiting) = wijting, witvis; ES/Hastings wyting x:: y:: -y = -je (verkleinwoord) ya = je; > ye ye = je, jij, jou; AS/Gro je, joe Oud Engels: ook yi of joe; afgeleid van het Gotisch jus. Ye of you komen ook voor in Geordie, naar zeggen de oudste Anglische taalvorm, gesproken in Bernicia (NO Engeland). Nederlands: je, jou. Noord Gronings: je, joe. Oud Engels thou plechtig gebruikt. Oud Nederlands du normaal gebruikt, Je alleen als beleefdheid. Later vervangt je het du, omdat je gramaticaal makkelijker te hanteren is. (# COD, DAB) yea = ja year (gear) = jaar; AS/Gro/oud yaer, iaer yeargethidan = jaargetijden yearlics = jaarlijks; ON jaerlix yfel (eufel, afel, ofel) = euvel, slecht; AS ovel, euvel yi = je, jij yict = zn jicht (# aandoening); AS gig ymb = vz in @ yok (juc, geoc) = juk >A geoc yon (joen) = jouw; AS/Gro joen yong [jong] (geong) = jong; ES [jong] yor (eower) = jouw; ON jouwer; AS/Gro joen you (yu, ju, jou) = je; ON jou; AS/Gro joe; AS/Gro/oud ju; AS/Bremen joe; >A ye yowe (euwe) = jouw; ON juwe; AS oewe yower (eower) = jouwer; >A yor yrfe (ierfe, aerfe) = erfdeel Ysel (Ysle, Ysla, Isla, Isle, Isel) = Ysel = rivier in Gelderland en Overijssel Ysla =A Ysel Ysle =A Ysel ysop (isop, peccereat) = hysop (# riet) yt (it) = ld het; ON it Ytum (Iotum) = Jutland yu [ju:] =A you; ON ju; ES [ju:] yul (jol) = plezier, vrolijkheid, gijn yulan (jolan) = ww joelen, jolen yulbeam (jolbeam) = joelboom, kerstboom Yule = Joel, Joelfeest = Kerstfeest Yulfeaste (Yule, Jolfeste) = Joelfeest > ZA/PgAng z:: > s:: ===